Ucuz neft Qərb ölkələrinin özlərini də diz çökdürməyə başladı...

Tarix: 12.05.2016 / 02:36
Bölmə: İqtisadiyyat

Neft qiymətində davam edən tərəddüdlərin bu dəfə Qərb ölkələrinə ciddi ziyan vurduğu üzə çıxıb. Belə görünür ki, ucuz neft Qərb dövlətlərinin də iqtisadi maraqlarına zərər vuran əsas amillərdən birinə çevrilib. Yaranmış vəziyyətdə "Moody’s" beynəlxalq reytinq agentliyi də aşağı neft və təbii qaz qiymətlərinin bu sektora və qazma sənayesinə mənfi təsir etdiyi barədə xəbərdarlıq edib.

Qurumun yaydığı şərhdə aşağı enerji qiymətləri ilə əlaqədar axtarış-istehsal fəaliyyəti göstərən şirkətlərin xərclərinin azalması səbəbindən qlobal neft sektoru və qazma xidmətləri sənayesinin çətin vəziyyətə düşdüyü bildirilir. Şərhdə bununla əlaqədar "Moody’s"in qlobal neft və qazma xidmətləri sektoru üzrə proqnozunu "mənfi"də saxlamağa davam etdiyi deyilir.

"Moody’s" hesab edir ki, son 3 ayda neftin qiymətinin bahalaşmasına baxmayaraq, bu sektordakı həddən artıq təklif çoxluğu ilə əlaqədar şirkətlərin yenidən özlərinə gəlməsi vaxt alacaq. "Baker Hughes" neft-qaz sektoru xidmət şirkətinin hesabatına görə isə, məhz aşağı qiymətlər üzündən neft-qaz quyularının sayı aprel ayında dünya üzrə 127 ədəd və ya 8,2% azalaraq 1 424 ədəd təşkil edib. Keçən ilin analoji dövrü ilə müqayisədə isə quyuların sayı 37,2% və ya 844 ədəd azalıb. "Baker Hughes"in hesabatına görə, ən çox azalma Kanadada qeydə alınıb. Belə ki, aprel ayında Kanadada neft-qaz quyularının sayı 47 ədəd və ya 53,4% azalaraq 41 ədəd təşkil edib. ABŞ-da isə quyuların sayı aprel ayında 41 ədəd və ya 8,6% azalaraq 437 ədəd təşkil edib. Ən kiçik dəyişiklik Afrikada müşahidə olunub. Burada quyuların sayı 1 ədəd və ya 1,1% azalaraq 90 ədədə çatıb. Latın Amerikasında fəaliyyətini dayandıran quyuların sayı 15 ədəd və ya 6,9% olub və nəticədə quyuların sayı 203 ədədə enib. Avropada aktiv quyuların sayı 6 ədəd və ya 6,3% azalaraq 90 ədəd təşkil edib.

Bununla yanaşı, neftin qiymətinin ucuzlaşması nəhəng şirkətləri neft-kimya məhsulları və plastik məmulatlar istehsal etməyə də məcbur edir. Bəzi şirkətlər gəlirlərinin təxminən 75 faizini neft-kimya məhsullarının satışından əldə edir. Neftin qiymətinin baha olduğu vaxtlarda milyardlarla dollar qazanan ABŞ-ın "Exson Mobil" korporasiyası, "Royal Dutch Shell" və BP kimi dünya neft nəhəngləri "qara qızıl"ın qiymətinin ucuzlaşması ilə neft-kimya məhsulları və plastik məlumatlar istehsal etməyə başlayıblar. Gəlirlərin azalması səbəbindən şirkətlər sellofan paket, hətta boya kimi neft-kimya məhsullarına maraq göstərirlər. Amma bu sahə xam neftin satışı kimi böyük həcmdə gəlir gətirmir. Elə bu səbəbdən dünyanın ən böyük enerji şirkətlərindən biri olan "Royal Dutch Shell" bu ilin ilk rübündəki xalis gəlirlərinin 58 faiz azaldığını açıqlayıb. Hesab olunur ki, qiymətlər aşağı həddə qalmaqda davam edərsə, Qərb ölkələri və şirkətləri bundan getdikcə daha çox zərər görəcək.

Yaranmış durumda neft hasilatının "dondurulması"nda artıq Qərb ölkələri də maraqlı tərəf kimi çıxış edir. Amma bu məsələdə OPEK üzvləri arasında narazılıq və ziddiyyət hələ də ciddi maneə olaraq qalır. Rusiyanın dövlət neft şirkəti "Rosneft"in başçısı İqor Seçin isə bu fonda OPEK kimi kartellərin hansısa bazarı idarə edə bilmələrinin artıq keçmişdə qaldığını söyləyib: "Bəzi Şərq ölkələrinin OPEK kimi kartellər yaradıb beynəlxalq bazarı tənzimləmək qaydaları artıq 1970-ci illərdə qalıb. Bir sıra məsələlər artıq belə kartellərin bazara öz iradələrini yeritməsinə mane olur. OPEK artıq təşkilatlanmış bir birlik olmaqdan çıxıb". "LUKoyl" neft şirkətinin prezidenti Vahid Ələkbərov da bildirir ki, OPEK daxili siyasi mövqe müxtəlifliyi səbəbindən tənzimləyici funksiyanı yerinə yetirmək durumunda deyil və islahatlara ehtiyacı var. O deyib ki, OPEK-də mütləq islahatlar aparılmalıdır: "OPEK üzv ölkələr arasında fəaliyyəti koordinasiya etmək üçün yeni rıçaqlar hazırlamalıdır. İndiki formada OPEK-in gələcəyi yoxdur, onun imkanları tükənib".

Xatırladaq ki, Qətərdə OPEK-ə üzv ölkələrin ziddiyyəti üzündən neft hasilatının "dondurulması" mümkün olmamışdı. İran və Səudiyyə Ərəbistanı arasında ixtilaf buna imkan vermədi. İndi isə məlum olur ki, İran neft hasilatının "dondurulması" təşəbbüsünə qoşulmağa hazırdır. İranın Milli Neft Şirkətinin (NIOC) beynəlxalq əlaqələr üzrə icraçı direktoru Seyid Möhsün Qamsari bununla bağlı bildirib: "İran neft hasilatı ilə bağlı məqsədinə çatıb və hazırda sutkada təxminən 4,2 milyon barrel neft istehsal edir. Bunun üçün də İran neft hasilatının "dondurulması" təşəbbüsünə qoşulmağa hazırdır". Lakin belə bir vaxtda Səudiyyə Ərəbistanı neft hasilatını yenidən artıracağını bildirib. Bu da qiymətlərin tənzimlənməsinə imkan vermir.