Neft bazarında müəmmalı vəziyyət...

Tarix: 21.04.2016 / 00:31
Bölmə: İqtisadiyyat

Neft hasil edən ölkələrin Qətərin paytaxtı Dohada keçirdiyi görüşdə konkret nəticənin əldə olunmaması fonunda "qara qızıl"ın aqibətinin necə olacağı xüsusi maraq doğurur. Hazırda bu məsələdə müxtəlif fikirlər səslənir. İddialar var ki, qiymətlər yenidən aşağı düşəcək, lakin bunun əksini söyləyənlərin də sayı az deyil. Məsələn, Rusiyanın "LUKoyl" neft şirkətinin rəhbəri Vahid Ələkbərov bildirir ki, neft bazarının ən aşağı səviyyəyə, yəni bir barrelin qiymətinin 30 dollara enməsi prosesi artıq başa çatıb.

Onun sözlərinə görə, qiymətlər 50 dollar civarında olacaq: "Mən əminəm ki, neft qiymətlərində ən aşağı həddi gördük: bu, təxminən 30 dollara bərabərdir. Artıq oradan uzaqlaşırıq. Hətta Doha görüşündən sonra da 40-42 dollar göstəricisinin olması sübut edir ki, biz qiymət sabitliyi və yüksələn tendensiya dövrünə keçirik". Vahid Ələkbərov bildirir ki, dünya neft bazarı təklif defisitini 2017-ci ilin ortalarında hiss edəcək. Onun sözlərinə görə, 2018-ci ildə bazar artıq sənaye böhranından danışacaq.

"LUKoyl" şirkətinin vitse-prezidenti Leonid Fedun isə ilin sonuna qədər neft bazarında defisitin olmasının qaçılmaz olacağını bildirir. Onun sözlərinə görə, "LUKoyl" bu il də Rusiyada neft hasilatını keçənilki səviyyədə saxlayacaq. Defisitin olması neft qiymətlərinin daha sürətlə yüksələ biləcəyini istisna etmir. İndilikdə isə Küveytdə neft-qaz sektoru işçilərinin tətil elan etməsi neftin qiymətlərini yüksəltməkdədir. Tətil nəticəsində Küveytin neft hasilatı bir gündə 60,8% azalaraq 1,12 milyon barrelə düşüb. Qeyd edək ki, buna qədər Küveytdə neft hasilatı 2,81 milyon barrel olub. Amma yayılan son məlumatlara əsasən, tətil artıq başa çatıb və hasilatın bərpa olunduğu bildirilir. Bu xəbər "Brent" markalı neftin qiymətinin 2,1% azalaraq 43 dollar səviyyəsinə enməsinə səbəb olub.

Doha sammitindən sonra Rusiya və Səudiyyə Ərəbistanı rəsmilərinin neft bazarına mənfi təsir edəcək açıqlamaları təklifin artması ilə bağlı ehtimallar yaradıb. Belə ki, sammitdən sonra Səudiyyə Ərəbistanı hasilatı 1 milyon barrel artıracağını və yaxın 6-9 ay ərzində daha 1 milyon barrel artıra biləcəyini bildirib. Moskvada keçirilən Milli Neft-Qaz Forumunda çıxış edən Rusiyanın energetika nazirinin müavini Kiril Molodtsov isə hasilatın 100 min barrel artırılaraq 10,81 milyon barrelə kimi yüksələcəyini bildirib. Nazir müavini gündəlik neft ixracının isə 4,3% artaraq 5,11 milyon barrelə çatmasını mümkün sayır. Məhz bu da neft bazarı üçün gərgin vəziyyət yarada bilər. SBI Markets" beynəlxalq treydinq və konsaltinq şirkətinin direktoru Sem Barden bildirib ki, neft bazarında bolluq qarşıdakı dövrdə də davam edəcək və tamamilə mümkündür ki, neftin qiyməti 9 dollarlıq həddə qayıtsın. Qeyd edək ki, son 30 ildə "Brent" markalı neftin ən aşağı qiyməti 1998-ci ilin dekabrında qeydə alınıb, həmin vaxt bir barrel 9,1 dollar olub. S.Barden bildirib ki, neft anbarlarında yer çatışmazlığı ilə yanaşı, daşımalarda da bolluq var. Beləliklə, böyük həcmdə neft yükləri üçün tanker də çatışmır: "Bütün bunlar səbəbindən yaxın vaxtlarda neftin qiyməti 25 dollardan da aşağı düşəcək".

Şirkət rəhbəri bildirir ki, neft ölkələrinin hasilatı azaltmaq təşəbbüsləri də vəziyyəti düzəltməyəcək. Barden bildirib ki, Dohada neft hasilatının "dondurulması" barədə müqavilənin imzalanması şansı yox idi və iştirakçılar arasında fikir ayrılıqları da gözlənilən idi. Onun sözlərinə görə, hətta razılaşma əldə edilsə də, bu çətin ki, neftin qiymətinin artmasına səbəb olsun. Dohada keçirilən görüşünün yekunlarını şərh edərkən Azərbaycanın energetika naziri Natiq Əliyev bildirib ki, Doha görüşünün uğurla nəticələnməsinə kartel daxilindəki ziddiyyətlər mane oldu. Nazirin sözlərinə görə, dünya bazarında neftin qiymətini sabitləşdirmək məqsədilə Dohada imzalanması planlaşdırılan saziş hasilat həcminin oktyabradək bu ilin yanvar ayındakı səviyyədə saxlanmasını nəzərdə tuturdu.

Belə bir sənədin qəbulu həm OPEK-ə üzv, həm də qeyri-OPEK ölkələri üçün ciddi siqnal ola bilərdi. Görüşə dəvət edilən istehsalçı və ixracatçı ölkələrə təqdim edilən saziş layihəsində iştirakçıların neft qiymətlərinin bundan sonra da düşməsinin qarşısını almaq məqsədilə hasilatı "dondurmaq"la bağlı razılaşdıqları, bu qərarı qəbul edən ölkələrin götürdüyü öhdəliklərə sadiqliyinə nəzarət edilməsi və digər ölkələrin də bu prosesə cəlb olunması istiqamətində tədbirlərin görülməsi və sair bu kimi məqamlar əksini tapırdı. Lakin iclasda ümumi razılaşma əldə edilmədiyindən, neft hasilatçılarının vaxta ehtiyacının olması nəzərə alınaraq növbəti görüşün iyunda keçirilməsi qərara alınıb. Neftin aşağı qiymətinin həm istehsalçı, həm də istehlakçı ölkələr üçün sərfəli olmaması səbəbindən tənzimlənmənin mütləq vacibliyini qeyd edən energetika naziri güman edir ki, buna real imkanları olan ölkələr neft hasilatını artırmaqda davam edəcək. Bu da neft bazarında daha gərgin vəziyyət yaradır.