Azərbaycan Respublikasının öz müstəqilliyini əldə etdiyi müddət ərzində dövlət büdcəsinin əsas gəlirlərinin neft sənayesindən formalaşdığı faktdır. O da bəllidir ki, sözügedən zaman kəsiyində ölkəmiz, hələ çox gənc olmasına baxmayaraq, qurduğu uğurlu strategiya və məqsədyönlü iqtisadi siyasət nəticəsində nəinki özünün inkişafını stimullaşdırıb, eyni zamanda dünya çapında və neft ixrac edən ölkələr sırasında layiqli yerini tutmağı bacarıb.
"Made in Azerbaijan" dünyaya açılır...
Lakin son illərdə dünyanın aparıcı ölkələrinin belə industriyasını çökdürən iqtisadi böhran neftin dünya bazarındakı mövqelərinə də ciddi zərbə vurdu. Sözügedən mənfi tendensiyanın ölkəmizə qaçılmaz təsirini azaltmağın və azalan neft gəlirlərinə alternativ mənbələrin yaradılmasının ən perspektivli yolu isə qeyri-neft sektorunun inkişaf etdirilməsi idi ki, Azərbaycan dövləti bu prioritet məsələni zamanında gündəmə gətirdi və bununla bağlı dövlət proqramı qəbul etdi. Artıq bir neçə ildir ölkəmizdə az qala iqtisadiyyatın bütün sahələri üzrə inkişafın stimullaşdırılmasına başlanıb və real vəziyyət bu proqramın uğurla həyata keçirildiyindən xəbər verir. Məhz bunun nəticəsidir ki, Azərbaycan son illərdə silah istehsalından tutmuş kənd təsərrüfatı məhsullarına qədər bir çox yerli istehsal məhsulları ilə həm özünü təmin edir, həm də idxalı minimuma endirməklə ixracın stimullaşdırılmasını həyata keçirir. Deyilənlərin ən bariz nümunəsi isə "Made in Azerbaijan" brendinin dünyaya çıxarılması yönündə atılan addımlardır. Artıq bildirildiyi kimi, Prezident İlham Əliyevin "Qeyri-neft məhsullarının ixracının stimullaşdırılması ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında" 18 yanvar 2016-cı il tarixli sərəncamı ilə "Made in Azerbaijan" brendinin xarici bazarlarda təşviqinə start verilib. Həmin il oktyabrın 5-də isə Prezident İlham Əliyev "Xarici ölkələrə ixrac missiyalarının təşkilinə, xarici bazarların araşdırılması və marketinq fəaliyyətinə, "Made in Azerbaijan" brendinin xarici bazarlarda təşviqi, yerli şirkətlərin ixracla bağlı xarici ölkələrdə sertifikat və patentlər alması, ixracla əlaqəli tədqiqat-inkişaf proqram və layihələrinə çəkilən xərclərin dövlət büdcəsi hesabına ödənilən hissəsinin müəyyənləşdirilməsi və ödənilmə mexanizminin tənzimlənməsi Qaydası"nın təsdiq edilməsi haqqında fərman imzalayıb. Sənəddə "Made in Azerbaijan" brendinin xarici bazarlarda təşviqi və marketinq fəaliyyətinin dəstəklənməsinə daha geniş yer verilib. Bu məqsədlə sahibkarların beynəlxalq sərgi və yarmarkalarda vahid ölkə stendi ilə və ya fərdi qaydada iştirak etməsini təmin etmək, "Made in Azerbaijan" brendinin təşviqi üzrə isə dövlət mülkiyyətində olan hüquqi şəxslər vasitəsilə xarici ölkələrdə fəaliyyət göstərən mağazalarda, o cümlədən rüsumsuz ticarət ("duty free") mağazalarında rəflərinin təşkili və xarici ölkələrdə ictimai yerlərdə, kütləvi informasiya vasitələrində təbliği üçün tədbirlər nəzərdə tutulur. Bu zaman ödənilən dəstək məbləğinə "Made in Azerbaijan" brendinin təşviqi üzrə reklam kampaniyasının həyata keçirilməsi xərcləri də daxildir. İqtisadiyyat Nazirliyinin Kollegiyası isə ötən il 18 oktyabr tarixli qərarı ilə "Made in Azerbaijan" brendinin təşviq ediləcəyi xarici ölkələrin, həmin ölkələrdə reklam yerləşdiriləcək ictimai yerlərin və kütləvi informasiya vasitələrinin müəyyən edilməsi Meyarları"nı təsdiq edib. Beləliklə də, qeyri-neft məhsullarının ixracının təşviqi ilə bağlı qəbul edilmiş bu qərarlar qeyri-neft sektoruna dəstək olmaqla ixracın stimullaşdırılmasına əhəmiyyətli təkan verməkdədir. Lakin bəlli məsələdir ki, bu brend altında dünyaya çıxaracağımız istənilən məhsul yüksək rəqabət qabiliyyətinə malik olmalıdır və bu halda sözügedən istiqamətdə uğur qazanmanın əsasında keyfiyyət amili durur. Çünki hazırda keyfiyyət sadəcə texniki problem olmayıb, əsas strateji məsələlərdən birini təşkil edir. Belə ki, premium keyfiyyət göstəricisinə malik şirkətlər qiymət dəyişməsinə orta keyfiyyət göstəricisi olan rəqiblərindən 8 faiz daha çox təsir edə bilir. Məhz buna nail olunması üçün də Azərbaycanın keyfiyyət infrastrukturu sisteminin inkişafı prioritet istiqamət kimi çıxış edir.
