Deyirlər ki, lap qədim zamanlarda uzaq-uzaq ellərdən İpək Yolu vasitəsilə dəvə karvanları Bakıya gələr, buradan dünyanın dörd bir yanına neft, duz, balıq, başqa sənaye və qida məhsulları daşıyardılar. Suraxanı da dəvə karvanlarının ən çox gəldiyi məkanlardan biri idi. Buradan dünyanın hər bir yerinə əhəng daşınardı. Suraxanıdan çıxarılan əhəngi tacirlər dünya bazarına çıxarar və satardılar.
Suraxanını dünya səyyahları, tacirləri ancaq qızıl qiymətinə satdıqları əhəngin məkanı kimi tanımırdılar, buranı həm də yaşı neçə minillər ölçülən və atəşpərəstlərin səcdə, inanc yeri olan Atəşgaha görə tanıyırdılar. Şərqdən, Qərbdən bizim ellərə yol alan dəvə karvanlarında Atəşgahı ziyarət etmək üçün saysız-hesabsız zəvvar da gələrdi. Suraxanı qədim yaşayış ərazisi olmaqla yanaşı, həm də tarixi bir məkandır. Bura Azərbaycan elminin, mədəniyyətinin, dövlətçilik tarixinin ölməz şəxsiyyətlərinin doğulduğu, böyüdüyü, dünyaya zəka, işıq payladığı bir məkandır. Abbasqulu ağa Bakıxanovun, Səttar Bəhlulzadənin, Tofiq Bakıxanovun, Yusif Kərimovun, Ələkbər Muradovun, Tofiq Bayramın, Hicran Şərifovun, məşhur milyonçular Şəmsi Əsədullayevin və Murtuza Muxtarovun doğma evi olub Suraxanı. Onların istedadı, biliyi, Vətən sevgisi Suraxanıdan od alıb, qığılcım-qığılcım bütün dünyaya yayılıb.
2015-ci ildə ölkəmizin həyatında mühüm rol oynayan I Avropa Oyunları zamanı Suraxanı rayonu da fərqləndi. Bildiyimiz kimi, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev “Atəşgah Məbədi” Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğunda I Avropa Oyunlarının məşəlini alovlandırdı. Bu mühüm hadisənin Suraxanı rayonu ərazisində baş verməsi həqiqətən də unudulmaz və təqdirəlayiq bir haldır.
Tarixin və müasirliyin gerçək simasını özündə yaşadan Suraxanı rayonu mənim üçün olduqca doğmadır. Mənim ilk dəfə Bakı ilə tanışlığım Suraxanı və onun qəsəbələri ilə başlayıb. Uzun illər bu rayonun ərazisində yaşamışam, bu gün yaxın qohumlarımın bir çoxu burada yaşayır.
Düzünü deyim ki, mən Suraxanı ilə tanış olanda o indiki kimi deyildi. Onu da vurğulayım ki, Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin ilk illərində Bakının bütün rayonları kimi, Suraxanı da yeni həyata qədəm qoyurdu. Rayonun siması sürətlə deyil, asta-asta dəyişirdi. İllər sonra Suraxanıya getdikdə rayonu tamamilə dəyişmiş gördüm. Keçmişdə gördüyüm Suraxanı tamamilə başqa bir gözəllikdə qarşıma çıxdı.
Rayonun mərkəzində və qəsəbələrində həyata keçirilən geniş abadlıq-quruculuq işləri nəticəsində Suraxanı günü-gündən dəyişir. Qeyd edim ki, uzun illər bu rayon ərazisində yaşadığım üçün burada görülən işlərin böyük əksəriyyəti gözlərim qarşısında baş verib. Burada əhalini narahat edən bir sıra problemlər həll edilib. Məsələn, sakinlər həmişə deyirdilər ki, binaların həyətində xeyir-şər evləri yoxdur, bir sakinin yaxını rəhmətə gedəndə böyük xərc çəkib çadır qurdurur və s. Artıq bu problem öz həllini tapıb, demək olar ki, həyətlərin əksəriyyətində xeyir-şər evləri tikilərək sakinlərin ixtiyarına verilib.
Rayonun daim diqqət mərkəzində olan qəsəbələrindən biri Qaraçuxurdur. 1923-cü ildə əsası qoyulan qəsəbədə 75600 nəfər əhali yaşayır. Onların 8514 nəfəri məcburi köçkündür. Qəsəbədə 7 orta ümumtəhsil məktəbi, 1 gimnaziya, 1 stomatoloji poliklinika, 1 tibbi sanitar hissə və 1 xəstəxana yerləşir.
