Fərid Kazımov: “Çox güman ki, kiber təhlükəsizliyi dövlət qurumları təmin edəcək”
Məlum olduğu kimi, Rəqəmsal İnkişaf Şurasının ilk iclasında bu sahədə yeniliklərin tətbiq ilə bağlı bir sıra qərarlar qəbul edilib. 58 təşəbbüs, 34 qanunvericilik dəyişikliyi, Milli Kibertəhlükəsizlik Agentliyinin yaradılması, mygov platformasının genişləndirilməsi, milli məlumat mərkəzinin formalaşdırılması, süni intellekt həllərinin dövlət idarəçiliyinə tətbiqi, tənzimləyici "sandbox" mexanizmi, 20 illik vergi güzəştləri, İT mütəxəssisləri üçün stimullar nəzərdə tutulur.
Qəbul edilən Fəaliyyət Planının əsas istiqamətlərindən biri də ayrı-ayrı dövlət qurumlarının fərdi portal və mobil tətbiqlərinin mərhələli şəkildə vahid portalda birləşdirilməsidir. Nəticədə vətəndaşlar və sahibkarlar dövlət xidmətlərindən istifadə üçün bir neçə fərqli tətbiq yükləmək məcburiyyətində qalmayacaq. Bütün proseslər mygov və “mygov biznes” platformaları üzərindən həyata keçiriləcək.
Aydın məsələdir ki, birləşdirmə prosesi asan olmayacaq, amma qarşıya qoyulan böyük hədəfdir. Ancaq burada bəzi təhlükəli risklər də yox deyil. Məsələ ondadır ki, bütün dövlət qurumlarının portallarının birləşməsi eyni zamanda xaricdən kiber hücumların, bu tip müdaxilələrin artması və ümumiyyətlə kiber hücumlar üçün nisbətən əlverişli şəraitin yaranması deməkdir. Yəni bir dövlət qurumunun portalına, mobil tətbiqinə müdaxilə artıq başqalarına da siraət etmək imkanı verəcək. Təhlükə də artır. O baxımdan maraqlıdır, dövlət qurumlarının portal və mobil tətbiqlərinin birləşdirilməsindən sonra kənardan kiber təhlükələrin artması, güclənməsi ehtimalı nə qədərdir və bunları necə önləyə bilərik?
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən İKT üzrə ekspert Fərid Kazımovun fikrincə, çox güman ki, kiber təhlükəsizliyi dövlət qurumları təmin edəcək: “Əvvəla, bu, o demək deyil ki, bütün xidmətlər bir yerdə birləşəcək. Çünki mygov bütün xidmətlərə giriş nöqtəsi olacaq. Bütün xidmətlər öz yerlərində qalacaq. Sadəcə olaraq mygov üzərindən giriş olacaq. Bu nöqteyi-nəzərdən hər bir xidmət özü həmin o dövlət qurumlarının xidməti olaraq qalacaq. Yəni mövcud arxitektura təmin ediləcək. Sadəcə giriş nöqtəsi kimi mygov müəyyən olunacaq. Hamısı ayrı-ayrılıqda fəaliyyət göstərəcək. Sadəcə olaraq “Rəqəmsal hökumət 2.O” adlanan qlobal konsepsiya var. Ən güclü tətbiq də Böyük Britaniyada həyata keçirilir. Bunun əsas məqsədi ondadır ki, vətəndaşlar birbaşa olaraq bu xidmətlərə daxil olsunlar. Ancaq əslində baxanda hər bir girişin arxasında tamamilə mürəkkəb bir sistem dayanıb. Bu da mərkəzləşdirilmiş sistem deyil. Qeyri-mərkəzləşdirilmiş sistemdir. Sadəcə olaraq giriş mygov üzərindən olacaq. Kiber təhlükəsizliyə gəldikdə isə, hər bir xidmətin üzərində fronten var. Məsələn, mobil tətbiq sadəcə olaraq frontentdir və biz onu görürük. Onun arxasında çox mürəkkəb və bəzi hallarda olduqca mürəkkəb sistemlər dayanır. O da serverlərdə yerləşir. Bu da artıq mobil tətbiq məsələsi deyil. Bu nöqteyi-nəzərdən də həmin o kiber təhlükəsizlik və s. məsələlərin təhlükəsizliyini dövlət qurumları təmin edəcək. Yəqin belə bir format daha məqsədəuyğundur”.
Vidadi ORDAHALLI
