Əhalinin içməli su təminatı: görülmüş işlər, real vəziyyət və perspektivlər...

Tarix: 26.04.2016 / 01:16
Bölmə: İqtisadiyyat

Milyon illərdir su əbədi həyat mənbəyi olaraq qalır. İnsanların su təminatı bütün dövrlər üçün aktual məsələ olub. Azərbaycan ərazisində əhalinin içməli su ilə təmin olunması işinə hər zaman diqqət yetirilib. Lakin əvvəlki dövrlərdə bu məsələyə tam olaraq nail olunmayıb. Bunun da kökündə sistemli münasibətin olmaması durur.

Müstəqil Azərbaycan dövləti əhalinin sosial rifahının yaxşılaşdırılması, həyat təminatının yüksəldilməsi üçün saysız infrastruktur layihələri həyata keçirib. Bu layihələrin sırasında əhalinin içməli su təminatı da əsas yerlərdən birini tutur. Bilirik ki, Abşeron yarımadasında, eləcə də paytaxt Bakıda tarixən içməli su problemi olub. Zaman-zaman bu çətinliyin aradan qaldırılması üçün işlər görülüb, quyular qazılıb, su kəmərləri çəkilib. Təbii ki, bu da əhalinin su təminatını ödəyə bilməyib. Uzun əsrlər Bakıda və onun ətraf kəndlərində mövcud olan su problemi son illər tam olaraq aradan qalxmaqdadır. Dövlət səviyyəsində bu sahədə ciddi və əhatəli işlər görülür. Əhalinin içməli su təminatının həyata keçirilməsi üçün görülən tədbirlər böyük bəhrə verir. Bilirik ki, ölkə başçısı İlham Əliyev əhalinin su təminatının yaxşılaşdırılması üçün bir neçə sənəd imzalayıb. "Əhalinin ekoloji cəhətdən təmiz su ilə təminatının yaxşılaşdırılması ilə əlaqədar əlavə tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 6 yanvar 2015-ci ildə imzaladığı Sərəncam çox dəyərlidir. Bu sənədlə əhalinin su təminatının bu günü və gələcək perspektivinə geniş pəncərə açılır. Sənəddə vurğulanır ki, ölkəmizdə əhalinin keyfiyyətli içməli su ilə təminatının yaxşılaşdırılması istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirilir. "2007-2014-cü illərdə 20 rayonun 272 yaşayış məntəqəsində modul tipli sutəmizləyici qurğular quraşdırılıb. Məlumatlara görə, daha 48 yaşayış məntəqəsində belə qurğuların quraşdırılması işləri aparılır. Bununla da icra edilməkdə olan layihələr hesabına 320 yaşayış məntəqəsində modul tipli sutəmizləyici qurğular quraşdırmaqla, keyfiyyətli içməli su ilə təmin edilmiş əhalinin sayı 500 mini ötəcək" - deyə sənəddə qeyd edilir. Qeyd edək ki, əhalinin içməli su ilə təminatının yaxşılaşdırılması istiqamətində görülən tədbirlərin davam etdirilməsi üçün Kür və Araz çaylarının sularından, habelə digər su mənbələrindən istifadə edən ölkə əhalisinin keyfiyyətli içməli su ilə təmin edilməsi məqsədilə Ağsu, Füzuli, Göyçay, Kürdəmir, Qax, Sabirabad, Şəki, Ucar və Zaqatala rayonlarının 40 mindən çox əhalisi olan 50 yaşayış məntəqəsində modul tipli