Bankların "bankomat böhranı" başlayıb

Tarix: 12.04.2016 / 01:20
Bölmə: İqtisadiyyat

Maliyyə bazarlarında vəziyyətin təhlili bu gün əhali arasında dollara tələbin kəskin şəkildə aşağı düşdüyünü göstərir. Hazırda dollara tələbi daha çox ölkə bankları formalaşdırır. Mərkəzi Bankın təşkil etdiyi valyuta hərracına çıxarılan dolları da banklar yenə böyük miqdarda almaqda davam edirlər. Məsələnin maraqlı tərəflərindən biri isə odur ki, əhali banklardan dollarla kredit götürməkdən imtina edir. Buna rəğmən, banklar əllərindəki vəsaiti dollara çevirməkdə davam edir. Nəticədə banklarda müəyyən manat qıtlığı müşahidə olunur.

Belə vəziyyətin banklar üçün daha bir mənfi təsiri onların Mərkəzi Banka manat boclarının artması ilə bağlıdır. Məlumat üçün bildirək ki, Mərkəzi Bankın kommersiya banklarına qarşı məcmu tələbi 2016-cı il martın 1-nə 6 milyard 463,4 milyon manat təşkil edib. Bununla da kommersiya banklarının Mərkəzi Banka ümumi borcu fevralın 1-nə nisbətən 546,1 milyon manat və ya 9,23% artıb. Keçən ilin analoji dövrü ilə müqayisədə isə bu göstərici 4 milyard 554,2 milyon manat və ya 3,4 dəfə artıb. Ekspertlər hesab edir ki, bankların indiki şəraitdə dollarlaşma siyasətini davam etdirmələri daha çox onların özlərinə zərər vurur. Məsələn, elə bunun nəticəsidir ki, banklar quraşdırdıqları bankomatların sayını azaldır. Qeyd edək ki, bu ilin fevralı ayının yekununda Azərbaycanda 2562 bankomat olub. Bu, yanvar ayının yekunu ilə müqayisədə 9 ədəd azdır. Götürülmüş bankomatların hamısı regionlarda quraşdırılanlardır. Son 1 ildə isə bankomatların sayı 60 ədəd azalıb. Bunun 53-ü Bakının, 7-si isə regionların payına düşüb. Yəni ötən ilin fevral ayından bəri banklar Bakıdakı bankomatlarının sayını daha çox azaldıblar.

Bank sahəsi üzrə mütəxəssis Rauf Ağayev "fins" portalına bildirib ki, bankomatların sayının azalması bankların həmin qurğularda yerləşdirməyə pul tapmaması ilə bağlıdır: "Azərbaycanda manat kütləsi azalıb, indi banklara əvvəlki kimi bankomatlarda çoxlu pul saxlamaq sərf etmir. Bank sektorunda aktivlik zəifdir, ora qoyulmuş pul aylarla qala bilər, bu isə həmin vəsaitin dövriyyədə olmaması deməkdir. Məzənnə risqi də var. Odur ki, banklar bankomatları götürürlər". Onun sözlərinə görə, 1 bankomatda 4 kasset olur. Hər kassetə isə 2 min əskinas yerləşdirilir: "İndi təsəvvür edin ki, hər kassetdə 2 min 100-lük əskinas, 2 min 50-lik əskinas olsa, bu elə 300 min manat deməkdir. Bu puldan istifadə olunmayacaqsa, bank onu niyə bankomatda saxlasın?".

Lakin ən əsası, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, bankların manat kütləsini dollara çevirməsi də bu vəziyyətə təsir edir. Düzdür, bəzi hallarda bankomatların götürülməsi həm də onun saxlanmasına çəkilən xərclərlə bağlıdır. Rauf Ağayev də deyir ki, elektrik və rabitə xərcləri bir yana, banklar bankomatların quraşdırıldığı yerlərə görə aylıq icarə haqqı da ödəməyə məcburdur: "İstiqamətdən asılı olaraq banklar məşğul etdikləri yerə görə icarə pulu verirlər. Şəhərin mərkəzində hansısa mağazadan bankomat üçün yer alıblarsa, onun aylıq xərci 1000-1500 manata qədər ola bilər. Kənar ərazilərdə, Bakının kəndlərində isə azı 100-200 manat ödəmək lazım gəlir. Bank hesablayır, bankomat ona bu gəliri gətirmirsə, həmin bankomatı saxlamaq lazım deyil".

Banklarda manat kütləsinin həcminə gəlincə isə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, bunun azaldılmasının banklara zərəri daha çoxdur. Belə ki, sahib olduğu manat kütləsinin azlığı baxımından banklar bəzən milli valyutada əhaliyə kredit verməkdə çətinlik çəkir. Dollarla təklif edilən kreditləri isə əhali götürməkdən imtina edir. Bu halda bankların maliyyə dövriyyəsi və gəlirləri azalır. Digər tərəfdən Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının qərarı ilə xarici valyutada istehlak kreditlərinin verilməsinə qadağa qoyulub. Bu da bankların xarici valyuta ilə kreditdən qazanc əldə etməsinə mənfi təsir edir. Halbuki, bankoların əllərində dollar əvəzinə manat olsa idi, onlar daha çox gəlir əldə edə bilərdilər. Bu səbəbdən bankların əllərindəki manatı dollara çevirməsi onlar üçün də sərfəli sayılmır.

Azərbaycan Banklar Assosiasiyasının rəhbəri Zakir Nuriyev isə qeyd edir ki, xarici valyutada istehlak kreditlərinin verilməsinin dayandırılması daha çox müddəti əhatə edə bilər. Qeyd edək ki, Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının qərarına əsasən, xarici valyuta ilə istehlak kreditlərinin verilməsi aprelin 5-dən bir ay müddətinə dayandırılıb. Z.Nuriyev isə vurğulayıb ki, maliyyə bazarlarındakı vəziyyətdən asılı olaraq, qərarın müddəti uzadıla bilər: "Təbii ki, bu qərarın müddəti uzadıla bilər. Palata tərəfindən maliyyə bazarlarındakı vəziyyət təhlil olunduqdan sonra müvafiq qərarlar qəbul olunacaq".