İqtisadi müstəvidə Azərbaycan üçün maraq doğuran məqamlardan biri də malik olduğu valyuta ehtiyatlarının həcminin artımına nail olmaqdır. Son bir ilin təhlili göstərir ki, qeyd olunan istiqamətdə Azərbaycan əhəmiyyətli nailiyyətlərə imza ata bilib. Cari il ərzində isə qeyd olunan istiqamətdə daha böyük irəliləyişlər olması proqnozlaşdırılır. Məsələn, Mərkəzi Bankın sədri Elman Rüstəmov qeyd edir ki, bu ilin sonuna Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatları artacaq.
O bildirib ki, ilin sonuna tədiyə balansı müsbət olacaq: “Valyuta ehtiyatlarının ötən illə müqayisədə daha da artacağını proqnozlaşdırırıq. Lakin burada neftin qiyməti çox önəmlidir”. Bu arada Mərkəzi Bankın sərəncamında olan rəsmi valyuta ehtiyatlarının həcmi açıqlanıb. Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatları fevralın 1-nə 5 milyard 381,2 milyon dollar olub. Bu göstərici ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 1 milyard 54 milyon dollar çoxdur. Yanvar ayında Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatları 46,6 milyon dollar artıb. Ötən il ərzində isə Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatları 2016-cı illə müqayisədə 1 milyard 360,2 milyon dollar və ya 34,22 faiz artıb. Dövlət Neft Fondunun aktivləri də ötən il ərzində xeyli yüksəlib. Fondun aktivləri 2,7 milyard dollar artıb. 2018-ci il əvvəlinə Fondun aktivləri 2017-ci ilin əvvəli müqayisədə 8,02 faiz çoxalıb. Ötən ilin əvvəlində 33 milyard 147 milyon dollar təşkil edən aktivlər bu ilin əvvəlinə 35 milyard 806,5 milyon dollara bərabər olub. Cari il fevralın əvvəlinə olan məlumata əsasən, artıq Neft Fondunda toplanan valyuta ehtiyatları 37 milyard dolları keçir. Neftin yüksək qiyməti, TANAP kəməri ilə qaz ixracına hazırlıq fonunda valyuta ehtiyatlarının daha böyük sürətlə artması gözlənilir. Bunu İqtisadi və Sosial İnkişaf Mərkəzinin sədri, iqtisadçı ekspert Vüqar Bayramov da təsdiq edir. O qeyd edib ki, Azərbaycan üçün strateji valyuta ehtiyatları ciddi əhəmiyyət kəsb edir: “Nəzərə alaq ki, 2004-cü ildə regionların sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı hazırlanıb qəbul edilən zaman Azərbaycanın dövlət rezervləri cəmi 1,8 milyard dollar idi. Ötən müddətdə həmin rəqəm 42 milyard dollara qədər yüksəldi. 2017-ci ildə ölkəmizin rezervləri 5 milyard dollar artdı. Baxmayaraq ki, bazar qiyməti aşağıdır, ona rəğmən dövlət rezervlərimizdə artım baş verdi. Ötən il büdcə üzrə nəzərdə tutulan öhdəlikləri də yerinə yetirmək mümkün oldu. İqtisadiyyatdakı stabillik təmin edildi. Bu, dövlət rezervlərinin artmasında özünü göstərdi. Bu baxımdan ölkədə həyata keçirilən fiskal konsolidasiya siyasəti nəticə etibarilə dövlət rezervlərimizə, fiskal öhədliklərimizin yerinə yetirilməsinə imkan verdi".
Onun sözlərinə görə, 2018-ci ildə dövlət rezervlərinin artırılması əsas hədəflərdən biridir: "Son müşavirələrdə də dövlət başçısı xarici borclanmaya gedilməməsi, eyni zamanda, vəsaitlərin qənaətlə, daha səmərəli istifadəsi ilə bağlı göstəriş verib. Bu baxımdan bu il neftin bazar qiyməti büdcədə nəzərdə tutulandan daha yüksəkdir. Hər barrel üçün 45 dollar nəzərdə tutulsa da, hazırda “Azeri Light” markalı neft daha yüksək qiymətə satılır".
Qeyri-neft sektorunun inkişafı üçün də təməl formalaşdığını deyən V.Bayramov büdcə gəlirlərinin formalaşmasında qeyri-neft sektorunun mərhələli şəkildə xüsusi paya malik olduğunu bildirib. Diqqətə çatdırıb ki, ÜDM-də qeyri-neft sektorunun payı artıq 70 faizə çatır. Bu da dövlət rezervlərimizin qorunmasına və hətta artırılmasına şərait yaradır: “Bu baxımdan güman olunur ki, mövcud siyasət, qeyri-neft sektorunun payının artması, ölkəyə daxil olan vəsaitlərin səmərəli istifadə olunması və fiskal konsolidasiya siyasətinin davam etdirilməsi 2018-ci il üçün də dövlət rezervlərimizin strateji valyuta ehtiyatlarımızdakı artım tempinin qorunub saxlanmasına imkan verəcək. Yalnız Dövlət Neft Fondunun deyil, Mərkəzi Bankın da xarici valyuta ehtiyatlarında artım qeydə alınıb ki, bu da birbaşa bankın, xüsusən də dedollarlaşma prosesi nəticəsində intervensiyasının aradan qaldırılması və hərraclar vasitəsilə xarici valyutaya olan tələbin ödənilməsinə nail olunması ilə bağlıdır. Həm Dövlət Neft Fondunun, həm də Mərkəzi Bankın mövcud ehtiyatları, pul-kredit və fiskal siyasət birmənalı şəkildə proqnozlaşdırmağa əsas verir ki, bu il dövlət rezervlərimizin artırılması baxımından əhəmiyyətli illərdən biri olacaq”.
Valyuta ehtiyatlarının artımı Azərbaycana maliyyə sahəsində daha rahat manevr imkanları verməklə, eyni zamanda yeni nəhəng layihələr həyata keçirməyə şərait yaradır. Xatırladaq ki, bir çox transmilli layihələri Azərbaycan məhz ö maliyyə imkanları hesabına həyata keçirib. İndilikdə görünən odur ki, valyuta ehtiyatlarının həcmi artmaqda, Azərbaycan daha çox vəsait əldə etməkdə davam edəcək.
Tahir TAĞIYEV
