Fikrət Yusifov: “Manatın məzənnəsinə təsir edə bilən əsas amillərdən biri neftin dünya bazarlarındakı qiymətidir”
Azərbaycanda sosial-iqtisadi göstəricilərin yaxşılaşdırılması ölkədəki maliyyə sabitliyinə əsaslanır. Nəticədə məzənnə sabitliyi, pul təklifinin optimal səviyyədə idarə olunması, dünya ərzaq qiymətlərinin dinamikası və inflyasiya gözləntilərinin nisbətən azalması cari ildə təkrəqəmli inflyasiyanı şərtləndirən başlıca amillər olub.
Eyni zamanda, ölkənin ixrac potensialının yüksəlməsi, habelə əlverişli beynəlxalq iqtisadi konyunktur şəraitində xarici sektor göstəricilərinin 2017-ci ildən başlanan yaxşılaşması prosesi 2018-ci ilin ötən dövründə də davam edib. Yanvar-mart aylarında xarici ticarət dövriyyəsi ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 31 faiz, o cümlədən qeyri-neft ixracı bu dövrdə 37 faiz artıb.
Bununla yanaşı, manatın məzənnəsinin sabit qalması da inflyasiya səviyyəsinə azaldıcı təsir göstərən mühüm amillərdən biri olub və bu, eyni zamanda, əhalinin əmanətləri üzrə dollarlaşmanın azalması prosesinin sürətlənməsi ilə müşayiət olunub.Makroiqtisadi sabitlik Azərbaycan Mərkəzi Bankına bu il ərzində uçot dərəcəsinə üst-üstə iki dəfə dəyişiklik etmək imkanı yaradıb. Bununla da uçot dərəcəsi əvvəlcə 15 faizdən 13 faizə, aprelin 9-da isə 11 faizə endirilib. Bu da ölkədə kredit faizlərinin də azalması üçün siqnal deməkdir. Eyni zamanda, bu, ölkənin maliyyə sabitliyi üçün təhlükənin aradan qaldırılmasına işarə edir. Çünki, bir qayda olaraq, belə qərarlar makroiqtisadi sabitliyin möhkəmlənməsi prosesləri və son makroiqtisadi proqnozlar nəzərə alınmaqla qəbul edilir.
O da məlumdur ki, bu gün bir sıra ölkələrin milli valyutaları dollar qarşısında dəyərsizləşməkdə davam edir. Ancaq Azərbaycanda bütün bu təbəddülatlara rəğmən, manatın məzənnəsi sabit olaraq qalır. Bütün bunlarla yanaşı, manatın sabitliyini pozmaq üçün xaricdən hansısa maliyyə müdaxiləsi cəhdləri və bunun hansısa nəticələri ola bilərmi?
Məsələyə münasibət bildirən iqtisad elmləri doktoru, professor Fikrət Yusifov bunu istisna etdi. O bunu bir sıra arqumentlərlə əsaslandırdı: “Rus rublu və türk lirəsi son günlər ABŞ dolları qarşısında dəyər itirərək, bir qədər öncə nümayiş etdirdikləri sabitliyi pozublar. Türk lirəsi daha çox dəyər itirərək rekord həddə qədər ucuzlaşıb. Bu proseslər son vaxtlar hər iki ölkənin dünya nəhəngi - ABŞ-la münasibətlərinin kifayət qədər gərginləşdiyi bir vaxtda baş verir. Son aylarda nə Rusiyanın, nə də Türkiyənin iqtisadi durumunda elə bir ciddi dönüş baş verməyib ki, milli valyutaların bir neçə gün ərzində belə kəskin ucuzlaşmasını bununla əlaqələndirmək mümkün olsun. Nefin qiymətlərində də son aylar ərzində elə bir azalma baş verməyib ki, neft ölkəsi olan Rusiyanın milli valyutasının ucuzlaşması bununla əlaqələndirilsin. Hər iki qonşu ölkənin milli valyutalarının birdən-birə kəskin ucuzlaşmasının motivləri yalnız siyasidir. Azərbaycana gəldikdə isə, manatla bağlı hər hansı bir ciddi dəyişikliyə əsas verəcək heç nə yoxdur. Manatın məzənnəsinə təsir edə bilən əsas amillərdən biri neftin dünya bazarlarındakı qiymətidir. Neftin qiymətlərində isə yaxın zamanlarda ucuzlaşma gözlənilmir, əksinə, onun bir qədər də qalxması ehtimalı var. Eyni zamanda, son üç ay içərisində bizim qeyri-neft sektoru üzrə ixracımızın həcmi ötən illin birinci rübü ilə müqayisədə 37 faiz artıb. Yəni real sektordan da ixracımız artıq valyuta gətirir. Doğrudur, bu hələlik böyük həcmdə deyil. Ancaq, hər halda, bir rübdə real sektordan ixracın 37 faiz artımı bizə deməyə əsas verir ki, yaxın gələcəkdə qeyri-neft sektorundan kifayət qədər valyuta gəlirləri əldə edə biləcəyik. Ona görə də hesab edirəm ki, bu gün manatın məzənnəsi ilə bağlı bizi narahat edəcək heç nə yoxdur. Son vaxtlar insanlarımızın manata güvəni xeyli artıb. Bu güvənin artdığını nümayiş etdirən əsas göstərici bankalarda əhalinin manatla olan əmanətlərinin dinamikasıdır. Bu dinamika isə son aylar ərzində müsbətdir. Yəni Azərbaycan vətəndaşlarının banklarda manatla əmanət yatırımları artır. Bu artıq manatın sabitliyinin və vətəndaşlarımızın bu sabitliyə inamının göstəricisidir. Qonşu ölkələrin milli valyutaları ətrafında baş verən hadisələrin bizdə təkrarlanması və milli valyutamıza hər hansı bir kənar təsirin olması mümkün deyil. Hansısa maliyyə müdaxiləsi ilə bunu pozmaq olmaz”.
Vidadi ORDAHALLI