Keyfiyyət infrastrukturu sistemi nədir...
Keyfiyyət infrastrukturu sistemini təşkil edən əsas amillər istehsal edilən mallar üzərində həyata keçirilən sınaq və kalibrləmə prosedurlarının, metroloji tutuşdurmaların, uyğunluğun qiymətləndirilməsi sahəsində akkreditasiyanın nəticələrinin beynəlxalq səviyyədə tanınması deməkdir və bu şərtlər ixrac siyasətinin ayrılmaz tərkib hissəsini təşkil edir. O üzdən hazırda ölkədə dövlət səviyyəsində sənaye və ticarət sahələrində çevik islahatlar aparılır ki, bu da qeyri-neft sektoru məhsullarının ixracının stimullaşdırılması üçün əsas təkanverici amildir. Eyni zamanda bu, rəqabətqabiliyyətli məhsul ixracı deməkdir ki, ixracın stimullaşdırılasında uğur qazanmanın yolu da məhz bu amildən keçir. Buna paralel olaraq hazırda xarici ölkələrlə ticarətdə texniki maneələrin aradan qaldırılması, təhlükəsiz və keyfiyyətli, yüksək texnologiyalı və innovativ məhsulların istehsalı, istehsal və xidmət müəssisələrində müasir keyfiyyət idarəetmə sistemlərinin tətbiqi yönündə görülən işlər ölkənin keyfiyyət infrastrukturunun məqsədyönlü şəkildə inkişaf etdirildiyindən xəbər verir. Bu istiqamətdə Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsi çox böyük işlər görüb və görməkdədir. Belə ki, sözügedən Komitə hələ 2011-ci ildən Avropa Standartlaşdırma Komitəsində (CEN) assosiativ üzv kimi təmsil olunur və Komitə sədri Ramiz Həsənovun da bildirdiyinə görə, bu təşkilatla hazırda sıx əlaqələr mövcuddur. Cənab Həsənov bildirir ki, Komitə CEN-in Baş Assambleyalarında mütəmadi iştirak edir, həmçinin milli standartların Avropa (EN) standartları ilə harmonizə edilməsi istiqamətində uyğun tədbirlər həyata keçirir. Eyni zamanda Avrasiya Ölkələrinin Dövlət Metrologiya Qurumlarının Əməkdaşlığı Təşkilatı (KOOMET), Almaniyanın Milli Metrologiya İnstitutu (PTB), Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (İAEA), Koreya Beynəlxalq Əməkdaşlıq Agentliyi (KOİCA), Avropa İttifaqının İNOGATE Proqramı, Beynəlxalq əlaqələr və İnkişaf üzrə İsveçrə İnstitutu (CABİR), İqtisadi Məsələlər üzrə İsveçrə Dövlət Katibliyi (SECO), ABŞ-ın Beynəlxalq İnkişaf Agentliyi (USAİD), "Oxfam" və digər nüfuzlu donor təşkilatlarla ortaq layihələr icra etdiklərini deyən Komitə sədri bütün bunların inkişaf etmiş ölkələrin bu sahədəki fəaliyyət praktikası ilə yaxından tanış olmağa imkan verdiyini xüsusi qeyd edərək, bu təcrübənin ölkədə müvafiq sahədə tətbiqi baxımından əhəmiyyətini vurğulayır.
Təbii ki, Azərbaycanın keyfiyyət infrastrukturu sahəsində elmi-texniki əməkdaşlığın həyata keçirilməsilə xarici təcrübədən yararlanması həm də onun tərəfdaşlar arasında etibar qazanmasına gətirib çıxarır. Bu isə yerli sahibkarların öz məhsullarını maneəsiz və operativ şəkildə xaricə çıxarması üçün önəmlidir. Üstəlik nəzərə alınsa ki, sahibkar ciddi rəqabət meydanına çıxmasının məsuliyyətini dərk edərək Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin bütün tələb və təkliflərinə dönmədən əməl edir, o halda bütün bunların nəinki Azərbaycanın dünya iqtisadiyyatına inteqrasiya prosesinin sürətləndirilməsinə geniş imkan yaradacağı, eyni zamanda istehsalçının özünün də məhsul ixracında marağının stimullaşdırılmasına yol açacağı aşkardır. Nəticədə isə postneft dövründə Azərbaycanın həm iqtisadi inkişafı stimullaşır, həm də mal və məhsul ixrac etdiyi ölkələrlə daha geniş əməkdaşlıq perspektivləri açılır və paralel olaraq ölkəyə maliyyə axını təmin olunur.
Sənaye parkları ölkədə rəqabətədavamlı məhsul istehsalının təkanvericisi kimi...
