Qadir Bayramlı: “Başlıcası, ekstensiv təsərrüfat metodlarından intensiv təsərrüfat metodlarına keçilməlidir”
Qeyri-neft sektorunun inkişafının prioritet elan olunmasından sonra həyata keçirilən ardıcıl tədbirlər nəticəsində iqtisadiyyatın bu sahəsində ciddi nəticələr əldə olunub. Həm ötən ilin nəticələri, həm də cari ilin ilk iki ayının göstəriciləri təsdiqləyir ki, qeyri-neft sektorunda ixrac artıb. 2018-ci ilin yanvar ayı ərzində qeyri-neft sektoru üzrə ixrac 123 milyon ABŞ dolları təşkil edib.
2017-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə bu ilin yanvar ayında qeyri-neft sektoru üzrə ixrac 1/3 həcmdə artıb. Bu, ölkə iqtisadiyyatında aparılan islahatların öz bəhrəsinin verməsi ilə bağlıdır. Məsələ ondadır ki, iqtisadiyyatın neftdən kənar sahələrinin inkişafı ilə bağlı islahatların aparılması, yeni proqramların qəbul edilməsi, ayrı-ayrı sahələr üzrə stimullaşdırıcı tədbirlər, dövlət dəstəyi qeyri-neft sektorunda canlanma yaradıb.
Diqqətçəkən məqamlardan biri də ondan ibarətdir ki, son illər ixracda kənd təsərrüfatı məhsullarının çəkisi artır. Bölgələrdə sosial infrastruktur müasirləşib, aqrar sektorun inkişafında yeni mərhələ başlanıb. Rayonlarda kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı və emalı müəssisələrinin yaradılması geniş vüsət alıb. Yeni yaradılan 43 aqroparkın xaricə kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracında bundan sonra mühüm rol oynayacağı gözlənir. Bu, əhalinin etibarlı kənd təsərrüfatı məhsulları ilə təminatının yaxşılaşmasına və yüksək standartlarla istehsal olunan məhsulların xarici bazarlara göndərilməsinə real zəmin yaradıb. Görünən odur ki, kənd təsərrüfatı məhsullarının müasir innovasiya və elmi əsaslarla istehsalı, emalı və ixracı yaxın gələcəkdə regionlarda işsizlik problemini aradan qaldıracaq. Yəni ölkənin ərzaq təminatını reallaşdıracaq və ixrac mallardan valyuta axını manatın gücünü daha da artıracaq. Bu da, ümumilikdə, ölkə iqtisadiyyatının inkişafı və insanların yaxşı yaşamasının təminatı deməkdir.
Maraqlıdır, bəs ekspertlər ölkə ixracında kənd təsərrüfatı məhsullarının çəkisinin artması tendensiyasını necə qiymətləndirirlər?
Məsələyə münasibət bildirən Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin dosenti Qadir Bayramlı buna bir neçə rakursdan yanaşdı: “Əvvəla kənd təsərrüfatı Azərbaycanda qeyri-neft sektoru sahəsində ən perspektivli sahədir. Son illər ərzində ölkədə kənd təsərrüfatının inkişafına yönəlmiş bir sıra tədbirlər həyata keçirilir. Sözügedən tədbirlər istehsal olunan kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracının artmasına öz təsirini göstərir. Ancaq bütün bunlarla yanaşı, Azərbaycanın daha çox kənd təsərrüfatı məhsulu ixrac etmək imkanları var. Lakin təəssüflər olsun ki, bu potensial hələlik tam istifadə edilmir. Azərbaycanda kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracatını daha da artırmaq üçün bir sıra tədbirlər həyata keçirilməlidir. Başlıcası, ekstensiv təsərrüfat metodlarından intensiv təsərrüfat metodlarına keçilməlidir. Bu həm bitkiçilikdə, həm də heyvandarlıqda məhsuldarlığı yüksəltmək üçün vacibdir. İkincisi, fermerlərə daha çox sərbəstlik verilməli və öz məhsullarını ixrac etmək üçün köməklik göstərilməlidir. Bu, vergi güzəştləri, az faizli uzunmüddətli kreditlərin verilməsi və s. formalarda həyata keçirilə bilər. Üçüncüsü, xarici ölkələrdən fermerlərə sərf edən qiymətlərlə bitki sortlarının, heyvan cinslərinin gətirilməsi təmin edilməlidir. Dördüncüsü, daha çox kənd təsərrüfatı məhsulu ixrac etmək üçün xarici bazarların sistemli araşdırılması lazımdır. Daha sonra beynəlxalq kənd təsərrüfatı sərgilərində fəal iştirak etməklə, reklam işlərini genişləndirmək lazımdır. Ən nəhayət, meyvə-tərəvəz məhsullarını yalnız xam şəkildə deyil, emal edilmiş şəkildə ixrac etmək daha sərfəlidir. Ona görə də aqrosənaye kompleksi daha da inkişaf etdirilməlidir. Orta və kiçik sahibkarlara emal müəssisələrinin yaradılmasında köməklik göstərilməlidir. Həmçinin, soyuducu anbarlar daha səmərəli şəkildə istifadə edilməlidir. İxrac edilən məhsulların keyfiyyətinə xüsusi diqqət göstərilməlidir. Məhsulların qablaşdırılması tələb olunan standartlara uyğun olmalıdır. Ondan sonra məhsulların emalı prosesində müasir innovativ texnologiyalardan istifadə olunmalıdır. Ekoloji cəhətdən təmiz məhsulların istehsalına önəm verilməlidir. Çünki belə məhsullara xarici bazarlarda böyük tələbat var. Bütün bunlar həyata keçirildiyi təqdirdə, kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracı daha da artacaq və milli iqtisadiyyatda payı çoxalacaq”.
Vidadi ORDAHALLI
