Əhalinin içməli su təminatı: görülmüş işlər, real vəziyyət və perspektivlər

Tarix: 04.05.2016 / 01:35
Bölmə: İqtisadiyyat

Suya boş yerə həyat mənbəyi deyilməyib. Həqiqətən də su olmadan canlı həyatı, yaşamağı təsəvvür etmək belə mümkün deyil. Suya tələbat oksigenə olan tələbatdan sonra ikinci yerdə durur. Elmi araşdırmalara görə, insan qidasız təxminən altı həftə, susuz isə cəmi 5-7 sutka yaşaya bilər. Məlumdur ki, içməli su ilə təminolunma XXI əsrdə bəşəriyyət qarşısında duran əsas məsələlərdən biridir.

Bu gün dünyada su çatışmazlığından iki milyarddan çox insan əziyyət çəkir. Su çatışmayan təbii resurslardan birinə çevrilir. XX əsrdə Aral dənizinin (Mərkəzi Asiya) səviyyəsinin enməsi və Saheldə (Afrika) fövqəladə quraqlığın olması ilə bağlı ekoloji problemlər dünyada geniş yayılıb.

Bunu nəzərə alaraq içməli su istənilən dövlət üçün ən qiymətli resurslardan biridir. Bu məsələnin həll olunması energetika, kənd təsərrüfatı, əhalinin yaşayış səviyyəsinin yaxşılaşdırılması və ümumilikdə ölkənin sanitar sisteminin inkişafı üçün əhəmiyyətli dərəcədə vacibdir.

Dünya əhalisinin sürətli artım tempi, içməli suyun qeyri-bərabər paylanması, ətraf mühitin çirkləndirilməsi, infrastruktur üçün lazım olan sərmayələrin olmaması, suyun qeyri-rasional şəkildə idarə olunması və istifadəsi nəticəsində su ehtiyatları sürətli şəkildə tükənir.

Maraqlıdır, Azərbaycanda su problemi varmı? Bakının içməli su ilə təmin olunması prosesi necə həyata keçirilir?

Məlumat üçün bildirək ki, XIX əsrin sonu, XX əsrin əvvəllərinə qədər əhali içməli su sarıdan problem yaşayıb. Əhali Kür və Volqa çaylarından barjlarda daşınan suyu pulnan almağa məcbur olur, ya da həyətlərdəki quyulardan içirdi. Bununla yanaşı, su daşıyıb vedrəsini yarım qəpiyə satırdılar. Sonralar barjlarla su daşımağa başladılar. Bu su daha baha idi, vedrəsi iki qəpiyə. Kasıblar suya olan əsas ehtiyaclarını yalnız quyular vasitəsilə ödəməyə məcbur idi. Bu da tez-tez cürbəcür xəstəliyə səbəb olurdu. Hökumət vaxtaşırı bu quyulara dərman tökürdü, bəzən torpaqla doldururdu. 1892-1898-ci illərdə Kür çayından Bakıya su kəməri çəkmək layihəsi, "Artur Kappel" adlanan su şirinləşdirici şirkətin sutkada 90 min vedrə su təmizləməsi, 1904-cü ildə Zuğulbadan çəkilən su, 1893-cü ildə sahildə dəniz suyunu təmizləyən qurğu layihəsi əhalinin suya olan tələbatını ödəmirdi. Avropanın bir neçə şəhərinə su kəməri çəkən mühəndis Vilyam Lindleyi Frankfurt Mayndan xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyevin sayəsində Qubanın yaxınlığında, Bakıdan 190 kilometr uzaqda quyu qazdırıb Şollar suyunun mənbəyini kəşf edir və 1917-ci ilin yanvarından etibarən Bakı üstü qarlı Şahdağdan süzülüb gələn Şollar suyu ilə təmin olunmağa başlayır.

