ABŞ və Avropa ölkələrinin son səylərinə baxmayaraq, dünya bazarında neftin qiymət yüksəlişinin qarşısını almaq artıq mümkünsüz hala gəlib. Neft qiymətləri proqnozlaşdırıldığından da sürətlə artır.
Dünya birjalarında, digər markalarla yanaşı, Azərbaycan neftinin də qiymətində bahalaşma qeydə alınır. Belə ki, son məlumatlara görə, “Azeri Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 0,49 dollar bahalaşaraq 75,95 dollar olub. Londonun ICE birjasında “Brent” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 0,17 dollar bahalaşaraq 74,86 dollar, Nyu-Yorkun NYMEX birjasında “Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti isə 0,20 dollar artaraq 68,77 dollar təşkil edib.
Ekspertlər bahalaşmanın hələ davam edəcəyini proqnozlaşdırır. ABŞ-da fəaliyyət göstərən "Akap Enerji” analitik şirkətinin təsisçisi Aniş Kapadiya qeyd edir ki, Yaxın Şərqdə vəziyyətin gərginləşməsi fonunda neftin bir barrelinin qiyməti yaxın zamanda 100 dollara çatacaq: "Yaxın Şərqdə nə isə baş versə, neft qiyməti üçrəqəmli göstəricilərə qalxacaq. Bu ssenarinin tam real olduğunu hesab edirəm”. O, hələ bundan təxminən il yarım əvvəl neft qiymətinin 60-70 dollara çatacağını proqnozlaşdırdığını xatırladıb. Kapadiyanın sözlərinə görə, həmin vaxt bazar iştirakçıları onun bu proqnozunu məsxərəyə qoysa da, sonra bu reallığa çevrildi. Bundan əvvəl isə ABŞ-ın “USA today” qəzeti də neft qiymətlərinin il ərzində 100 dollara çatacağı ilə bağlı material yayımlamışdı. Qəzet yazırdı ki, Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatına (OPEK) üzv və qeyri-üzv ölkələr 2019-cu ilin ortalarında hasilatın həcminin daha da azaldılması məsələsinə baxır. Bu da bazarda defisit yaradır. Belə vəziyyət isə indidən neftin qiymətini artırır. Yaranmış vəziyyətdə Dünya Bankı da neftin qiymətinə dair proqnozunu artırıb. Proqnozun artmasına səbəb kimi güclü tələbat artımı, eləcə də OPEK-ə üzv və bəzi qeyri-OPEK ölkələrlə əldə olunan neft hasilatının azaldılması üzrə saziş göstərilir. Neft, təbii qaz və kömür daxil olmaqla enerji məhsullarının qiymətinin 2018-ci ildə 20 faiz artacağı nəzərdə tutulur. Bundan başqa, gözlənilən İsrail-İran savaşı fonunda neft qiymətlərində artımın daha yüksək templə olacağı da istsina olunmur.
Ekspertlər bildirir ki, baş verənlər, digər hasilatçılar kimi, Azəbaydanın da neft satışından əldə edilən gəlirlərinin artımını şərtləndirməklə yanaşı, ölkəyə əlavə iqtisadi manevr imkanları qazandırır. Əvvəla, neftin qiymətinin yüksək olması, qeyd edildiyi kimi, ölkəyə daxil olan vəsaitlərin həçminin artmasına gətirib çıxarır. Bu isə ilk növbədə valyuta ehtiyatlarının yüksəlişini şərtləndirir. Xatırladaq ki, bu il üçün neftin 1 barreli dövlət büdcəsində 45 dollar səviyyəsində götürülüb. Hazırda Azərbaycan neftinin dünya bazarında qiyməti 76 dollara yaxındır. Bu o deməkdir ki, büdcədə nəzərdə tutulan qiymətlə bazar qiyməti arasında təxminən 31 dollar fərq var. Digər tərəfdən, neftin dünya bazarında qiymətinin qalxması tədiyyə və ticarət balansında müsbət saldonun qorunmasında da vacibdir. Bu fonda gözlənir ki, hər iki istiqamətdə müsbət saldo qeydə alınacaq və bu da Azərbaycanın lehinə olan önəmli məqam sayılır. Eyni zamanda, yüksək qiymət qeyri-neft sektorunda aparılan islahatlarda maliyyə bazası formalaşdırır. Bu mənada demək olar ki, hazırda neftin dünya bazarındakı mövcud qiyməti Azərbaycanın iqtisadi maraqlarına uyğundur. "Reuters" agentliyinin neft bazarı üzrə eksperti Qleb Qorodyankin bu xüsusda Azərbaycanın daha bir üstünlüyünü də qeyd edir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) diversifikasiya siyasəti də məhsullarının qiymətinə real dəstək alətidir: "Avropa bazarı neft məhsulları baxımından çətin vəziyyətdədir. Çünki ABŞ benzin ixrac etmir. Dizel yanacağı ilə bağlı vəziyyətdə isə sabitlik müşahidə edilir. Bu ilin sonuna Rusiya və Qazaxıstandan dizel yanacağı təklifinin artacağını gözləyirik. Şirkətlərin məhsulları emal edərək logistika yaratması əhəmiyyətlidir. Bu baxımdan düşünürəm ki, SOCAR-ın diversifikasiya siyasəti məhsullarının qiymətinə real dəstək alətidir".
Neft bazarında vəziyyətin bundan sonra hansı istiqamətdə dəyişəcəyi isə bu ayın sonunda Bakıda müəyyən olunacaq. Belə ki, mayın 30-31-də Bakıda Beynəlxalq “Caspian Oil & Gas” konfransı keçiriləcək. Artıq OPEK-in baş katibi Məhəmməd Barkindo da bununla bağlı Azərbaycana gələcək. O, “Caspian Oil & Gas” konfransının “Neft və qaz sənayesində qlobal və iqtisadi perspektivlər – neftin qiyməti və böhran şəraitində mövcud olan imkanlar” adlı plenar sessiyada məruzəçi qismində çıxış edəcək. Məhz burada neftin qiyməti ilə bağlı siyasətin hansı formada davam etdirilməsinin əsas cizgiləri də məlum olacaq. Rusiyanın energetika naziri Aleksandr Novak da qeyd edib ki, eyni zamanda, hazırkı şəraiti və perspektivləri anlamaq üçün sadəcə görüşmək və bazardakı vəziyyəti müzakirə etmək çox səmərəlidir. Onun sözlərinə görə, əvvəllər OPEK məsələləri özünün qapalı çərçivəsində müzakirə edirdisə, indi kartelə daha 11 ölkə qoşulub və bu, artıq beynəlxalq təşkilata bənzəyir.
Nahid SALAYEV