Onu da vurğulayım ki, Suraxanı rayonunda Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyü uğrunda şəhid olan Vətən övladlarının xatirəsi hər zaman uca tutulur. Qaraçuxur qəsəbəsində şəhidlərin adları verilmiş küçələr, parklar var. Burada Quliyev Vüqar Məmmədəli oğlunun, Qurbanov Cəlal Bilal oğlunun, Şərifov Zaur Faiq oğlunun, İsmayılov Nizami Zeynalabdin oğlunun, İsmayılov Kərəm İdris oğlunun, Əliyev Yaşar Səməd oğlunun, Musayev İlqar Vaqif oğlunun, Şirinov Tərlan Orucbəy oğlunun, Mehbalıyev Əhməd Suliddin oğlunun, Cəfərov Samir Vaqif oğlunun, Bəkirli Etibar Mustafa oğlunun, Eyvazov Yusif Ayvaz oğlunun, Vəliyev Qəzənfər Həmid oğlunun, Alıcanov Rafiq Cəfər oğlunun adları küçələrə verilib.
146 saylı məktəb isə Milli Qəhrəman Rəhimov Cavanşir İzzət oğlunun adını daşıyır, həmçinin, Milli Qıəhrəmanın adına park salınıb və orada onun büstü qoyulub.
Suraxanı rayon rəhbərliyinin şəhid ailələrinə göstərdiyi diqqət və qayğıdan razılıq edirlər. Bildirirlər ki, rayon rəhbərliyi şəhid ailələlərinin hər bir probleminə həssaslıqla yanaşır.
Qeyd edim ki, Suraxanı rayonunun Bülbülə, Əmircan, Hövsan, Yeni Günəşli, Yeni Suraxanı və Zığ qəsəbələrində abadlıq-quruculuq işləri həyata keçirilir. İndiyə qədər rayonda ictimai, sosial-iqtisadi sahədə bir sıra uğurlu işlər görülüb.
Suraxanı rayonu ərazisində son illər həyata keçirilən hər bir uğurlu iş rayon sakinlərinin sosial rifahının yüksəlməsinin göstəricisidir.
Bildirim ki, son illər Suraxanı rayonunda sənaye məhsulunun istehsalına daha ciddi fikir verilib, eyni zamanda da rayonda 4000 minə yaxın yeni iş yeri açılıb. Məlumdur ki, son bir ildə rayon infrastrukturunun yenidən qurulması sahəsində işlər davam etdirilib və yeni qaz kəmərləri, su və kanalizasiya xətləri çəkilib. Bundan başqa, rayon ərazisində yüksək gərginlikli elektrik yarımstansiyası tikilib, təmirə ehtiyacı olanlar isə təmir edilərək istismara verilib. Onu da bildirim ki, müxtəlif mənbələr hesabına rayonda küçələrə və məhəllədaxili ərazilərə yeni asfalt örtüyü salınıb, Qaraçuxur qəsəbəsində Etibar Bəkirli küçəsinin 2,0 km hissəsi yenidən qurulub, uzunluğu 12,0 km olan Zığ-Əmircan-Yeni Suraxanı avtomobil yolunun 3,0 kilometrlik hissəsi, uzunluğu 6,8 km olan Zığ-Hövsan avtomobil yolu yenidən qurulub.Yenidən qurulan yolların ətrafının estetik görünüşünün yaxşılaşdırılması məqsədilə yolların ətrafında irimiqyaslı təmir-tikinti, abadlıq işləri aparılmaqdadır. Onu da vurğulayım ki, yolların kənarında yöndəmsiz vəziyyətdə olan, mövcud tikinti normalarının tələblərinə cavab verməyən, ətraf ərazinin ümumi görünüşünə xələl gətirən yerüstü kommunikasiya xətləri yerin altına salınıb, yeraltı kommunikasiya xətləri təmir edilib və ya dəyişdirilib, qalan hissələri nizama salınaraq rənglənib.
Son illər görülən işlərin davamı olaraq qəzalı su xəttləri dəyşdirilib, Yeni Suraxanı, Yeni Günəşli “D” yaşayış sahəsində “Xəzər inşaat XXI əsr” MTK, “AB” yaşayış sahəsində “Atlanta” MTK, “V” yaşayış sahəsində “İB.İN.M-İNŞAAT” MTK, Zığ qəsəbəsində “Şahinlər” MMC, Qaraçuxur qəsəbəsi Y.Eyvazov küçəsində “Elit-R” MTK tərəfindən çoxmərtəbəli yaşayış binalarının inşası, Hövsan qəsəbəsində “Xəyal Adası” yaşayış kompleksinin salınması işləri davam etdirilib. Rayonda, eyni zamanda, Qaraçuxur qəsəbəsi, Əhməd Mehbalıyev küçəsi 34 və 36, Qəzənfər Vəliyev küçəsi 13 ünvanında yerləşən istismara yararsız 3 yaşayış binasının əvəzinə 12 və 14 mərtəbəli yaşayış binasının tikintisi, “ATEF Şirkətlər Qrupu” MMC tərəfindən yüksək gərginlikli avadanlıqlar istehsalı zavodunun, Əmircan qəsəbəsində 100 yerlik uşaq bağçasının tikintisi, Qaraçuxur qəsəbəsində Neftçilər parkının əsaslı təmiri işləri də davam etdirilib.
Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının yaşayış sahələrinə olan ehtiyacını ödəmək, onların mənzil-məişət şəraitini yaxşılaşdırmaq məqsədilə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin sərəncamı ilə Bakı şəhəri, Suraxanı rayonu, Hövsan qəsəbəsinin qərb hissəsində 20,0 ha torpaq sahəsi Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Mənzil İnşaatı Dövlət Agentliyinin tabeliyində olan “MİDA” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin sərəncamına verilib. Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin Mənzil-Kommunal Təsərrüfatı Departamentinin dəstəyi ilə Suraxanı Rayon Mənzil-Kommunal Təsərrüfatı Birliyi tərəfindən Hövsan qəsəbəsi, Elman Qasımov küçəsində 11, Oqtay Şabanov küçəsində 4 ədəd çoxmənzilli yaşayış binasının həyətləri abadlaşdırılıb, Oqtay Şabanov küçəsi 20 və 21 saylı binaların baş fasadının qarşısında yeni park salınıb. Hazırda Qaraçuxur qəsəbəsi 4042/60-cı məhəllədə 4, Yeni Günəşli “Q” yaşayış sahəsində 8 binanın həyəti abadlaşdırılır. 3 saylı Xüsusi Təyinatlı MKTB tərəfindən Qaraçuxur qəsəbəsi Əhməd Mehbalıyev küçəsində 2, Muxtar Fətəliyev küçəsində 3, Zaur Şərifov küçəsində 1, Cəlal Qurbanov küçəsində 1 binanın həyəti, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Albert Aqarunovun yaşadığı Əmircan qəsəbəsi, 8/6 saylı binanın divarına onun xatirə lövhəsinin vurulması ilə əlaqədar binanın ətrafı, Zaur Şərifov küçəsində 4 ədəd binanın həyəti abadlaşdırılıb, Elxan Həsənov küçəsində yerləşən 3 ədəd yaşayış binası təmir edilib. Ümumilikdə, rayonun qəsəbələrində bu dövr ərzində 20 “Nümunəvi abad məhəllə” salınıb.
Rayon ərazisində əhalinin məşğulluq səviyyəsinin yüksəldilməsi üçün də işlər görülür. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin tapşırığına əsasən, əhalinin məşğulluq səviyyəsinin artırılması məqsədilə işsiz vətəndaşların ödənişli ictimai faydalı işlərə cəlb edilməsi proqramı davam etdirilir.
Suraxanı rayonunun sosial-iqtisadi vəziyyətinin daha yüksək səviyyəyə çatdırılması üçün görülən işlər rayon sakinlərinin istəyinə uyğundur. Suraxanı sakinləri ilə söhbətim zamanı onlar bildirdilər ki, bir sıra çətinliklər rayon rəhbərliyi tərəfindən həll edilib. Sakinləri narahat edən bəzi məsələlər var ki, onları da qeyd etməyi lazım bildim. Məlum olduğu kimi, Qaraçuxur qəsəbəsində yerləşən Uşaq Parkı qəsəbədə yaşayan azyaşlıların oynayıb əyləndiyi bir məkan olub. Bir neçə il əvvələ qədər yararsız vəziyyətdə olan park əsaslı təmir işləri nəticəsində yenidən azyaşlı sakinlərin ixtiyarına verilmişdi. Son illər isə parkın yenidən təmir edilməsinə ehtiyac var. Sakinləri qayğılandıran məsələlərdən biri də nəqliyyatla bağlıdır. Onların dediyinə görə, Qaraçuxur və Zığ istiqamətində sərnişin sıxlığı olduğu üçün, xəttə verilən ictimai nəqliyyat vasitələrinin sayı əhalini təmin etmir. Sakinlər bildirirlər ki, yeni ictimai nəqliyyat marşrutlarının açılması məqsədəuyğundur. Onlar inanırlar ki, bu sahəyə məsul olan qurumlar problemi aradan qaldıracaqlar.
Suraxanı rayonu, bütövlükdə, daim inkişaf edən rayonlarımızdan biridir. Düşünürəm ki, bu rayon qarşıdakı dövrdə öz nailiyyətlərini davam etdirəcək.
İradə SARIYEVA
Yazı Suraxanı Rayon İcra Hakimiyyəti və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun keçirdiyi müsabiqəyə təqdim edilir.
