Dollar bir manat otuz qəpiyədək enə bilər...

Tarix: 29.04.2016 / 00:29
Bölmə: İqtisadiyyat

ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FES) aprel yığıncağında gözlənildiyi kimi faiz dərəcəsinin artırılmaması dərhal dünya maliyyə bazarlarına öz təsirini göstərib. Belə ki, dollar əksər valyutalar qarşısında ucuzlaşmağa başlayıb. Qeyd edək ki, FES son yığıncağına dair məlumatları açıqlayıb. Məlumatda məşğulluq bazarının yaxşılaşmağa doğru getdiyi, lakin iqtisadi böyümənin azaldığı qeyd edilib.

Bu səbəbdən dolların faiz dərəcəsinin sabit saxlanması zəruri sayılıb. Məlumatda faiz dərəcəsinin artımının nə vaxt olacağı isə bildirilməyib. Qeyd edək ki, FES keçən ilin dekabrındakı yığıncaqda 2006-cı ildən bu vaxtadək ilk dəfə faiz dərəcəsini 0-0,25-dən 0,25-0,50-yə artırmışdı. Amma bu hal ABŞ iqtisadiyyatına ciddi zərər vuraraq onun ixracını xeyli azaldıb.

Bu səbəbdən dolların faiz dərəcəsinin yaxın tezlikdə artırılması gözlənilmir. Bazarı izləyən investorlar hesab edir ki, FES-in uçot dərəcəsini, ən yaxşı halda, bu ilin dekabrında artırması mümkündür. Həmin vaxta qədər isə dollar tədricən ucazlaşacaq. Onu da bildirək ki, FES son iclasında bir sıra önəmli açıqlamalarla çıxış edib. Açıqlamalardan aydın olur ki, FES artıq, əvvəlki iclaslarda olduğu kimi, qlobal iqtisadi problemlərdən ciddi narahat deyil. İnvestorlar bunu uçot dərəcəsini artırmaq üçün önəmli addım kimi qiymətləndirir. Amma ABŞ ixracatındakı problemlər qurumu uçot dərəcələrini hələ də sabit saxlamağa vadar edir. Lakin bazarlarda vəziyyət dəyişərsə, FES fərqli addımlar da ata bilər. Analitiklər hesab edir ki, ABŞ və qlobal iqtisadiyyatın vəziyyətinə uyğun olaraq uçot dərəcəsinin nəinki artırılması, hətta azaldılması məsələsi tezliklə gündəmə gələ bilər. Belə vəziyyətdə dollar daha sürətlə ucuzlaşa bilər. Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, ABŞ-da bu ilin mart ayında uzunmüddətli istifadə mallarına baza sifarişləri fevral ayı ilə müqayisədə 0,2% azalıb. Halbuki, ABŞ iqtisadiyyatının əsas indikatorlarından biri olan bu göstəricinin 0,5% artması gözlənirdi. Qeyd olunan göstəricinin zəif olmasının ABŞ iqtisadiyyatının hələ də dayanıqlı iqtisadi artım tempi əldə etmədiyinin göstəricisi olduğunu hesab edən investorlar dolları satmağa başlayıblar. Belə ki, dollar avro ilə müqayisədə ucuzlaşır.

İnvestorlar baza sifarişlərinin zəif göstəricisinin FES rəhbəri Canet Yellenin çıxışına təsir edəcəyini düşünür. Ekspertlər hesab edir ki, dollar digər əsas valyutalarla müqayisədə xeyli zəifləyə bilər. Neftin bahalaşması fonunda ona yatırılan sərmayələrin artması da vəziyyətə təsir edir. Qeyd edək ki, dünya bazarında neftin qiyməti noyabrdan bəri ilk dəfə 47 dolları keçib. London əmtəə birjasında iyun ayı üçün bağlanan neft müqaviləsində onun 1 barrelinin qiyməti 47,05 dollar götürülüb. Bu da 2,4% bahalaşma deməkdir. Kəskin qiymət artımı ABŞ-da neft ehtiyatlarının həcminin azalması fonunda baş verir. Neftin bahalaşması neft hasilatı ilə məşğul olan ölkələrdə yerli valyutanan möhkəmlənməsi, dolların məzənnəsinin isə aşağı düşməsinə səbəb olub. Belə ki, qonşu Rusiyada bu gün dollar rubl qarşısında ucuzlaşıb. Proseslərin bu səpkidə inkişafı Azərbaycanın da maraqlarına cavab verir. Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) vitse-prezidenti Süleyman Qasımov da bunu təsdiq edir. Onun sözlərinə görə, neft artıq 46-47 dollar civarında alınıb-satılır. Təbii ki, bu məsələlərdə həm iqtisadi, həm də siyasi faktorlar öz təsirini göstərməkdədir: "Bu yaxınlarda OPEK iştirakçılarının ortaq bir mövqeyə gəlməməsi neftin qiymətlərinə öz mənfi təsirini göstərdi. Eyni zamanda, digər faktorlar da neftin qiymətinin gözlənildiyi kimi aşağı düşməsinə yox, bir qədər qalxmasına səbəb oldu. Bu da onu göstərir ki, neftin qiyməti iqtisadi amillərlə tənzimlənmir".

Onun sözlərinə görə, neftin qiyməti Azərbaycanın bəlli xərclər smetasında 50 dollardan planlaşdırılıb: "Neftin qiymətinin 50-60 dollar olması, təbii ki, SOCAR üçün əlverişlidir". Beləliklə, yaranmış vəziyyət Azərbaycanın neft satışından daha çox gəlir əldə etməsinə və beləliklə, ölkəyə daha çox dollar kütləsinin daxil olmasına gətirib çıxarır. Bu da, öz növbəsində, dolların Azərbaycanda da yaxın tezliklə ucuzlaşmağa başlayacağından xəbər verir. Ümumiyyətlə, ilin sonunadək dolların manat qarşısında zəifləməsi gözlənir. Mərkəzi Bankın müdaxiləsi olmasa, bu zəifləmə 1,3 manata kimi davam edə bilər.