Heydər Əliyev və sahibkarlığın inkişafı

Tarix: 27.04.2016 / 01:35
Bölmə: İqtisadiyyat

Ölkə iqtisadiyyatının inkişafında və qeyri-neft sektorunun şaxələnməsində özəl sektor xüsusi rol oynadığı üçün sahibkarlıq sahəsi prioritet istiqamətlərdən biri hesab olunur. Bu səbəbdən də Azərbaycanın sürətli iqtisadi inkişafında özəl sektorun, kiçik və orta sahibkarlığın rolu ilbəil artır.

Çünki dövlət başçısının "Ölkəmizin inkişafı sahibkarlığın inkişafından asılıdır" strateji xəttinə uyğun olaraq, sahibkarlığın inkişaf etdirilməsi məqsədilə daim özəl bölməyə xüsusi diqqət göstərilir, müxtəlif istiqamətlər üzrə dövlət dəstəyi tədbirləri həyata keçirilir, bu sahədə müxtəlif islahatlar aparılır. Respublikamızda sahibkarlığın ilbəil dirçəlişi onun inkişaf dinamikası ilə xarakterizə olunur və bu dinamikada özəl sektorun inkişaf perspektivlərini özündə ehtiva edən göstəricilər öz əksini tapır. Sahibkarlığın inkişafı dinamikası üzrə bəzi göstəricilərə diqqət yetirək. Məsələn, 2015-ci ilin yekunları üzrə Azərbaycanda özəl sektorun ümumdaxili məhsulda (ÜDM) payı 81,2 faiz təşkil edib. Ötən il sənaye məhsullarının istehsalında özəl sektorun payı 76,4 faizə bərabər olub. 2015-ci ildə Azərbaycanda sahibkarlıq subyektlərinin sayı 10,2 faiz, yəni 677,231 minə qədər artıb. Sahibkarlıq subyektlərinin ümumi sayının 14,8 faizini hüquqi şəxslər, 85,2 faizini isə fərdi sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslər təşkil edib. Ötən il ölkədə fəaliyyət göstərən müəssisə, təşkilat və fiziki şəxslər tərəfindən 54,4 milyard manatlıq və ya 2014-cü illə müqayisədə 1,1 faiz çox ÜDM istehsal edilib. Qeyri-neft ÜDM-in həcmi 37,6 milyard manat olub. Əlavə dəyərin 33,9 faizi sənayedə, 12,1 faizi tikintidə, 10 faizi ticarət, nəqliyyat vasitələrinin təmiri, 6,2 faizi kənd təsərrüfatı, meşə təsərrüfatı və balıqçılıq, 5,4 faizi nəqliyyat və anbar təsərrüfatı, 2,7 faizi turistlərin yerləşdirilməsi və ictimai iaşə, 2 faizi informasiya və rabitə, 19,4 faizi isə digər sahələrdə istehsal edilib. Bundan əlavə, 2015-ci ildə sənayedə istehsal olunan məhsulların həcmi 2,4 faiz artaraq 26,2 milyard manat olub. Sənayedə qeyri-dövlət sektorunun payı 76,4 faiz olub. Ümumi istehsalın 87,1 faizi sənaye məhsulunun istehsalı, 12,9 faizi isə sənaye xarakterli xidmətlərin göstərilməsi hesabına yaradılıb. Qeyri-neft sektorunun inkişafına sərf edilən 8796,3 milyon manatlıq vəsaitin 1229,2 milyon manatı (ümumi sərmayənin 7,7 faizi) qeyri-neft sənayesi sektorunun inkişafına yönəldilib. Qeyri-neft sektorunda işləyənlərin sayı 1469,5 min nəfərə çatıb. Qeyri-neft sektorunun inkişafında mühüm rol oynayan qeyri-neft sənayesində müasir müəssisələrin yaradılmasının dəstəklənməsi, sənaye parklarının və məhəllələrinin təşkili işləri davam etdirilib, 270-dək sənaye müəssisəsi, o cümlədən texniki avadanlıqlar, iri qabaritli transformatorlar, metal konstruksiyalar, beton məmulatları zavodları, tekstil fabriki və digər müəssisələr açılıb, bir sıra mühüm sənaye obyektlərinin tikintisinə başlanıb. Ötən il sənaye məhsulu 2,4 faiz, o cümlədən qeyri-neft sənayesi 8,4 faiz artıb.

