İlham Şaban: “Sabah Azərbaycanı da çox qısa müddətdə OPEC üzvü etmək olar, amma bu nəyisə dəyişmir”
Məlum olfuğu kimi, Qətər OPEC-dən (Neft İxrac Edən Ölkələr Birliyi) çıxacaq. Qətərin energetika və sənaye naziri Saad bin Şnida əl-Kaabi deyib ki, ölkəsi yanvar ayının 1-dən OPEC-dən çıxmağa hazırlaşır. Qeyd edək ki, Qətər 57 ildir OPEC-in üzvüdür. 15 üzv ölkəsi olan OPEC Səudiyyə Ərəbistanı, İran, Küveyt, İraq və Venesuela tərəfindən 1960-cı ildə yaradılıb.
Bu arada OPEC Qətərin məlum qərarına münasibət bildirib. Bildirilir ki, OPEC-in baş katibi Məhəmməd Sanusi Barkindo Qətərdən bu ölkənin OPEC Əsasnaməsinin 8-ci maddəsinə əsasən gələn il yanvarın 1-dən təşkilata üzvlükdən çıxarılmasına dair məktub alıb. Qətərin energetika naziri Saad al-Kaabi məktubunda OPEC-ə üzv ölkələrə, OPEC-in baş katibinə və təşkilatın bütün heyətinə təşəkkür edib: “Hər bir üzv ölkənin təşkilatdan çıxmaq hüququ var və buna OPEC Konfransının razılığına heç bir ehtiyac yoxdur. Təşkilat Qətər tərəfindən alınan qərara hörmətlə yanaşır. OPEC Katibliyi üzv olduğu bir neçə onillik ərzində təşkilata dəstəyinə görə Qətərə təşəkkür edir”.
Belə məlumatlar səslənir ki, Qətərdən sonra İran da bənzər addım ata bilər. Çünki neft hasilatında kvota ilə bağlı zaman-zaman İranla təşkilat arasında fikir ayrılıqları yaşanır. Bu səbəbdən İranın da OPEC-dən çıxa biləcəyi haqda fikirlər səslənir.
Ancaq İranın OPEC-dəki daimi nümayəndəsi Hüseyn Kazımpur Ərdəbili bildirib ki, İran OPEC üzvlüyündən çıxmaq niyyətində deyil, amma hasilatın azaldılmasında da iştirak etməyi düşünmür. O, OPEC+ formatı daxilində hasilatın azaldılmasını müsbət qiymətləndirib: "Əlbəttə İran hasilatı azaltmayacaq. Təbii ki, bunu İrandan xahiş edən yoxdur, çünki mövqeyimiz aydındır: ABŞ bizə qarşı sanksiyalar tətbiq etdiyindən, neft hasilatını azaltmaq fikrində deyilik”.
İran da Qətər kimi bənzər addım atarsa, o zaman OPEC-də oyunçuların sayı azalacaq. O da məlumdur ki, Azərbaycan OPEC+ çərçivəsində təşkilatla əməkdaşlıq edir. İran da təşkilatdan çıxsa, sözügedən əməkdaşlıq çərçivəsində Azərbaycanın OPEC-ə təsir imkanları arta bilərmi?
Məsələyə münasibət bildirən Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şaban buna fərqli prizmadan yanaşdı: “Əvvəla Qətər Azərbaycandan da az neft istehsal edən ölkədir. Azərbaycan neftinin təqribən 75 faizini Azəri-Çıraq-Günəşli bloku hasil edir – 588 min barrel. Ümumən gündəlik hasilat isə 750 min barrel səviyyəsindədir. Qətərin hasilatı isə 580 min barreldir. Qətər elə AÇG qədər neft hasil edir. Qətər əsasən qaz ölkəsidir. Hətta qaz ehtiyatlarına, hasilatına görə dünyada üçüncü yerdədir. Eyni zamanda, bu ölkə 600 min barreldən az neft istehsal edir. Lakin Qətər əmri OPEC-dən çıxacaqlarını və çıxma səbəblərini bildirib. Onun dediyinə görə, Qətər daha çox gücünü qaz istehsalına yönləndirəcək. Ancaq Səudiyyə Ərəbistanı ilə Qətər arasında siyasi fikir ayrılığı var. Fikrimcə, Qətərin OPEC-dən ayrılması bundan qaynaqlanır. Yəni Qətər istəmir ki, Səudiyyə Ərəbistanının əsas rol oynadığı bir təşkilatın fəaliyyətində iştirak etsin. Hazırda OPEC dünyada dinamik bir təşkilatdır və onun 15 üzvü var. Bütün bunları və Qətərin neft hasilatının həcmini nəzərə alsaq, Qətərin bu təşkilatdan ayrılması "qara qızıl”ın qiymətinə təsir göstərməyəcək. OPEC üzvlərinin sayı 12 və 14 arasında dəyişir, bu səbəbdən Qətərin təşkilatı tərk etməsi ciddi nəticəyə gətirməyəcək. Çünki OPEC dinamik təşkilatdır, üzv dövlətlərin sayının xüsusi təsiri olmur. Onun üzvləri içərisində elə dövlət var ki, dünya neft ixracında payı 30 faizdir. Eləsi də var ki, neft ixracında payı 1 faizdir. Deməyim odur ki, sözügedən ölkələrin təşkilatda payları müxtəlifdir. Qətərin OPEC hasilatında payı 1,8 faiz idi. Qabonun payı bundan 2 dəfə azdır. İndoneziya da həmçinin. Sabah Azərbaycanı da çox qısa müddətdə OPEC üzvü etmək olar, amma bu nəyisə dəyişmir. Nəzərə almalıyıq ki, Azərbaycan bu təşkilatla əməkdaşlıq edir. Məsələn, Rusiya, ABŞ kimi böyük neft hasilatçıları heç vaxt OPEC üzvü olmayıblar. Ancaq bu o demək deyil ki, OPEC-in üzvü olanda ölkə əlahiddə nəsə qazanır. Yaxud da təşkilat üzvü olmayanda ölkə nəsə əldə edir, təsir imkanı artır. Çünki OPEC bir klubdur. O üzdən, bütün bunların elə bir böyük əhəmiyyəti yoxdur”.
Vidadi ORDAHALLI