sutəmizləyici qurğuların quraşdırılması üçün 2015-ci il dövlət büdcəsində nəzərdə tutulmuş Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ehtiyat fondundan Azərbaycan Respublikasının Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinə 5,0 (beş) milyon manat ayrılıb. Onu da qeyd edək ki, 2011-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən imzalanan "Əhalinin içməli su təchizatı və kanalizasiya xidmətlərindən istifadəsi üzrə yaranmış borcların silinməsi haqqında" Fərman əhali arasında böyük razılıqla qarşılandı. Ölkə başçısının əhalinin qayğısına qalaraq belə bir addım atması minnətdarlıqla xatırlanır. Qeyd etdiyimiz kimi, son illərdə respublikamızın yaşayış məntəqələrində əhalinin içməli su ilə təminatının və bununla bağlı xidmətlərin yaxşılaşdırılması istiqamətində mühüm tədbirlər görülür. Məlum olduğu kimi, su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinin yenidən qurulması və inkişaf etdirilməsi istiqamətində bir sıra mühüm layihələr həyata keçirilir, yeni su təchizatı və kanalizasiya obyektləri tikilib istismara verilir, digər zəruri tədbirlər yerinə yetirilir. Görülən tədbirlər əhalinin içməli su ilə fasiləsiz təmin olunmasına müsbət təsir göstərməkdədir. Onu da vurğulayaq ki, son illər Oğuz-Qəbələ-Bakı su kəməri layihəsinin reallaşması sayəsində Bakının bir sıra rayon və mikrorayonu fasiləsiz içməli su ilə təmin olunur. Nəsimi rayonunun, 3-4-cü mikrorayonların sakinləri fasiləsiz su təminatına görə dövlətimizin başçısına təşəkkür edir. Gizlin deyil ki, bir neçə il əvvələ qədər mikrorayonlarda ciddi içməli su problemi yaşanırdı. Bu gün isə problem aradan qaldırılıb. Məlumatlara görə, 1903-1917-ci illərdə daha çox "Şollar" kimi tanınan birinci Bakı su kəmərinin tikintisi ilə başlayan içməli su tariximizin sonrakı dövrlərində daha böyük və mürəkkəb layihələr icra edilib. SSRİ vaxtında yeni mənbələrin və infrastrukturun yaradılması ilə su qıtlığından əziyyət çəkən şəhər, qəsəbə və kəndlərin problemləri mərhələli şəkildə öz həllini tapıb. Məlumat üçün qeyd edək ki, ölkə əhalisinin içməli su ilə təminatının əsası Azərbaycan Respublikasının sabiq Prezidenti mərhum Heydər Əliyev tərəfindən qoyulub. Məlumatlara görə, Kür su kəməri çəkilişi məhz H.Əliyevin sayəsində mümkün olub. H.Əliyevin təşəbbüsü ilə Oğuz-Qəbələ-Bakı su kəməri layihəsinin fəal tikinti mərhələsi Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilib. 2007-ci ilin martında təməli qoyulan kəmərin inşası Dövlət Neft Fondunun vəsaiti hesabına maliyyələşdirilib. Nəhayət, layihədə nəzərdə tutulan işlər 2010-cu ilin dekabrında yekunlaşıb və kəmərlə nəql olunan su Bakı şəhərinə çatdırılıb.

