İldırım Qurbanov: "Nəticədə depozitlərin banklardan çəkilməsi prosesi dayanacaq"
Yayılan məlumata görə, bu ilin birinci rübündə banklara yatırılan depozitlərin həcmi ötən ilin ilk rübünün göstəricilərilə müqayisədə 970 milyon manata yaxın azalıb.
Belə ki, təkcə bu ilin aprel ayında 190 milyon manat depozit azalması müşahidə edilib. Bankların bağlanması və birləşdirilməsi gözləntiləri əhalini banklarda olan depozitlərini geri çəkməyə gətirib çıxarır. Digər tərəfdən, problemli kreditlərin həcminin artması da buna öz təsirini göstərir. İlin əvvəlində rəsmi olaraq problemli kreditlərin həcmi ümumi kredit portfelində 9 faiz təşkil edirdi. Hazırda isə problemli kreditlərin həcmi 10 faizi keçib.
Bəzi ekspertlərin fikrincə, milli valyuta və bank sisteminə güvən təmin olunarsa və bank sistemi bu güvən nəticəsində normal fəaliyyətə keçərsə, o zaman hər iki istiqamətdə sabitləşmə yaranar. Bankların problemi ondan ibarətdir ki, verdikləri kreditləri geri yığa və yenidən kreditləşməyə başlaya bilmirlər. Çünki iqtisadi aktivlik əvvəlki kimi deyil və faizlər çox yüksəkdir. Bunun da bir sıra obyektiv və subyektiv səbəbləri var. Məsələ ondadır ki, həm əhali, həm də biznes çevrələri çox yüksək məbləğdə kredit götürmək istəmir. Çünki bunun iqtisadi effekti aşağı olur. Belə olan halda, ekspertlər indiki şəraitdə çıxış yolunu nədə görür? Necə etmək lazımdır ki, əhali depozitlərini banklardan geri götürməsin?
Sözügedən məsələni "Bakı-Xəbər"ə şərh edən iqtisadçı-ekspert İldırım Qurbanov yaranan vəziyyətlə bağlı bir sıra məqamlara toxundu: "İki dəfə baş verən devalvasiya nəticəsində bir sıra banklar çökdü. Nəticədə 13 bank bağlandı. Belə ki, bağlanan banklarda vətəndaşların əmanətləri var idi. Əmanətlərin sığortalanan hissəsində ödənişlərdə problem olmasa da, amma digər hissəsində ciddi problemlər yaşandı. Nəticədə banklara vətəndaşların inamı sarsıldı. Baxmayaraq ki, bir sıra tədbirlər görüldü, amma nəticədə yenə də bu sektorda vəziyyət arzuolunan səviyyədə sabitləşmədi. Prezidentin 19 yanvar 2016-cı il tarixdə imzaladağı və 1 mart 2016-cı il tarixdən qüvvəyə minən "Əmanətlərin tam sığortalanması haqqında" Qanuna əsasən, 1 mart 2019-cu ilə qədər banklarda yerləşdirilmiş bütün əmanətlər əvvəl müəyyən edilən 30 minədək limit ləğv edilməklə, məbləğindən asılı olmayaraq, tamamilə sığortalanmağa başlandı. Dollar üzrə sığortalanan faiz həddi isə 3%-ə endirilməklə, manata görə 12 %-də saxlanması xarici valyuta ilə əmanət yerləşdirilməsini əvvəlkindən daha artıq səviyyədə etibarlılıq əldə etməsinə rəğmən səmərəsiz, manatla isə cəlbedici etdi. Görülən ən başlıca tədbir bu idi. İki il bundan əvvəl ölkədə 43 bank fəaliyyət göstərirdi. Ancaq hazırda isə 30 bank, 2 xarici bankın yerli filialı, 47 bank olmayan kredit təşkilatı, 97 kredit ittifaqı fəaliyyət göstərir. Hesab edirəm ki, hazırkı şəraitdə birinci növbədə banklara inam bərpa olunmalıdır. Bunun üçün də bankların ucuz kredit resurslarına çıxışı təmin edilməlidir. Bankların sağlamlaşdırılması prosesi sürətlə və uğurlu başa çatsa, əhalinin inamı bərpa olunacaq. Nəticədə depozitlərin banklardan çəkilməsi prosesi dayanacaq".
Vidadi ORDAHALLI
