Dolların manat qarşısında çöküşü başlanır

Tarix: 22.04.2016 / 00:28
Bölmə: İqtisadiyyat

Ölkədə keçirilən son valyuta hərracları dollara tələbin kəskin şəkildə aşağı düşdüyünü göstərir. Elə aprelin 21-də keçirilən hərrac da bunun növbəti təsdiqi oldu. Qeyd edək ki, həmin gün Mərkəzi Bankın müntəzəm hərracları vasitəsilə növbəti hərrac təşkil edilib. Dövlət Neft Fondu tərəfindən 50 milyon ABŞ dolları məbləğində vəsait hərraca çıxarılıb, amma bu vəsaitdən cəmi 2,9 milyon ABŞ dolları məbləğində vəsait 8 banka satılıb.

Fonddan bildirilib ki, il ərzində qurum tərəfindən hərraclar vasitəsilə valyuta satışı davam etdiriləcək.

Bankların valyutaya tələbinin kəskin azalması fonunda rəsmi məzənnənin 1 dollar üçün 1,5 və ardınca 1,4 manata kimi enməsi proqnozlaşdırılır. Nağd valyuta bazarında isə dollar satışının artması alış-satış məzənnəsinin də aşağı enməsi ilə nəticələnə bilər. Qeyd edək ki, bu həftədən etibarən xarici valyutaya olan tələbatın azalması fonunda Mərkəzi Bank valyuta hərraclarının sayını həftədə 3 dəfədən 2 dəfəyə endirib. Ekspertlər hesab edir ki, neft qiymətlərinin yüksəlməsi, pozitiv qlobal iqtisadi durum və yay aylarına doğru turizm mövsümünün başlaması ilə bazarda dollar bolluğu yaranacaq. Belə olduğu halda, Mərkəzi Bank valyuta hərraclarının həftəlik sayını hətta 1 dəfəyə endirə bilər. Belə vəziyyətdə əhalinn də əlindəki dolları satışa çıxarması bu valyutanın daha çox məzənnə itkisinə gətirib çıxarmasına səbəb olacaq. Onu da qeyd edək ki, indiki durumda vətəndaşların dollara təlabatı azalıb, biznes qurumlarının isə xarici valyuta tələbi kəskin dəyişməyib. Araşdırmalar göstərir ki, vətəndaşlar daha çox dollar satsalar da, biznes subyektləri hələlik xarici valyutalar üzrə ciddi təklif formalaşdırmır. Bununla yanaşı, bütövlükdə dollar təklifinin artdığı müşahidə edilir. Hesab edilir ki, dollara tələbin azalması vətəndaşların əvvəlki aylarda dəyişdirdikləri xarici valyutaları cari xərclər üçün yenidən milli valyutaya çevirməsi ilə bağlıdır. Eyni zamanda, milli valyutanın rəsmi məzənnəsində müşahidə edilən müqayisəli artım dollara psixoloji tələbi azaldır.

Ekspertlər bildirib ki, Azərbaycan neftinin dünya bazar qiymətinin son zamanlar stabilləşməsi də prosesə tsirsiz ötüşəmyib. Digər tərəfdən, əsas ticarət tərəfdaşlarımızda, xüsusən də Rusiyada milli valyutalarının stabilləşməsi də manata təzyiqi azaldıb. Bununla yanaşı, neftin dünya bazar qiyməti hər barrel üçün 50 dollarlıq psixoloji həddi keçib stabilləşərsə, o zaman tədiyyə balansındakı profisit pul dövriyyəsində dollar kütləsini artıracaq. Təbii ki, bu da manat təklifini azaldacaq. Bununla dollar daha da ucuzlaşacaq. Neftin isə 45 dollarlıq həddi keçməsi onun tezliklə 50 dollara çatacağını istisna etmir. İqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov sosial şəbəkədə paylaşdığı şərhdə bu xüsusda bildirir: "Neftin dünya bazar qiyməti yenidən yüksəlməyə başlayıb. Artıq "Brent" markalı neftin barreli birjalarda 46 dollara təklif edilir". Onun sözlərinə görə, Doha samitindən sonra 5 faiz dəyər itirən "qara qızıl" növbəti 2 iş günündə mövqelərini bərpa edə bilib: "Qiymət artımlarının səbəbi nədir və bu nə qədər uzunmüddətlidir? Bu həftənin çərşənbə axşamı neftin qiymətinin yüksəlməsi Küveytdə neft işçilərinin tətili ilə bağlı idi. Belə ki, tətil nəticəsində mart ayında gündəlik 2.8 milyon barrel neft hasil edən sözügedən ölkənin istehsalı 1.5 milyon barrelə qədər azaldı. Eyni zamanda gündəlik istehsal texniki səbəblərdən Veneseulada 200 min barrel, boru xəttində baş verən yanğına görə isə Nigeriyada 400 min barrel azalıb. Hasilatın azalması OPEK-ə üzv olmayan ölkələrdə də müşahidə edilməkdədir. Belə ki, son iki ildə ABŞ, Kanada və Latın Amerikası ölkələrində neft sektoruna sərmayə 40 faiz aşağı düşüb. Bu isə hasilata birbaşa təsir göstərməkdədir. Beynəlxalq Enerji Akademiyasının proqnozlarına əsasən, OPEK-ə üzv olmayan ölkələrin gündəlik neft ixracatı 700 min barrel aşağı düşəcək". V.Bayramov bildirib ki, neftin dünya bazar qiymətinin yüksəlməsi "qara qızılın" ixracatda payı hələ də 85 faiz olan Azərbaycana daxil olan valyutanın həcminin artması baxımından vacibdir":Amma müvəqqəti qiymət artımları islahatlar paketinə heç bir halda təsir göstərməməlidir. Son iki ilin təcrübəsi göstərir ki, istənilən zaman neftin qiyməti öz trayektoriyasını dəyişə bilər". İndilikdə isə neftdə qiymət artımı Azərbaycana daxil olan dollar kütləsini artıracaq. Bu vəziyyət isə, öz növbəsində, dolları manat qarşısında daha çox ucuzlaşdıracaq.