Bakının su probleminin həll olunması istiqamətində atılan ilk addım

1917-ci il Bakıda su probleminin həll olunmasının ilkin addımları atıldığı ildir. O dövrdən bu günə qədər əhalinin içməli su probleminin həll edilməsi istiqamətində çoxsaylı işlər görülüb. II Dünya Müharibəsi illərində və ondan keçən bir müddət ərzində Bakıda yaranan su problemi mərhum prezident Heydər Əliyevin 1969-cu ildə respublika rəhbərliyinə gəlməsindən sonra öz düzgün həllini tapdı. 1970-ci il sentyabrın 27-də birinci Kür su kəmərlərinin ilk növbəsinin istifadəyə verilməsi H.Əliyevin əhalinin içməli su ilə təmin olunması üçün gərgin işinin müsbət nəticəsi idi.

Azərbaycan xalqının bütün sahələrdə olan inkişafı ilə yanaşı, su təminatı mərhum prezidentin daim diqqətində idi. Xatırladaq ki, 1980-88-ci illərdə ikinci Kür su kəmərləri sistemi ilə Bakıya daha üç magistral su kəməri çəkilir. Bununla da Kür su kəmərləri ilə Bakı və Abşerona nəql olunan suyun həcmi 3 dəfəyə yaxın artırılaraq, saniyədə 9,5 kubmetrə və ya sutkada 820 min kubmetrə çatdırılır. Bu atılan uğurlu addım sayəsində bu gün də Bakı su problemi yaşamır.

1993-cü ildən sonra da içməli su təchizatının yaxşılaşdırılması hakimiyyətin diqqət mərkəzində idi. Azərbaycanda siyasi sabitlik bərqərar edildikdən dərhal sonra beynəlxalq maliyyə qurumlarından su sektoruna kreditlərin cəlbi ilə bağlı danışıqlara başlandı. Danışıqların nəticəsi olaraq Dünya Bankı ilə Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı tərəfindən "Böyük Bakının su təchizatı sisteminin yenidən qurulması layihəsi"nə güzəştli şərtlərlə 88,7 milyon dollar kredit ayrıldı. Bu nəinki Azərbaycanda, hətta postsovet məkanında infrastruktur layihələrinin icrası məqsədilə xarici banklardan alınmış ilk iriməbləğli kredit idi. 1998-ci ildə icrasına başlanan layihə çərçivəsində Kür və Ceyranbatan sutəmizləyici qurğular kompleksləri yenidən quruldu, bununla da təmizlənən suyun keyfiyyət göstəriciləri standartlara uyğunlaşdırıldı. Eyni zamanda, Bakı şəhərinin su təchizatının dayanıqlığını təmin etmək üçün mərkəzi nasos stansiyalarında reabilitasiya tədbirləri görüldü.

Bəlli olduğu kimi, Oğuz-Qəbələ-Bakı su kəməri

Bakı şəhəri və Abşeron yarımadasının su təchizatında müstəsna əhəmiyyətə malikdir.

"Azərsu" ASC-nin nailiyyətləri...

Xatırladaq ki, 2004-cü il iyun ayının 11-də "Azərbaycan Respublikasında su təchizatı sahəsində idarəetmənin təkmilləşdirilməsi haqqında" Prezident Sərəncamı imzalandı. Sənədə əsasən, buna qədər sərbəst qurumlar kimi fəaliyyət göstərən Abşeron Regional Səhmdar Su Cəmiyyəti, Dövlət Tikinti və Arxitektura Komitəsinin "Azərsukanaltəmir" və "Azərkəndsutəchizat" istehsalat birlikləri, həmçinin Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin Bakı Kanalizasiya İstehsalat Birliyinin əsasında "Azərsu" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti yaradıldı. Bununla da içməli su təchizatı və kanalizasiya xidmətləri sahəsində fəaliyyət göstərən vahid qurum formalaşdırıldı.