Bakı şəhərinin və ətraf qəsəbələrin dayanıqlı içməli su təchizatı anbarlar vasitəsilə tənzimlənir. Mənbələrdən paytaxta gətirilən su magistral xətlərlə anbarlara ötürülür və buradan şəbəkəyə çatdırılır. Mövcud anbarlar əhalinin dayanıqlı su təchizatının aparılması ilə yanaşı, müəyyən ehtiyatın toplanmasına da imkan verir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, hazırda Bakı şəhərində 13 mərkəzi su anbarı var. Bunlardan əlavə, Bakı şəhərində 188 müxtəlif tutumlu məhəllədaxili su anbarı fəaliyyət göstərir. Bakı şəhəri və ətraf qəsəbələrin fasiləsiz və keyfiyyətli su təchizatına nail olmaq üçün hazırda Badamdar, Hövsan, Balaxanı, Ramana, Qala, Zirə, Məhəmmədi, Saray qəsəbələrində yeni su anbarları tikilib. Əhalinin su təminatı ilə bağlı həyata keçirilən bir sıra uğurlu layihələr haqqında mütəmadi olaraq əhaliyə məlumat verilib. Ölkə başçısı İlham Əliyevin iştirakı ilə Ceyranbatan Ultrasüzgəcli Sutəmizləyici Qurğular Kompleksinin açılışı yaddaqalan tədbirlərdən biridir. Qeyd edək ki, yeni sutəmizləyici qurğunun tikintisi "Abşeron yarımadasının içməli su təchizatı, kanalizasiya və yağış suları sisteminin Master Plan" layihəsində əsas vəzifə kimi qarşıya qoyulub. Master Planda 1-ci və 2-ci Bakı, Kür, Ceyranbatan, Oğuz-Qəbələ-Bakı su kəmərlərinin qidalandığı ərazilərin şəbəkə sistemlərini əlaqələndirəcək və yeni texnologiyaya əsaslanacaq qurğunun tikilməsi də əksini tapıb. Ceyranbatan Ultrasüzgəcli Sutəmizləyici Qurğular Kompleksi və Ceyranbatan-Zirə magistral su kəməri layihəsi, Pirallahı qəsəbəsi də daxil olmaqla, Bakı şəhəri və Abşeron yarımadasının digər yaşayış məntəqələrini dayanıqlı və keyfiyyətli içməli su ilə təmin edəcək. Bakı şəhərinin, Abşeron rayonunun sakinlərinə veriləcək su Dünya Səhiyyə Təşkilatının standartlarına tam cavab verəcək. Təsadüfi deyil ki, dövlət başçısı bəyan edib ki, Azərbaycanda infrastruktur layihələrinin icrası prioritet məsələdir. Regionların sosial-iqtisadi inkişafı dövlət proqramlarının əsas məqsədi də Bakıda və bütün bölgələrdə müasir infrastrukturun yaradılmasıdır: "Bu infrastruktur layihələrinin içində içməli su layihələri xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki içməli su insanların həyatına birbaşa təsir edən amildir. Şadam ki, bu gün Bakıda və bütün bölgələrdə içməli su layihələri icra edilir. Biz artıq bir çox şəhərlərimizdə mənim iştirakımla bu layihələrin açılışını etmişik. Hələ ki, bəzi rayonlarda işlər davam edir və qarşıya məqsəd qoyulmuşdur ki, Azərbaycanın bütün şəhərlərində təmiz içməli su fasiləsiz və bütün əhaliyə verilsin". Prezident İlham Əliyev də bildirib ki, Bakı şəhərinin su təsərrüfatı daha da sürətlə yeniləşməlidir: "Şəbəkə sistemi hələ ki, bizim standartlarımıza tam uyğun deyil. Ancaq bu istiqamətdə də işlər aparılır və əlbəttə, biz hamımız istəyirik ki, tezliklə bütün şəhərlərimizdə hər bir vətəndaş kranı açıb oradan suyu birbaşa içə bilsin. Artıq biz buna yaxınlaşırıq və bu qurğunun xüsusi əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, bizə bu imkanı yaradacaq. Bu, əvvəlki dövrlə müqayisədə çox böyük nailiyyətdir, ancaq əlbəttə, bizi tam qane edə bilməz. Bakı kimi müasir, gözəl, inkişafda olan şəhərdə əhalinin 100 faizi 24 saat fasiləsiz təmiz içməli su ilə təmin edilməlidir. Əminəm ki, biz buna da nail olacağıq. Buna nail olmaq üçün isə iqtisadi potensial lazımdır və biz son illər ərzində apardığımız iqtisadi islahatlar, davamlı siyasət nəticəsində iqtisadi imkanlarımızı böyük dərəcədə artıra bilmişik. Bu gün Azərbaycan iqtisadiyyatı dünya miqyasında bir nümunə kimi göstərilir, hətta böhranlı illərdə bizim iqtisadiyyatımız artır, bu il də artacaqdır. Bizim kifayət qədər böyük maliyyə resurslarımız var, onlardan qənaətlə istifadə edirik. Biz bu vəsaiti ölkəyə, xalqa lazım olan bu kimi layihələrə yönəldirik. Əlbəttə, iqtisadi inkişaf gələcəkdə də bizə imkan verəcək ki, bu günə qədər həllini tapmamış layihələr icra edilsin. Onların içində əlbəttə ki, ilk növbədə, içməli su layihələridir. Rəsmi məlumatlara görə, görülən işlər nəticəsində Bakıda fasiləsiz içməli suyun verilməsi təxminən 80 faizə çatıb".

