Azərbaycanın uğurla reallaşdırdığı mühüm layihələrdən biri sayılan Bakı-Tiflis-Qars (BTQ) dəmir yolu xəttinə beynəlxalq marağın artan xətt üzrə getdiyi müşahidə olunmaqdadır. Belə görünür ki, həm Asiya, həm də Avropa miqyasında Bakı-Tiflis-Qarsdan istifadə edən ölkələrin sayı getdikcə artacaq. İndilikdə isə görünən həm də budur ki, MDB dövlətləri üçün Bakı-Tiflis-Qars ən cəlbedici marşruta çevrilir.
MDB-də böyük iqtisadiyyata malik Rusiya, eləcə də Qazaxıstanın bu xəttə artan diqqəti Bakı-Tiflis-Qarsın önəmini daha da artırır. Məsələnin bu tərəfinə toxunan “Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC-nin sədri Cavid Qurbanov qeyd edir ki, hazırda Rusiya və Qazaxıstan şirkətlərinin əksəriyyəti Bakı-Tiflis-Qarsla maraqlanır.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Rusiya bu xətlə yüklərin ixrac həcmini sürətlə artırır. Özü də məhz Rusiya ilk dəfə olaraq Bakı-Tiflis-Qarsla yük vaqonlarını göndərib. Ona qədər isə həmin xətlə yalnız konteynerlər vasitəsilə yüklərin daşınması həyata keçirilib. Xatırladaq ki, bir müddət öncə 12 vaqona yüklənmiş taxıl Rusiyanın Orenburq vilayətində yerləşən Sara stansiyasindan Axalkalaki stansiyasına çatdırılıb, burada təkər cütlərinin dəyişdirilməsi əməliyyatı həyata keçirildikdən sonra Qarsa yola salınıb. Eləcə də Rusiyadan dəmirlə yüklənmiş vaqonlar bu dəmir yolu ilə Türkiyə ərazisinə çatdı. Rusiyanın Maqnitoqorsk şəhərindən yola salınan vaqonlar 5 min kilometrə yaxın məsafəni uğurla qət edərək, Türkiyənin Aralıq dənizi sahilindəki Payas stansiyasına daxil olub. Rusiyanın Maqnitoqorsk-Qruzovoy stansiyasından yola salınan dəmirlə yüklənmiş vaqonlar 17 gün ərzində Rusiya, Azərbaycan və Gürcüstandan keçərək mənzil başına çatıb. Hazırda Rusiya Bakı-Tiflis-Qarsdan istfiadə etməklə yüklərin daşınma həcmini artırır.
Qazaxıstan isə Bakı-Tiflis-Qars istifadəyə verildikdən sonra bu marşrutla yükdaşımalar həyata keçirir və bu istiqamətdə işlərin miqyasının daha da genişlənməsi gözlənir. Xüsusən də Bakının yaxınlığında Beynəlxalq Dəniz Ticarəti Limanının yaradılması, həmçinin Aktau limanının yenidən qurulması və yeni Kurik limanının açılması Bakı-Tiflis-Qarsı Qazaxıstan üçün daha cəlbedici hala gətirib. Eyni zamanda Qazaxıstanda həyata keçirilən dəmir yolu layihələri və limanların genişləndirilməsi istiqamətində görülən işlər nəqliyyat sahəsində Bakı-Astana əlaqələrinin güclənməsinə təkan verməklə, hər iki ölkənin beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi kimi əhəmiyyətini artırır. Ümumiyyətlə, Qazaxıstan Azərbaycan üzərindən keçən Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizinə və onun tərkib hissəsi sayılan Bakı-Tiflis-Qarsa böyük əhəmiyyət verir.
Orta Asiya ölkələrindən Özbəkistanın da Bakı-Tiflis-Qarsa marağı sürətlə artır. Artıq bu ölkə bəyan edib ki, Özbəkistan sözügedən dəmir yolundan fəal istifadədə və öz xarici ticarət yüklərinin daşınma həcminin artırılmasında maraqlıdır. Bununla bağlı Bakı və Daşkənd arasında müvafiq protokol imzalanıb.
Digər Orta Asiya ölkəsi olan Türkmənistanın yüklərinin də Bakı-Tiflis-Qarsa cəlb edilməsi istiqamətində fəal iş aparılır. Belə ki, SOCAR-ın Marketinq və İqtisadi Əməliyyatlar İdarəsi “ADY Konteyner” ilə birgə karbamidin Türkmənistanın Marı zavodundan Türkiyəyə çatdırılması üzrə ilk sınaq alışını və nəqlini həyata keçirib. Nəql Ələt qəsəbəsində yerləşən Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarəti Limanında yüklərin vaqonlardan konteynerlərə yenidən yüklənməsi yolu ilə reallaşdırılıb. Ardından yüklənmiş konteynerlər Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xətti vasitəsilə Türkiyənin üç müxtəlif istiqamətinə göndərilib və müvəffəqiyyətlə alıcıya çatdırılıb. Bu konteyner daşımalarının həyata keçirilməsi Bakı-Tiflis-Qarsa qatılan ölkələrin logistik imkanlarını, layihəyə Mərkəzi Asiya regionu ölkələrinin, o cümlədən Türkmənistanın cəlb olunduğunu açıq nümayiş etdirir.
Onu da bildirək ki, Bakı-Tiflis-Qars xəttilə ilkin mərhələdə yükdaşımaların həcmi illik 6,5 milyon ton səviyyəsindədir. Amma bura daha çox ölkələrin cəlbi yükdaşımaların həcmində böyük artım olacağını göstərir. Digər tərəfdən, gələn ildən bu yolla sərnişindaşıma da həyata keçiriləcək. Bu isə Bakı-Tiflis-Qarsın əhəmiyytinin daha da artması deməkdir.
Başqa bir önəmli məqam da odur ki, Bakı-Tiflis-Qars tezliklə Naxçıvana kimi uzanacaq. Türkiyənin nəqliyyat və infrastruktur naziri Mehmet Cahit Turhan da təsdiq edib ki, Qars-İğdır-Naxçıvan dəmir yolu layihəsi hazırlanma mərhələsindədir. Onun sözlərinə görə, hazırda layihələndirmə, eləcə də dəmir yolunun inşası üçün tenderə hazırlıq işləri aparılır: "Məlum olduğu kimi, Qars-İğdır-Naxçıvan dəmir yolu ötən ilin oktyabr ayında istifadəyə verilən Bakı-Tiflis-Qarsın dəmir yolu layihəsinin davamıdır. Bu xətt Qarsda tikintisi hələ davam edən logistik mərkəzlə də bağlı olacaq". Bütün bunlar, öz növbəsində, Naxçıvaınn blokadadan çıxmasına önəmli bir töhfə olacaq.
Nahid SALAYEV