Qeyd edək ki, ölkəmizdə özəl sektorun inkişafı istiqamətində həyata keçirilən ardıcıl tədbirlərdən biri də sahibkarların maliyyə resurslarına çıxış imkanlarının genişləndirilməsi, bu sahədə səmərəli mexanizmlərin tətbiqidir. Bu məqsədlə

Sahibkarlığa Kömək Milli Fondu tərəfindən mütəmadi olaraq regionlarda və Bakı şəhərinin qəsəbələrində sahibkarlığın inkişafına dövlət dəstəyi məqsədilə tədbirlər keçirilir. Həmin tədbirlərdə sahibkarlara güzəştli kreditlər verilir, maarifləndirici treninqlər təşkil olunur, nümunəvi investisiya layihələrinin təqdimatı keçirilir. Sahibkarlara prioritet istiqamətlərə uyğun nümunəvi layihələr təqdim olunur, həmçinin yerli icra hakimiyyəti orqanlarının nümayəndələri və sahibkarlarla mövcud iqtisadi potensialdan daha səmərəli istifadə edilməsi məqsədilə müzakirələr aparılır. Məsələn, 2015-ci ildə Sahibkarlığa Kömək Milli Fondu tərəfindən 5243 sahibkara 248,5 milyon manat güzəştli kredit verilib və bu kreditlər 12 min 600-dək yeni iş yerinin açılmasına imkan yaradıb. Verilmiş kreditlərin 64 faizi regionların, 36 faizi Bakı şəhərinin qəsəbələrinin payına düşüb. Prezident İlham Əliyevin tapşırığına əsasən, 2016-cı ildə sahibkarlara dövlət maliyyə dəstəyi daha da gücləndiriləcək, ötənilki səviyyədən daha çox güzəştli kreditin verilməsi təmin ediləcək. Ötən il sahibkarların maarifləndirilməsi, onlara metodiki köməyin, məsləhət və informasiya xidmətlərinin göstərilməsi məqsədilə ölkədə 3 mindən artıq sahibkarın iştirakı ilə 132 tədbir keçirilib, son illərdə 256 sahibkarın Almaniyada iqtisadi kooperasiya üzrə ixtisas artırması təşkil olunub və sair.

Siyahını və faktların sayını daha da artırmaq olar. Şübhəsiz ki, son illərdə qeyri-neft sektorunda, xüsusilə də özəl sektorda, kiçik və orta sahibkarlıqda əldə edilmiş çoxsaylı nailiyyətlər məhz Azərbaycanın sabiq prezidenti mərhum Heydər Əliyevin uzaqgörən və müdrik siyasətinin, apardığı uğurlu iqtisadi islahatların nəticəsi kimi xarakterizə edilməlidir. Çünki məhz Heydər Əliyevin həyata keçirdiyi məqsədyönlü tədbirlər sahibkarlığın, özəl sektorun inkişafına və bu inkişafın davamlı olmasına iqtisadi zəmin və şərait yaradıb. Bunun üçün tarixi faktlara nəzər salaq.