Bu gün "Azərsu" Səhmdar Cəmiyyəti öz üzərinə düşən işin öhdəsindən bacarıqla gəlir. Azərbaycanın ən nəhəng infrastruktur layihələrindən olan Oğuz və Qəbələ rayonlarından yüksək keyfiyyətli içməli suyun Bakıya gətirilməsinin yüksək səviyyədə icrası "Azərsu" Səhmdar Cəmiyyəti sayəsində baş verib.

Lakin işlər bununla kifayətlənmir. Üzərində mühüm işlərin olması məsuliyyətini hiss edən "Azərsu" Səhmdar Cəmiyyəti paytaxta yeni su xətlərinin çəkilməsi, mövcud kiçik diametrli boruların böyükləri ilə əvəz olunması və bununla da yaxın bir neçə ildə şəhərə cədvəl üzrə su verilməsinin tamamilə aradan qaldırılması yönündə işlər görür. Bakıətrafı yaşayış məntəqələrinin su təchizatı istiqamətində işlər davam edir.

Əhalinin daha keyfiyyətli içməli su ilə təmin edilməsi, Bakıətrafı qəsəbə və yeni yaşayış massivlərinin içməli suya tələbatının ödənilməsi həyata keçirilən layihələr hesabına zaman-zaman gerçəkləşir. Burada əsas məqsəd, ölkə başçısının qeyd etdiyi kimi, ilk növbədə bütün paytaxt sakinlərinin 24 saat fasiləsiz su ilə təmin edilməsidir. Dünyada maliyyə böhranının davam etdiyi bir müddətdə iqtisadi inkişaf səviyyəsinə görə digər ölkələri geridə qoyan respublikamız maliyyə potensialından səmərəli istifadə edərək sosial infrastruktur layihələri həyata keçirir. Sahibkarlığın inkişafı üçün mütərəqqi addımlar atılır. Neftdən asılılıq aradan qaldırılır.

Ölkədə su təchizatı infrastrukturunun yaradılması istiqamətində, dövlət başçısı İlham Əliyevin tapşırıqlarına uyğun olaraq, Bakı şəhəri və onun qəsəbələrinin sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı çərçivəsində Abşeron yarımadasının hər bir yaşayış massivinin fasiləsiz su ilə təmin olunması üçün mühüm tədbirlər görülür. Dövlət başçısı mütəmadi olaraq görülən işlərlə yaxından tanış olur və göstərişlərini verir.

"Bakı şəhərinin su təsərrüfatı daha da sürətlə yeniləşməlidir. Şəbəkə sistemi hələ ki, bizim standartlarımıza tam uyğun deyil. Ancaq bu istiqamətdə də işlər aparılır və əlbəttə, biz hamımız istəyirik ki, tezliklə bütün şəhərimizdə hər bir vətəndaş kranı açıb oradan suyu birbaşa içə bilsin.

Son illər ərzində görülmüş işlər nəticəsində Bakıda fasiləsiz içməli suyun verilməsi təxminən 80 faizə çatıb.

Bu, əvvəlki dövrlə müqayisədə çox böyük nailiyyətdir, ancaq, əlbəttə, bizi tam qane edə bilməz. Bakı kimi müasir, gözəl, inkişafda olan şəhərdə əhalinin 100 faizi 24 saat fasiləsiz təmiz içməli su ilə təmin edilməlidir. Buna nail olmaq üçün isə iqtisadi potensial lazımdır və son illər ərzində apardığımız iqtisadi islahatlar, düşünülmüş siyasət nəticəsində iqtisadi imkanlarımız böyük dərəcədə artıb. Bu gün Azərbaycan iqtisadiyyatı dünya miqyasında bir nümunə kimi göstərilir, hətta böhranlı illərdə bizim iqtisadiyyatımız artır, bu il də artacaq. Bizim kifayət qədər böyük maliyyə resurslarımız var, onlardan qənaətlə istifadə edirik, ölkəyə, xalqa lazım olan bu kimi layihələrə yönəldirik. Əlbəttə, iqtisadi inkişaf gələcəkdə də bizə imkan verəcək ki, bu günə qədər həllini tapmamış layihələr icra edilsin.

