Bu gün Avropa ölkələrinin xüsusi maraq dairəsində olan məsələlərdən biri də Azərbaycan qazının qitəyə çatdırılması prosesinin sürətlənməsidir. Əvvəlki kimi Rusiyadan olan təbii qaz asılılığına son qoymaq üçün Avropa alternativ mənbələrdən qaz idxalına böyük diqqət göstərir. Bu prosesi sürətləndirən daha bir amil isə Rusiyanın Avropaya satdığı qazın qiymətini yenidən qaldırmaq niyyətidir.
Bu səbəbdən Avropa yeni mənbələrdən qaz idxalını artırmağı əsas hədəflərdən biri kimi müəyyən edib. İndiki şəraitdə isə Avropa üçün belə mənbə qismində sadəcə Azərbaycan çıxış edir. Elə bu səbəbdəndir ki, enerji sektorunda Azərbaycanla qarşılıqlı əməkdaşlıq gücləndirilir.
Artıq sirr deyil ki, hazırda Avropa ölkələrinin böyük əksəriyyətinin diqqəti ölkəmizə, burada Qərb şirkətlərinin fəal iştirakı ilə işlənən "Şahdəniz-2" yatağına yönəlib. BP şirkətinin hasilat, transformasiya və karbon üzrə baş əməliyyat rəhbəri Qordon Birrell bildirir ki, "Şahdəniz-2" yatağında 12 quyu qazılıb. Bu quyulardan 3-ü isə ixraca hazır vəziyyətə gətirilmək üçün artıq təmizlənib: "Şahdəniz-2" üzrə dayaq blokları artıq dənizdə quraşdırılıb. Üst modulların tikintisi isə başa çatdırılıb. Hazırda orada istismar sınaqları aparılır". Yaxın tezlikdə "Şahdəniz-2" yatağında qazılan daha çox sayda quyunun ixraca hazır vəziyyətə gətirilməsi gözlənir. Buna paralel olaraq ixraca imkan verən TANAP layihəsinin də başa çatdırılması gözlənir. TANAP-ın baş direktoru Saltuk Düzyol da bildirib ki, TANAP Türkiyə və Avropa İttifaqının uzun müddətdir gündəmində olan qaz tədarükü mənbələrinin və marşrutlarının şaxələndirilməsi strategiyasının, bu istiqamətdə göstərilən səylərin məhsuludur: "Eyni strategiya əsasında daha əvvəl icra etdirilməyə çalışılan "Nabukko" layihəsinin müvəffəqiyyətsizliyə uğraması ilə bu layihənin yerini TANAP və TAP layihələri aldı. Biz TANAP layihəsini heç bir zaman digər layihələrə alternativ və ya rəqib kimi göstərməmişik. TANAP nə Rusiya qazına, nə də digər mənbələrə qarşıdır. Biz TANAP-ı tamamlayıcı bir layihə kimi görürük. Hətta "Cənub Qaz Dəhlizi"nin seqmenti olan digər layihələrin hamısı elədir. TANAP rəqib deyil, lakin tamamlayıcı bir layihə olaraq əsasən Cənub-Şərqi Avropa ölkələri üçün ümumilikdə 10 milyard kubmetr olmasına baxmayaraq, mənbələrin və marşrutların şaxələndirilməsinə xidmət edir və mühüm əhəmiyyətə malikdir. TANAP-la Avropaya çatdırılacaq qaz həcmi hazırda 10 milyard kubmetrlə məhdudlaşır. Avropaya çatdırılacaq bu həcm hələ ki, çox azdır. Lakin Cənub-Şərqi Avropa ölkələrinin ümumi istehlak həcmlərini də nəzərə aldıqda bu həcm mənbələrin və marşrutların şaxələndirilməsinə səbəb olacaq. Nəticədə isə Cənub-Şərqi Avropa ölkələrinin tək bir mənbədən asılılığı azalacaq". Xatırladaq ki, TANAP-ın ilkin ötürücülük qabiliyyəti 16 milyard kubmetrdir və sonradan bu həcmin 31 milyard kubmetrədək artırılması imkanı var.
Avropa Komissiyasının enerji ittifaqı məsələləri üzrə vitse-prezidenti Maroş Şefçoviç də Azərbaycan qazının Avropa üçün böyük əhəmiyyət kəsb etdiyini bildirir və gələcəkdə ölkəmiz üzərindən Avropaya daha çox qaz nəqlini də mümkün sayır. Onun sözlərinə görə, "Cənub Qaz Dəhlizi" uğurlu bir göstəricidir: "Bu layihə bizim partnyorlarımızın cəlb olunduğu gələcəyə hesablanmış vacib layihəmizdir. Biz qaz təchizatının diversifikasiyası və tərəfdaşlarımızın etibarlı və sabit ixrac bazarı ilə təmini baxımından Avropa İttifaqına daxil olmayan ölkələrlə sıx əməkdaşlıq etmək istəyirik. Bütün bunlarla yanaşı, demək olar ki, enerji diversifikasiyası Avropanın Enerji Təhlükəsizliyi Strategiyasının əsasını təşkil edir. Bu bizim rəqabət gücümüzün artmasına səbəb olur və daha yaxşı xidmətlərin yaradılmasına, enerji qiymətlərinin aşağı salınmasına və yeni iş yerlərinin yaranmasına gətirib çıxarır. Bizim mühüm hədəfimiz daha çox bir-birinə bağlı olan Avropadır və Azərbaycan kimi yeni təchizatçılar da bu hədəfin bir hissəsidir".
Maroş Şefçoviç onu da vurğulayır ki, "Cənub Qaz Dəhlizi" Avropada mərkəzləşdirilmiş bazarları qarışıq bazara çevirmək və ardıcıl regional strategiya ilə enerji bazarlarını müxtəlifləşdirmək üçün uğurlu bir yoldur: "Boru kəməri başa çatdıqdan sonra Xəzər dənizi Avropa bazarına daha yaxın olacaq və bununla da Avropa İttifaqı "Cənub Qaz Dəhlizi"nin genişləndirilməsinə sürətlə maraq göstərəcək. İnanıram ki, bu qaz kəməri regionda yalnız enerji təhlükəsizliyinə töhfə verməyəcək, eləcə də qonşu ölkələr arasında həmrəyliyi və dəstəyi artıracaq. Xəzər qazının Avropa bazarlarına çatdırılması illərdir sadəcə müzakirə mövzusu idi. Bu gün isə, üzləşdiyimiz bir çox çətinliklərə baxmayaraq, milyardlıq müqavilələr və Azərbaycan, Gürcüstan, Türkiyə, Yunanıstan, Albaniya və İtaliyada davam edən tikinti işləri bir reallıqdır. Bundan başqa, marşrut və ümumi baza sınaqdan keçirildikdən sonra illik 10 milyard kubmetr ilkin həcmdən sonra "Cənub Qaz Dəhlizi"ni genişləndirmək daha asan olacaq".
Tahir TAĞIYEV
