Yaxın Şərqdə getdikcə daha gərgin xarakter alan hadisələr dünya maliyyə və enerji bazarlarına da ciddi surətdə təsir göstərməkdədir. Elə bunun nəticəsidir ki, son günlərdə neftin qiyməti sürətlə yüksəlir. Çünki geosiyasi gərginliyin artdığı ərazilər neftlə zəngin ərazilərdir. Burada istənilən savaş isə neftin qiymətinə birbaşa təsir edir.
Bu fonda artıq Azərbaycan neftinin satış qiyməti dünya bazarlarında 75 dollara çatıb. Qiymətlərin daha da yüksəlməsi gözlənir. Belə vəziyyət ölkəyə daxil olan xarici valyuta, o cümlədən dollar həcminin daha da artmasına rəvac verəcək.
Ekspertlər isə bildirir ki, yaranmış vəziyyətdə Mərkəzi bank müdaxilə etməyəcəyi təqdirdə dolların manat qarşısında tədricən ucuzlaşmasını gözləmək olar. Bu, qonşu ölkələrlə müqayisədə Azərbaycanın valyuta bazarında sabit və dayanıqlı bir mühitin hökm sürməsinin göstəricisi sayılır. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, elə qonşu ölkələrdən fərqli olaraq, Azərbaycanda milli valyutanın məzənnəsi sabitdir. Qeyd edək ki, ABŞ-ın son sanksiyalarından sonra Rusiyada rubl kəskin dəyər itirərək, 1 dollar 64,5 rubla qalxmışdı ki, bu da son ilin rekordu hesab edilirdi. Lakin dünya bazarında neftin bahalaşması və Rusiya Mərkəzi Bankının müdaxiləsindən sonra rubl bir qədər gücləndi. Hazırda Moskva birjasında 1 dollar 62 rubl civarındadır.Ən ciddi çalxalanma isə İran tümənində yaşandı. Bir həftə öncəyədək 3800-4200 tümən civarında olan dollar həftənin əvvəlində 6 min tümənə qalxdı. Daha sonra Mərkəzi bankın müdaxiləsi ilə 4200 məzənnə təyin edilsə də, hazırda 1 dollar 5300 tümən civarındadır. Türkiyədə də dollar 4 lirəni aşıb. Bu çalxalanmalar Azərbaycanda hiss olunmur. Əksinə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Mərkəzi Bank müdaxilə etməsə, dollar müəyyən qədər ucuzlaşa da bilər.
Hesab edilir ki, neftin qiymətinin yüksək olması, Azərbaycanın qeyri-neft sektoru üzrə ixracını artırması, ölkəyə turizm xəttilə daxil olan valyutanın həcminin yüksəlməsi, xarici sərmayələrin miqdarının çoxalması manatı xarici valyutalar qarşısında daha güclü mövqedə tutmaqda davam edəcək. Bundan başqa, əhali arasında da dollara tələbin azalması prosesə təsir göstərən faktorlardandır. Belə ki, təkcə fevral ayında banklar əhalidən 222,427 milyon dollar alıb, əhaliyə isə 151,155 milyon nağd dollar satıb. Qeyd edək ki, hesabat nağd şəkildə aparılan əməliyyatlara aid edilir.
Beləliklə, əhalidən 71,272 milyon daha çox dollar alınıb. Deməli, əhali əlində olan dolları daha çox manata çevirir və bu da milli valyutanın dəyərini artıran amillərdən sayılır. Məsələ ilə bağlı "Bir Pəncərə" İxraca Dəstək Mərkəzinin meneceri Nicat Hacızadə də qeyd edir ki, manatın mövqeləri kifayət qədər möhkəmdir. O vurğulayır ki, Azərbaycanda son illər aparılan dərin iqtisadi islahatlar artıq 2018-ci ilin ilk aylarında öz töhfəsini verməkdədir: "İxracyönümlü siyasət yürüdən Azərbaycan artıq 2018-ci ilin iki ayı ərzində 241,7 milyon ABŞ dolları dəyərində ixrac həyata keçirib ki, bu da 2017-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 37,4 faiz daha çoxdur. Bundan əlavə, Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları artaraq 44 milyard dolları ötüb. Davamlı və effektiv ixrac siyasəti nəticəsində ölkəmizin ixracı 2018-ci ilin sonuna qədər daha da artması yüksək ehtimalla proqnozlaşdırılır. Buna səbəb iqtisadiyyatın bütün sektorlarında artımın müşahidə olunmasıdır. 2018-ci il üçün nəzərdə tutulan meqa sənaye müəssisələrinin açılışı, kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın artımı, qeyri-neft sənayesinin yüksəlişi gələn inkişafa təkan verən amillərdir. Bütün qeyd olunan məsələlər birbaşa və dolayı yolla Azərbaycanda həm makroiqtisadi, həm də monetar dayanıqlılığın möhkəmləndirilməsinə zəmin yaradacaq, ölkəmizi bütün mümkün iqtisadi risklərdən sığortalayacaq". Milli Məclisin deputatı Tahir Mirkişili də onunla eyni mövqeni bölüşür. O qeyd edib ki, birinci rübün nəticələrinə görə ölkədə iqtisadiyyat 2,3 faiz artıb, iqtisadiyyata 3,5 milyard dollar investisiya qoyulub. Deputat vurğulayıb ki, ötən dövr ərzində valyuta ehtiyatlarımız 2,2 milyard dollar artaraq hazırda 44,2 milyard dollara çatıb. Tahir Mirkişili bildirib ki, hazırda dünya bazarlarında Azərbaycan nefti 70 dollardan baha satılır, halbuki dövlət büdcəsində neftin qiyməti 45 dollar nəzərdə tutulub. Bütün bunlar onu deməyə əsas verir ki, Azərbaycanda heç bir iqtisadi və maliyyə çətinliyi mövcud deyil. Belə bir şəraitdə manatın ucuzlaşmasına təsir edə biləcək hər hansı bir risq yoxdur.
Bundan başqa onu da bildirək ki, artıq manatın məzənnəsi sabitləşib, inflyasiyanın səviyyəsi azalıb. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, neft qiymətlərinin yüksəlməsi, yerli istehsalın artırılması və ixracın stimullaşdırılması istiqamətində aparılan tədbirlər ölkənin tədiyə balansında müsbət saldonun yaranmasını təmin edib. Eyni zamanda, cari ildə dövlət büdcəsinin artırılması çərçivəsində Neft Fondundan 6 milyard dollar satılacağı gözlənir ki, bu da bazarda tələb olunan valyutanın təmin ediləcəyi və valyuta çatışmazlığının olmayacağını deməyə əsas verir. Bütün bunlar isə manatın məzənnəsində möhkəm sabitlik vəd edir.
Tahir TAĞIYEV