Belə olan halda, növbəti illərdə içməli su, kanalizasiya layihələrinin davam etdirilməsi, başa çatdırılması əsas prioritet məsələ olacaq və gələn ilin investisiya proqramında da bu məqsədlər üçün kifayət qədər böyük vəsait nəzərdə tutulmalıdır. Çünki nəinki Bakıda və böyük şəhərlərdə, hər bir yaşayış məntəqəsində təmiz içməli su olmalıdır".

Onu da qeyd edək ki, Bakının yaşayış massivlərinə, qəsəbələrə və digər ərazilərə Ceyranbatandakı ultrasüzgəcli sutəmizləyici qurğudan emal olunan suyun verilməsi planlaşdırılır. Yasamal və Nəsimi rayonlarını bütövlükdə, Səbail, Nərimanov və Binəqədi rayonlarının əksər hissəsində, Nizami, Xətai və Sabunçu rayonlarının bir hissəsində su təchizatının fasiləsiz aparılması onu göstərir ki, yaxın gələcəkdə Azərbaycanın bütün bölgələrində içməli su məsələsi kökündən həll olunacaq.

Günel CƏLİLOVA

Yazı "Azərsu" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun keçirdiyi müsabiqəyə təqdim etmək üçündür.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 08.07.2026 / 15:30

"Avropa Yaşıl Enerji Dəhlizi" layihəsi icra mərhələsinə keçdi

Tarix: 08.07.2026 / 10:53

Beyləqanda şəkər çuğunduru fiaskosu...

Tarix: 07.07.2026 / 20:28

Sahibkarlara böyük şans açılır - üstəlik “qapı-qapı gəzməyə” son veriləcək...

Tarix: 07.07.2026 / 20:11

İran müharibəsi qlobal enerji təminatında yeni böhran yaradıb...

Tarix: 07.07.2026 / 12:56

Azərbaycanda vençur kapitalı fondları yaradılacaq...

Tarix: 06.07.2026 / 21:45

Ermənistan Azərbaycanla Türkiyənin elektrik şəbəkəsinə qoşulmaq istəyir...

Tarix: 06.07.2026 / 21:05

Avropanın daha bir dövləti Azərbaycanın Orta Dəhliz layihəsinə qoşulur...

Tarix: 06.07.2026 / 19:25

Ermənistan məhsullarının Avropaya çatdlrılmasında ağır problemlər yarandı...

Tarix: 06.07.2026 / 17:09

Rusiya Azərbaycan vasitəsilə Ermənistana 30 vaqon propan göndərdi

Tarix: 06.07.2026 / 15:08

Ermənistan Rusiya qazını Avropa qiymətinə alacaq...

Tarix: 06.07.2026 / 14:06

Rusiya dronla Ukraynada SOCAR-ın yanacaqdoldurma məntəqəsini vurdu...

Tarix: 05.07.2026 / 19:40

"Yeni dəmir yolu Türkiyə, Ermənistan və Azərbaycan arasında nəqliyyat əlaqələrini gücləndirəcək" - Uraloğlu

VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Tarix: 02.07.2026 / 20:10

Dövlət qurumlarının portal və mobil tətbiqləri birləşdirilir - Mehriban Əliyevanın rəhbərlik etdiyi Şura böyük islahatlar mesajını verdi...

Tarix: 02.07.2026 / 15:16

Xırdalan Xəstəxanasına qarşı kəskin iddia - orqan köçürülmüş xəstələr ölüm təhlükəsində?...

Tarix: 25.06.2026 / 20:33

Əmək pensiyası yaşına görə qonşular bizi bir neçə il qabaqlayır...

Rəqəmsal İnkişaf Şurası ilə süni zəka və kibertəhlükəsizliyin yüksəliş yoluna çıxdıq...