Teatrların repertuarı elə olmalıdır ki, bütün tamaşaçıların estetik zövqünü təmin edə bilsin. Pandemiya səbəbindən uzun müddət bağlı qalan teatrlarımız yenidən qapılarını tamaşaçılarının üzünə açıb.
Əlbəttə, teatrların fəaliyyətini bərpa etməsi çox müsbətdir... Amma onların repertuar seçiminə gəlincə, burada narahatlıq doğuran bir məqam var ki, tamaşaya qoyulan əsərlər, dramaturji materiallar əsasən bir-birini təkrar edir. Teatrların repertuarı əsasən klassik milli və xarici dramaturgiyanın çiyinlərindədir. Bir də, əsasən Sovet dövründən popuilyar olan dramaturji əsərlərə üstünlük verilir. Teatrlarımız niyə əsasən öz repertuarını klassika üzərində qurur? Nə üçün müasir dramaturqların əsərlərinə üstünlük vermir? Nəzərə alsaq ki, günümüzdə də dramaturqlar var, amma onların əsərlərinə çox az halda təsadüf edilir. Cəmiyyətdə də belə suallar yaranır ki, nə üçün müasir dramaturqların əsərləri səhnəyə qoyulmur, çox zaman klassik əsərlər oynanılır?
Bəzi ekspertlərin fikrincə, müasir səhnə əsərlərinin səviyyəsi çox aşağıdır, əsasən şit-bayağı nümunələrdir və onların səhnəyə qoyulmasından tamaşaçılar heç nə qazana bilməz. Eyni zamanda da ekspertlər deyir ki, müasir əsərlərin səviyyəsi qənaətbəxş olmadığı üçün teatrlar əsasən klassikaya müraciət edir. Onların fikrincə, yaxşı yazıçı olmaq heç də yaxşı daramaturq olmaq deyil, çox yaxşı yazarlar var ki, dramaturgiyası çox aşağı səviyyədədir.
Teatr aləmində dolaşan fikirlərə görə, bir sıra hallarda müasir dramaturqların əsərlərinə teatr məmurları və teatr rəhbərləri tərəfindən qısqanclıq var. Bəzən çox səviyyəli bir səhnə əsəri qərəzə tuş gəlir və səhnəyə qoyulmaqdan məhrum olur. Bir məqamı da qeyd edək ki, Azərbaycanda kino üçün ssenari yazan durub pyes də yazır, hələ roman da. Əslində, teatr dramaturqu ilə, kinodramaturq arasında çox ciddi fərqlər var. Bəzən görüsən ki, bir yazıçı həm teatr üçün pyes yazıb, həm film üçün ssenari yazıb, həm də roman yazıb. Bunların hamısı bədii yaradıcılığın müxtəlif formalarıdır. Düzdür, elə istedadlı adamlar ola bilər ki, bütün janrlarda ortaya uğurlu əsərlər qoya bilər, amma onların da sayı uzaqbaşı bir-iki nəfər olar. Bunun əvəzində “vəzifədəyəm”, “əlimdə səlahiyyətim var” deyə, hər yerə keyfiyyətsiz, şit cızmaqaraları sırımaq istəyənlər də yox deyil. Bizim belə problemlərimiz də var... Bunu da ekspertlər deyir.
“...Zəif əsərləri tamaşaya qoymaqdansa, klassikaya üz tuturlar”
Sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, aktrisa Zülfiyyə Eldarqızı “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, teatrın repertuar seçimi kiçik bir proses deyil, repertuar seçilərkən çox ciddi ölçülüb-biçilir, tamaşaçı zövqü, istəyi, tələbatı nəzərə alınır. Teatrların klassik əsərlərə üstünlük verməsinə gəlincə, Z.Eldarqızı hesab edir ki, bu, teatrların qüsuru deyil, əksinə, müsbət göstəricisdir: “Klassika həmişə aktualdır. Hər zaman klassik əsərlərdə müasir dövrə, günümüzə uyğun detallar tapmaq olur. Ona görə də, klassikaya müraciət etməyə həmişə ehtiyac var və buna görə teatrları qınamaq olmaz. Bu öz yerində. Müasir daramaturqların hamısı güclü yazmır ki, dramaturqların arasında da zəif yazanlar az deyil. Müasir dövrdə yazılıb deyə zəif bir pyesi səhnəyə qoymaqla teatr müsbət heç nə əldə edə bilməz. Bu baxımdan, zəif əsərləri tamaşaya qoymaqdansa , klassikaya üz tuturlar. Klassikaya həmişə ehtiyac var”.
Z.Eldarqızının sözlərinə görə, bu gün gənclərimiz arasında kreativ düşüncəli, istedadlı yazarlar var, amma onlara da çox zaman irəli getməyə imkan vermirlər. “Bu yaxınlarda qısa tamaşalar festivalı oldu. O festivalın bir neçə tamaşasına baxdım, müasirliklə səsləşən o qədər gözəl düşüncələr vardı ki. Elə tamaşalar var idi ki, orada söz az idi, amma pantomim hərəkətlərlə ortaya gözəl fikirlər qoymuşdular. Mənə elə gəlir ki, sadəcə gənclərə meydan vermək lazımdır. Gənclərə meydan verilsə daha yaxşı dramaturji əsərlər də olar, onlar ortaya bir şey çıxara bilərlər. Sadəcə, bəzi yaşlı, köhnə fikirli insanlar var ki, onlar gənclərin meydana çıxmasına imkan yaratmır” - deyə Z.Eldarqızı bildirdi.
İradə SARIYEVA