Ölkədə rəqabətədavamlı məhsul istehsalının stimullaşdırılmasından danışarkən sənaye parklarının yaradılması istiqamətində görülən tədbirlər xüsusi qeyd olunmalıdır. Azərbaycanda sənaye parklarının yaradılmasına başlanmasının ciddi əsasları var. Xarici ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, ölkə iqtisadiyyatının tarazlı inkişafında maraqlı olan dövlətlər iqtisadi siyasətlərində sənaye parklarının yaradılmasına və inkişafına xüsusi önəm verir. Çünki sənaye parkları sahibkarlığı dəstəkləməklə yanaşı, həm də qeyri-neft sektorunun davamlı inkişafını təmin etmək və əhalinin istehsal sahəsində məşğulluğunu artırmaq imkanına sahibdir. Türkiyə, Almaniya, Polşa və digər bu kimi ölkələrin təcrübələri də göstərir ki, sənaye parklarının yaradılması ölkə iqtisadiyyatının ixrac və rəqabət qabiliyyətinin, idxalı əvəz edən məhsulların istehsalının artırılması, əhali arasında məşğulluğun təmini, ölkəyə investisiyaların və müasir texnologiyaların cəlb edilməsi kimi prioritet vəzifələrin həyata keçirilməsi işlərində xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Sənaye parklarının üstün cəhətlərindən biri odur ki, burada yerləşən biznes müəssisələrinin sahibləri, kənardakılardan fərqli olaraq, bürokratik əngəllərlə üzləşmir. Yəni burada sahibkarlar torpaq əldə etmək üçün müraciət etmək və müvafiq ödənişi həyata keçirmək, torpağı istifadə üçün hazır vəziyyətə gətirmək, kommunal xidmətlərə giriş imkanı əldə etmək üçün əlavə təzminat ödəmək, tullantıların emalı sistemlərini tikdirmək, əraziyə münasib giriş strukturunu təmin etmək, yerli hakimiyyət orqanlarından müvafiq icazələrin alınması prosesindən keçmək kimi problemlərdən azad olur. Bu isə məhsulun maya dəyərində yüklənmənin qarşısını almaqla onun qiymətinin daha münasib olmasına gətirir. Bundan başqa, sənaye parklarında xidmətlər ortaq olduğundan, əməliyyatların ümumi dəyəri daha sərfəli olur və kiçik və orta müəssisələr ortaq biznes imkanlarından bəhrələnir. Eyni zamanda sənaye parklarına iri şirkətlərin cəlb edilməsi kiçik və orta müəssisələrin inkişafına əlavə dəstək verir ki, bu da öz növbəsində daha böyük iqtisadi rəqabətə davamlılığı təmin edir. Bütün bunların ölkədə biznes mühitinin təkmilləşdirilməsinə, paralel olaraq keyfiyyətli və rəqabətədavamlı məhsul istehsalının stimullaşdırılmasına gətirib çıxardığını isə əlavə şərhə ehtiyac yoxdur.
Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin önəmli missiyası...
Lakin təbii ki, bütün bunlarla yanaşı, yerli istehsal məhsullarının xarici bazara çıxarılmasında əsas həlledici vəzifələrdən biri də Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin üzərinə düşür. Komitədən verilən məlumata görə, sahibkarlarla mütəmadi olaraq bazara rəqabətqabiliyyətli və keyfiyyətli məhsul çıxarmaları məqsədilə marifləndirici tədbirlər həyata keçirilir, seminarlar təşkil edilir və onlara məsləhətlər verilir. Bundan əlavə, Komitə hazırda Azərbaycanda ölçmələrin vəhdətini və dövlət etalonlarından ötürülməsini təmin etmək məqsədilə milli etalon bazasının təkmilləşdirilməsi üzrə işlər həyata keçirir. Etalon bazasının genişləndirilməsi isə ölkə iqtisadiyyatının keyfiyyətli və rəqabətədavamlı məhsul istehsalı, ümumilikdə sənayenin inkişaf etdirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Eyni zamanda bu gün sahibkarlar yerli brendlərin maraq kəsb edən xarici ölkələrdə qeydiyyatı üçün "AzPatent"in xidmətlərindən yararlana bilir ki, bu da yerli mal və məhsullarımızın dünya bazarlarında layiqli yerini almasına geniş imkanlar açır. Lakin əsas olan ölkədə sağlam rəqabət mühitinin yaradılmasıdır ki, bu gün Azərbaycanda bu mühitin formalaşdığını görürük. Sağlam rəqabət olan yerdə isə yüksək keyfiyyətli məhsulların istehsalı günün reallığına çevrilir. O da bəlli həqiqətdir ki, rəqabətədavamlı məhsulların xarici bazarda öz sözünü deməsi həm də ölkə vətəndaşının sosial rifahı deməkdir. Bütün deyilənlər isə düşünməyə əsas verir ki, postneft dövründə dünya arenasına keyfiyyətli məhsullar çıxarmaqla Azərbaycan öz sözünü deyəcək.
Samirə SƏFƏROVA
Yazı Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsi və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun keçirdiyi müsabiqəyə təqdim etmək üçündür.