İlqar Hüseynli: “Mövcud olan bütün nöqsanlar köklü şəkildə araşdırılmalıdır”
Əmək pensiyalarının təyin edilməsi üçün sənədlərin qəbulu, baxılması və pensiya məbləğinin hesablanması prosesində qanunvericiliyin tələblərinə tam əməl olunmayıb. Əlilliyin təyinatı ilə yanaşı, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyində korrupsiya imkanlarının böyük olduğu ikinci sahə pensiya sistemidir.
Saxta əlillik, habelə haqqı çatan adamlara rüşvət vermədikləri üçün sənəd təqdim olunmaması, eyni zamanda pensiya təminatındakı korrupsiya ilə əlaqədar ciddi araşdırmalar gedir. Rəsmi səviyyədə verilən məlumata görə, bu sahədə bir sıra nöqsanlar aşkarlanıb. Məlum olub ki, hətta ölmüş adamın hesabına pul köçürülüb. “Hesablama Palatasının 2017-ci ildə fəaliyyəti haqqında” adlı hesabatda qeyd olunub ki, bir çox hallarda arxivləşdirilmiş pensiya işləri üzrə uçot vərəqələrinə ailə başçısını itirmiş ailələrin pensiya almaq hüququ olan ailə üzvlərinin, əlilliyə görə pensiyaçının himayəsində olan uşaqlarının doğum haqqında şəhadətnamələrinin surətləri, eləcə də əmək qabiliyyətsiz ailə üzvünə görə sosial müavinətin alınıb-alınmaması haqqında müvafiq arayışlar əlavə olunmayıb. Nəticədə şöbələr üzrə ümumilikdə 77 387 manat məbləğində artıq, 1122,4 manat məbləğində əskik ödənişlər həyata keçirilib. Bununla yanaşı, auditin başlandığı tarixə 181 halda pensiya alan şəxslərin vəfat etdiyi tarixdən sonra hesabların bağlanmadığı, həmin hesablara ödənişlərin davam etdirilərək 624,5 min manat, 35 şəxsin eyni zamanda fondun iki müxtəlif yerli orqanından əmək pensiyası aldığı və nəticədə onlara ikiqat pensiya ödənilərək, ümumilikdə, 319,1 min manat məbləğində vəsait ödənildiyi məlum olub. Həmçinin, pensiyanın sığorta hissəsi düzgün hesablanmayıb.
Yeni nazir Sahil Babayev də bu sahədə bir sıra nöqsanların olduğunu qeyd edib. Bütün bunlar əsas verirmi ki, pensiya sistemində fundamental yoxlamalar aparılsın?
Məsələyə münasibət bildirən ekspert İlqar Hüseynlinin sözlərinə görə, pensiya sistemində köklü və fundamental yoxlamaların aparılmasına böyük ehtiyac var: “Bütövlükdə, pensiya sisteminin yenilənməsi tələb olunur. Bu sahədə dünya standartlarına uyğun, Avropa İnsan Haqları Bəyannaməsinin, Avropa Xartiyasının standartlarına əsasən sistem yaradılmalıdır. Yeni sosial qanunvericilik, sosial tələb və normalar tətbiq olunmalıdır ki, insanlar doğru-düzgün və əlçatan şəkildə öz pensiya təminatlarını qura bilsinlər. Nəzərə almaq lazımdır ki, ölkə əhalisinin müəyyən hissəsi pensiya təminatı ilə yaşayan insanlardır. Bu insanların böyük əksəriyyəti aylarla həmin vəsaitin doğru-düzgün hesablanaraq, öz hesablarına daxil olması günü gözləyir. Aztəminatlı insanların sosial şəraitinin yaxşılaşdırılması bütün dünyanın prioritet fəaliyyəti olduğu kimi, Azərbaycanda da biz sosial dövlət quruculuğuna təminat yaratmalıyıq. Bunun üçün də pensiya sistemində yoxlamalar fundamental şəkildə həyata keçirilməlidir. Mövcud olan bütün nöqsanlar köklü şəkildə araşdırılmalıdır. Yeni və bütün tələblərə cavab verən mükəmməl qanunvericilik ortaya qoyulmalıdır. Eyni zamanda, əlçatan və hər bir insanın sosial hüquqlarını özündə ehtiva edən qanunvericilik olmalıdır. O üzdən, yenidən bu proseslərə start verilməlidir. Çünki həqiqətən də istər pensiyaların, istərsə də əlillik dərəcələrinin təyin olunmasında ciddi nöqsanlar var. Zaman-zaman bununla bağlı məsələlər gündəmə gəlib. Məlum olub ki, bəziləri özlərinə saxta əlillik dərəcəsi düzəldib. Elələri var ki, müxtəlif vasitələrlə daha çox pensiya almaq imkanı əldə edib. Halbuki, belə hallar qanunsuzdur. Əlbəttə, bütün bunlar yaxşı hal deyil. Ona görə də bu və digər nöqsanların aradan qaldırılması üçün pensiya sistemi yenilənməlidir”.
Vidadi ORDAHALLI