Sözsüz ki, əhalinin içməli su təminatının yaxşılaşdırılmasında "Azərsu" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin birbaşa rolu var. "Azərsu"nun həyata keçirdiyi layihələr olduqca faydalıdır.

Qeyd edək ki, "Azərsu" "Azərbaycan Respublikası regionlarının sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı"na uyğun olaraq bölgələrdə içməli su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinin yenidən qurulması layihələrinin icrasını davam etdirir. Məlum olduğu kimi, Azərbaycan Hökuməti və Yaponiya Beynəlxalq Əməkdaşlıq Agentliyinin birgə maliyyələşdirdiyi "Kiçik şəhərlərdə su təchizatı və kanalizasiya layihəsi" çərçivəsində Qusar şəhərinin içməli su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinin yenidən qurulması üzrə tikinti-quraşdırma işlərinin böyük hissəsi yerinə yetirilib.

Bölgələrdə içməli su təchizatının yaxşılaşdırılması üçün Qusar şəhərində xeyli işlər görülüb. "Su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinin yenidən qurulması" layihəsi üzrə 2030-cu ilə qədər perspektiv inkişaf nəzərə alınmaqla Qusar şəhərində 19,6 min nəfərin içməli su təchizatının və kanalizasiya xidmətlərindən istifadəsinin yaxşılaşdırılması hesablanıb. Layihə çərçivəsində Qusar rayonunun Balaqusar, Həsənqala, Köhnə Xudat, Ziləgir, Yuxarı Ləyər, Qayakənd, Xuray və Quba rayonunun Zartəpə, Orta Xuz, Aşağı Xuz kəndlərində yaşayan 12 min nəfərin də içməli su təchizatı yaxşılaşdırılacaq. Ümumilikdə layihədən 32 min nəfərə yaxın sakin faydalanacaq. Birinci mərhələdə su mənbəyində - Qusarçayın məcrasında məhsuldarlığı saniyədə 102 litr və ya sutkada 8813 kubmetr olan drenaj tipli suqəbuledici qurğu tikilib, 17,4 km uzunluğunda magistral su xətti çəkilib. Qusar şəhərini və ətraf kəndləri dayanıqlı su ilə təmin etmək məqsədilə hər birinin tutumu 1000 kubmetr olan 3 ədəd su anbarı, 2,8 km uzunluğunda anbarlararası su xətti və yeni xlorator binası inşa olunub. Layihənin ikinci mərhələsində Qusar şəhərində su və kanalizasiya şəbəkələrinin yaradılması nəzərdə tutulur. Şəhər üzrə layihələndirilmiş 103 km içməli su şəbəkəsinin 71 km-lik hissəsi inşa edilib, 2711 ünvana verilib. Hazırda su şəbəkəsi ilə paralel olaraq şəhərdə kanalizasiya infrastrukturu da yaradılır. Layihədə nəzərdə tutulan 106 km kanalizasiya şəbəkəsinin 93 km-lik hissəsində işlər yekunlaşıb, 4685 ünvana ev birləşməsi verilib.

Qusar şəhərində yaranacaq çirkab suları Xaçmaz rayonu ərazisində inşa ediləcək və məhsuldarlığı sutkada 70 min kubmetr layihələndirilən çirkab sutəmizləyici qurğuda təmizlənəcək. Tullantı sularının təmizləyici qurğuya ötürülməsi məqsədilə inşa edilən kanalizasiya kollektorunun tikintisi davam etdirilir. Bu qurğuda Qusar şəhəri ilə yanaşı, Quba və Xaçmaz şəhərlərinin də tullantı suları təmizlənib zərərsizləşdiriləcək.

Qeyd edək ki, "Kiçik şəhərlərdə su təchizatı və kanalizasiya layihəsi" çərçivəsində Qusar şəhəri ilə yanaşı, Naftalan, Xaçmaz, Xızı, Qobustan şəhərlərinin su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinin yenidən qurulması nəzərdə tutulur. Hazırda bu şəhərlərdə tikinti-quraşdırma işləri davam etdirilir.

Ölkənin içməli su təminatının yüksəldilməsi üçün davamlı işlər görülür, bu sahədə həyata keçirilən dövlət proqramları əhalinin ürəyincədir. Hesab edirik ki, yaxın vaxtlarda yeni layihələr də həyata keçiriləcək və bundan əhali böyük fayda görəcək.

İradə SARIYEVA

Yazı "Azərsu" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun keçirdiyi müsabiqəyə təqdim etmək üçündür.