Yaxın günlər ərzində Azərbaycan üzərindən daşınan yüklərin həcmində böyük artım gözlənir. Xüsusən də Rusiya və İranın Azərbaycan vasitəsilə daha böyük həcmdə ixrac məhsullarını dünya bazarlarına çıxarmaq istiqamtəində intensiv hazırlıqlara başladı]ı aydın müşahidə olunur. Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu xətti bu məsələdə indi böyük önəm kəsb edir.
İranın Gilan Vilayətinin valisi Mustafa Salari qeyd edir ki, bu dəmir yolu xətti iki ölkəni birləşdirməklə yanaşı “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin də əsas hissəsini təşkil edir. Onun sözlərinə görə, İranla Azərbaycanı birləşdirən dəmir yolu xəttindən həm beynəlxalq yükdaşımalar, həm də iki ölkə arasındakı iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi üçün istifadə olunacaq: “Gilan vilayəti kənd təsərrüfatı istehsalına görə İranın aparıcı bölgəsidir. Burada istehsal olunan sitrus meyvələri, çəltik və başqa məhsullar Azərbaycan üzərindən Rusiya və Avropa ölkələrinə ixrac edilir. Bu yol hər iki ölkənin sərhədyanı bölgələrinin də iqtisadi inkişafına təkan verəcək”. Ötən illərə nisbətən cari ildə ixrac əməliyyatlarının artacağını bildirən M.Salari hər iki dövlətin gəlirlərinin artacağını qeyd edib.
Bu arada xatırlatmaq yerinə düşərdi ki, İranla Azərbaycan arasındakı mövcud gömrük-keçid məntəqələri artıq 24 saatlıq iş rejiminə keçib. İranın Azərbaycandakı səfiri Cavad Cahangirzadənin sözlərinə görə, Biləsuvar və Astara gömrük-keçid məntəqələrinin 24 saatlıq iş rejiminə keçməsi hər iki ölkənin sərhədyanı rayonlarında yaşayan əhalinin sosial-iqtisadi vəziyyətinin yaxşılaşmasını təmin edəcək. Səfir diqqətə çatdırıb ki, adıçəkilən gömrük-keçid məntəqələrinin iş rejiminin artırılması qarşılıqlı iqtisadi və ticarət əlaqələrinin inkişafına və ticarət dövriyyəsinin artmasına da müsbət təsir göstərəcək. Bunlar eyni zamanda qarşılıqlı şəkildə yüklərin daşınmasında da intensivliyi təmin edir. Özü də nəzərə almaq lazım gəlir ki, yükdışmaların həcmi artır. Təkcə ötən ay ərzində İrandan Azərbaycan vasitəsilə 60 min ton mal ixracı əməliyyatı həyata keçirilib. 60 min tonluq ixrac əməliyyatı Astara gömrük-keçid məntəqəsi vasitəsilə həyata keçirilib ki, bu da ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 154 faiz çoxdur. İxracatın məbləği isə 32 milyon dollar dəyərində qiymətləndirilir ki, bu da ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 132 faiz artımın olmasını deməyə əsas verir. İxrac edilən mallar əsasən kənd təsərrüfatı məhsulları, tikinti materialları, geyim əşyaları, kimyəvi maddələr və plastmas mallardır. Həmin mallar Azərbaycana, eləcə də Azərbaycandan keçməklə Rusiya və Gürcüstana ixrac edilib. Astara-Astara dəmir yolu xəttinin işə düşməsi isə daşınan yüklərin həcmini bir neçə dəfə artıracaq.
Eyni zamanda bu xətt “Cənub-Qərb” beynəlxalq nəqliyyat marşrutu ilə yükdaşımaların artımına da ciddi təsir edir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, “Cənub-Qərb” marşrutu ilə yükdaşımaların həyata keçirilməsi layihəsi çərçivəsində Polşanın Slavkov stansiyasından yola salınan konteyner uğurla İrandakı Astara stansiyasına çatıb və artıq əks istiqamətdə yük aparıb. Test məqsədilə həyata keçirilən layihənin operatoru “Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC-nin törəmə şirkəti olan “ADY Konteyner” MMC-dir. Qeyd edək ki, operatoru “ADY Konteyner” şirkəti olan bu test daşıma “Cənub-Qərb” beynəlxalq nəqliyyat marşrutunun texnologiyasının işlənməsi, o cümlədən yüklərin çatdırılma müddətini ölçmək üçün həyata keçirilib. Test qatarının çıxışı uğurlu alındığından, bu istiqamətdə daha böyük həcmdə yükdaşımaların həyata keçrilməsi gözlənir. Astara-Astara dəmir yolu xətti ilə Rusiyadan cənub istiqamətində də yükdaşımalar artır.
Ümumiyyətlə, Azərbaycanın nəqliyyat-logistika layihələri Rusiyanın cənub regionlarında kənd təsərrüfatının inkişafı üçün əlverişli şərait yaradır. Xüsusilə Şimali Qafqaz Federal Dairəsi taxılın Yaxın Şərq ölkələrinə ixracı sahəsində Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturuna böyük ümidlər bəsləyir. Qeyd edək ki, Stavropol taxılının ixracı ötən ilə nisbətdə 30 faiz artıb, lakin nəqliyyat problemləri kəskinləşib. İndi yaranmış vəziyyətdə Azərbaycan - İran sərhədində "Astara" azad iqtsadi zonasında inşa edilən taxıl terminalı tədarükü artırmaq üçün əlavə stimul vəd edir. Bu, böyük Bəndər Abbas limanından tranzit qismində istifadə etməklə əvvəlcə İrana, oradan isə Səudiyyə Ərəbistanı, Dubay və Misirə taxıl ixracı həcmini artırmağa imkan verəcək. Astara-Rəşt-Qəzvin dəmir yolu ilə Xəzəryanı region ölkələrinə buğda və digər dənli bitkilərin tədarük həcmini artırmaq bu fonda xüsusi diqqət mərkəzindədir. Beləliklə, nəqliyyat sahəsinin inkişafı istiqamətində aparılan məqsədyönlü islahatlar nəticəsində ölkəmiz beynəlxalq yükdaşımalarda regional qovşağa çevrilir. Azərbaycanın ərazisindən keçən yüklərin həcmi sabit olaraq artmaqdadır. Artan yük həcmini səmərəli idarə etmək məqsədilə “Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC tərəfindən konteyner daşımalarının həyata keçirilməsi və idarə edilməsi məqsədilə qurum tərəfindən “ADY Konteyner” MMC təsis edilib. “ADY Konteyner” MMC-nin yaradılması tranzit potensialımızın inkişafına, yükdaşımalardan əldə ediləcək gəlirlərin yüksəlməsinə gətirib çıxaracaq amillərdən sayılır.
Tahir TAĞIYEV
