Milli Azərbaycan taxılının ən böyük problemi...

Tarix: 12.04.2016 / 01:34
Bölmə: İqtisadiyyat

Məlum olduğu kimi, Azərbaycan taxıla olan tələbatının bir hissəsini hələ də idxal hesabına ödəyir. Hökumətin isə qarşıya qoyduğu əsas məqsəd ərzaq təhlükəsizliyinin etibarlı təmini məqsədilə taxıl tələbini sırf yerli istehsal hesabına ödəməkdir. Lakin buna qədər taxıl idxalı davam edəcək. Xatırladaq ki, dünya bazarlarında taxılın qiymətinin dəyişməsi və manatın sonuncu devalvasiyasından sonra bunun əhaliyə zərərinin minimum həddə endirilməsi üçün buğdanın idxalı və satışının, buğda ununun və çörəyin istehsalı və satışının əlavə dəyər vergisindən azad olunması barədə qərar qəbul olunub.

Burada əsas məqsədlərdən biri də Azərbaycanda yerli istehsalı artırmaq və ölkədə istehsal edilən məhsulların rəqabət qabiliyyətini yüksəltməyə nail olmaqdır. Xatırladaq ki, manatın məzənnəsinin dəyişməsi ilə əlaqədar əhalinin, xüsusilə aztəminatlı ailələrin sosial müdafiəsini gücləndirmək məqsədilə, Prezidentin tapşırığına əsasən, buğdanın idxalı və satışı, buğda ununun və çörəyin istehsalı və satışı 15 yanvar 2016-cı il tarixindən etibarən əlavə dəyər vergisindən (ƏDV) azad olunub. Bunun nəticəsində unun topdansatış qiyməti əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. Bu qərar həm də bütün un məmulatlarının qiymətini azaltmağa imkan verdi. Qiymətin azalması yerli istehsalçılar üçün də sərfəlidir, çünki ölkədə istehsal edilən məhsulların qiyməti aşağı düşür. Amma ekspertlər istənilən halda əsas diqqəti yerli istesahsala yönəltməyi vacib sayır. Çünki dünya bazarlarında taxıl və taxıl məhsullarının qiyməti sabit deyil və cari il ərzində qiymətlərin daha da artması gözlənir. Məsələ burasındadır ki, BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) açıqladığı son hesabatda taxıl istehsalı ilə bağlı xoşagəlməz vəziyyətin yarandığı diqqətə çatdırılır. Qeyd olunur ki, 2016-cı ildə qlobal taxıl istehsalı 0,2% azalaraq 2,52 milyard ton təşkil edəcək. Belə dinamika Rusiya və Ukraynada buğda istehsalının azalması ilə bağlıdır. FAO-nun hesabatında bununla bağlı daha sonra deyilir: "FAO 2016-2017-ci illərdə taxıl istehsalının bir qədər azalacağını proqnozlaşdırır və bu, xeyli dərəcədə dünya buğda istehsalının azalması nəticəsində baş verəcək. Hazırda buğda istehsalı 712,7 milyon ton gözlənir və bu, 2015-ci illə müqayisədə təxminən 20 milyon ton azdır. Bu azalma quraq hava üzündən Rusiya və Ukraynada buğda istehsalının aşağı düşəcəyi gözləntilərini əks etdirir". Proqnoza görə, dünya üzrə qarğıdalı istehsalı 1,1% artaraq 1 milyard 14 milyon tona çatacaq. Buna səbəb Avropa İttifaqı ölkələrində qarğıdalı istehsalının bərpası və ABŞ-da əkinlərin genişləndirilməsidir.

Bundan başqa, Asiyada hava şəraitinin yaxşılaşması ilə bağlı dünya üzrə düyü istehsalının bərpa olunacağı proqnozlaşdırılır. FAO düyü istehsalının 1% artaraq 495 milyon tona çatacağını təxmin edir. Beynəlxalq taxıl ticarəti isə 2016-2017-ci illərdə iki mövsüm dalbadal idxalçı ölkələrdə tələbin aşağı düşməsi ilə bağlı zəifləyəcək. Xatırladaq ki, Azərbaycanın taxıl aldığı ölkələr sırasında Rusiya da mühüm yerlərdən birini tutur. Bu səbəbdən həmin ölkədə taxıl istehsalının azalması Azərbaycan üçün də müəyyən çətinlik yarada bilər. Bununla bağlı bəzi mütəxəssislər həyəcan təbili çalsa da, dövlət qurumları vəziyyətin nəzarətdə olduğunu bildirir. Qeyd olunur ki, taxılla bağlı ölkədə problem yaşanmayacaq.

Ekspertlər isə xatırladır ki, dünya bazarında buğdanın qiymətində sabitlik mövcud deyil. Bu səbəbdən Azərbaycan taxıl alınmasına daha çox vəsait sərf edə bilər. Bu fonda o da vurğulanır ki, həmin maliyyə vəsaiti fermerlərimiz üçün xərclənsə daha yüksək nəticələr əldə oluna bilər. Hökumət isə vəziyyəti nəzarətdə saxlamaq üçün əslində fermerlərə getdikcə daha çox güzəşt və yardımlar edir. Xatırladaq ki, ölkə başçısının 2007-ci ildə imzaladığı sərəncama əsasən, kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçılarına ildə bir dəfə əkdikləri hər hektar sahəyə görə 40 manat yanacaq və mühərrik yağı xərci verilir. Taxıl istehsalçıları isə hər hektara görə 80 manat həcmində əvəzsiz yardım alır. Sadəcə, yerli istehsal keyfiyyət sarıdan əziyyət çəkir. Bu səbəbdən yerli istehsaldan əldə olunan buğdanın keyfiyyəti aşağı olduğundan, bu məhsul əhalinin çörək təminatını ödəyə bilmir. Elə ona görə də hökumət əhalinin çörəyə olan tələbatını ödəmək üçün xaricdən keyfiyyətli buğda idxal etmək məcburiyyətindədir. Ekspertlər isə vəziyyətin dəyişməsi istiqamətində atılan son addımların yaxın tezlikdə müsbət nəticələr verməsini istisna etmir. Həm istehsal həcminin artması, həm də keyfiyyətin yüksəldilməsi gözlənir.