Məlumdur ki, müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Azərbaycanda çox ciddi sosial-iqtisadi və siyasi böhran yaranmışdı. Elan olunmamış Qarabağ müharibəsi nəticəsində torpaqlarımızın 20 faizinin işğal edilməsi, 1 milyondan artıq soydaşımızın öz doğma yurdlarından qaçqın və məcburi köçkün düşmələri vəziyyəti daha kritik həddə çatdırmışdı. İstehsal və emal müəssisələrinin, fabrik və zavodların bağlanması, işsizliyin və yoxsulluğun artması, inflyasiyanın çoxalması və digər problemlər Azərbaycanı iqtisadi fəlakətə sürükləməkdə idi. Şübhəsiz ki, dövlətimizin belə bir acınacaqlı və dəhşətli durumdan çıxarılması üçün təcrübəli bir dövlət başçısına ehtiyac var idi. Məhz bu baxımdan da 1993-cü ildə xalqın istəyi və təkidi ilə Heydər Əliyev ikinci dəfə hakimiyyətə gəldi. Heydər Əliyev başa düşürdü ki, istər paytaxtın, istərsə də regionların inkişaf etdirilməsi, respublikada yeni istehsal və sənaye müəssisələrinin yaradılması, yoxsulluğun, həmçinin işsizliyin səviyyəsinin azaldılması, əhalinin məşğulluq səviyyəsinin artırılması, kənd təsərrüfatı və iqtisadiyyatın digər sahələrinin inkişafının sürətləndirilməsi, eləcə də digər önəmli işlərin görülməsi üçün yeni tədbirlər planının hazırlanması və həyata keçirilməsi hökmən vacibdir. Amma bunun üçün siyasi və iqtisadi sabitlik, həmçinin kifayət qədər maliyyə vəsaiti tələb olunurdu. Ancaq acınacaqlı durum uzun sürmədi. Xalqımızın böyük oğlu Heydər Əliyevin uzaqgörən və müdrik siyasəti nəticəsində atəşkəs elan edildi, irimiqyaslı iqtisadi islahatlara başlandı. 1994-cü il sentyabrın 20-də dünyanın tanınmış neft şirkətləri ilə Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı "Azəri", "Çıraq" və "Günəşli" yataqlarının birgə işlənməsi və neft hasilatının pay bölgüsü haqqında saziş - "Əsrin müqaviləsi" imzalandı. Bundan sonra Azərbaycan neft və qaz, həmçinin digər mədən sənayesi sahələri üzrə bir sıra xarici şirkətlərlə müqavilələrə imza atdı. Bununla da həmin sahələrin inkişafına investisiyaların yatırılmasına və ölkəmizə kapital axınının sürətlənməsinə start verildi. Nəticədə əldə edilən gəlirlərin həcmi ilbəil artdı. Həmin gəlirlərin iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrinə yönəldilməsinə və həmin sahələrin inkişaf etdirilməsinə başlandı. Lakin neft-qaz sektorundan asılılıqdan qurtulmaq, ölkənin gələcək və davamlı inkişafını təmin etmək üçün regionların tarazlı və davamlı inkişafının təmin edilməsi və bölgələrdəki potensialdan səmərəli istifadə olunması həmin dövrün əsas tələblərindən biri idi. Bu səbəbdən də Heydər Əliyevin təşəbbüsü və rəhbərliyi ilə 1995-ci ildən başlayaraq iqtisadiyyatın bazar münasibətləri əsasında qurulmasına, aqrar islahatların həyata keçirilməsinə, sovxoz və kolxozlara məxsus torpaqların, mal-qaranın və əmlakın kəndlilərə paylanmasına, qiymətlərin sərbəstləşdirilməsinə və sair məqsədyönlü tədbirlərin həyata keçirilməsinə başlandı. Nəticədə kənd təsərrüfatının 1990-cı illərin əvvəllərindəki böhranlı vəziyyətdən xilas olması, özəlləşdirilmiş torpaqlarda səmərəli təsərrüfatçılığın, sahibkarlığın inkişafının təmin olunması məqsədilə kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçılarının əvvəlki vergi borclarının silinməsi, onlara uzunmüddətli vergi tətillərinin verilməsi regionların inkişafında yeni mərhələnin əsasını qoydu. "Sahibkarlığın inkişaf etdirilməsi, sərbəst iqtisadiyyata yol verilməsi, bazar iqtisadiyyatının yaradılması bizim strateji yolumuzdur" deyən Heydər Əliyev gələcək iqtisadi inkişafın məhz özəl sektorla bağlı olduğunu vurğulayırdı. Ona görə də Heydər Əliyev tərəfindən müəyyən edilmiş və onun rəhbərliyi ilə uğurla həyata keçirilmiş sahibkarlığın inkişafı strategiyası sahibkarlığın inkişafına yönəlmiş tədbirlərin sistemliliyi, dövlət tənzimlənməsinin liberallaşdırılması, dövlət-sahibkar münasibətlərinin institusionallaşdırılması ilə xarakterizə edilir. Bu baxımdan da məhz ümummilli liderin sayəsində kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı üzrə dövlət tədbirləri Azərbaycan dövlətinin iqtisadi siyasətinin prioritet istiqamətlərindən birinə çevrildiyindən, sahibkarlığın inkişafı istiqamətində 1993-1995-ci illəri və 1997-2000-ci illəri əhatə edən iki dövlət proqramının qəbul edilməsinin xüsusi rolu olub. Bu proqramlar çərçivəsində iqtisadiyyatın və sahibkarlığın tənzimlənməsi sahəsində əhəmiyyətli tədbirlər həyata keçirilib, sahibkarlara dövlət maliyyə köməyi sistemi təşkil edilib. 1993-2003-cü illərdə Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi və onun rəhbərliyi ilə uğurla həyata keçirilən sahibkarlığın inkişafı strategiyası və qəbul olunmuş dövlət proqramları çərçivəsində sahibkarlıq infrastrukturunun formalaşdırılması, sahibkarlara maliyyə dəstəyinin, məsləhət, informasiya və digər zəruri texniki yardımların göstərilməsi, sahibkarların vergi yükünün azaldılması üçün mənfəət və əlavə dəyər vergisinin dərəcələrinin, həmçinin məcburi sığorta haqqının aşağı salınması, kiçik sahibkarlıq subyektlərinin bir qisminə vahid vergi sisteminin tətbiqi də regionların inkişafında, həmçinin bölgələrdə kiçik və orta sahibkarlığın inkişafının təmin edilməsində mühüm rol oynadı. Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikasında azad sahibkarlığın və bazar iqtisadiyyatı prinsipləri əsasında rəqabət mühitinin formalaşdırılması sahəsində gördüyü işlər qısa zaman kəsiyində öz müsbət təsirini göstərdi və özəl sektorun həm ümumdaxili məhsulda, həm də büdcə gəlirlərində xüsusi payı artdı.

Əminik ki, əsası Heydər Əliyev tərəfindən qoyulmuş, Heydər Əliyevin layiqli davamçısı, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən davam etdirilən uğurlu iqtisadi islahatlar nəticəsində sahibkarlığın, özəl sektorun inkişafı ilbəil artacaq və növbəti illərdə də ölkə əhalisinin həyat səviyyəsi daha da yüksələcək.