Özəl sektor hələ də qiymətli kağızlar bazarından kənarda qalır

Tarix: 13.05.2014 / 09:33
Bölmə: İqtisadiyyat

Məlum olduğu kimi, Qərb ölkələrində qiymətli kağızlar bazarı iqtisadiyyatın ən aparıcı sahələri sırasında yer alır. Azərbaycanda da bu sahənin inkişafına dövlət səviyyəsində xüsusi diqqət yetirilir. Lakin ölkəmizdə hələ də özəl sektorun bu sahədə iştirakı arzuedilən səviyyədə deyil. Hazırda bu bazar daha çox dövlət tərəfindən buraxılan qiymətli kağızlar hesabına inkişaf etməkdədir. Elə qeyd edilən bazarda artım əsas etibarı ilə dövlət hesabına baş verir.
Məlumat üçün bildirək ki, cari ilin birinci rübü ərzində qiymətli kağızlar bazarının bütün seqmentləri üzrə aparılan əməliyyatların sayı və həcmi ötən ilin müvafiq göstəricisi ilə müqayisədə 2,4 dəfə artıb. Əməliyyatların həcmi 4 milyard manata çatıb. Lakin araşdırmalar onu da üzə çıxarır ki, dövr ərzində şirkətlərin kapital bazarları vasitəsilə maliyyələşmə meyllərinin artması qiymətli kağızlar bazarında ilkin bazar əməliyyatlarının sayının 3,1 dəfə, həcminin isə 68 faiz artaraq 326,3 milyon manat təşkil etməsinə səbəb olub. Burada da əsas rolu dövlət özü oynayıb. Qeyd olunduğu kimi, bu ilin ilk rübündə qiymətli kağızlar bazarında əməliyyatların həcmi 4 milyard manata çatıb. Bu zaman korporativ qiymətli kağızlar bazarının həcmi cəmi 564,2 milyon manat təşkil edib. Elə bu da qiymətli kağızlar bazarında dövlətin dominant mövqedə olduğunu göstərir.
Araşdırmalar göstərir ki, Azərbaycanda fəaliyyət göstərən özəl şirkətlər daxili qiymətli kağızlar bazarından vəsait cəlb etməyə ehtiyac duymur. Banklar, sığorta şirkətləri və bir sıra səhmdar cəmiyyətlər tərəfindən səhm emissiyası həyata keçirildikdə isə qanunla buraxılmış səhmlər ilk növbədə elə həmin şirkətin təsisçilərinə təklif olunur. Adətən, buraxılmış səhmlər şirkətin təsisçiləri və əsas səhmdarları tərəfindən alınır. Bu da özəl sektorun qiymətli kağızlar bazarında fəaliyyət həcminin az olması ilə müşahidə edilir. İnkişaf etmiş ölkələrdə isə şirkətlər səhm buraxılışı həyata keçirməklə bizneslərini daha da inkişaf etdirirlər. Azərbaycanda bundan, demək olar ki, istifadə olunmur. Məhz bu səbəbdən hesab edilir ki, kapital bazarlarının dəstəklənməsi və təşviq edilməsi üçün korporativ idarəetmənin dəstəklənməsi və təşviqinə ehtiyac var. Eyni zamanda, qiymətli kağızlar bazarının inkişafına nail olmaq üçün səhmdarların hüquqlarını qorunması da vacib sayılır. Hazırda ölkədə korporativ idarəetmə ilə bağlı müşahidə edilən çətinliklərdən biri məhz səhmdarların hüquqlarının qorunması ilə bağlı qanunvericilik bazasında boşluqların olmasıdır. Bunlar əsasən dividendlərin bölüşdürülməsi ilə bağlı müşahidə edilən problemlər və çətinliklərdir. Məlumat üçün bildirək ki, bəzi ölkələrdə, eləcə də Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələrində qiymətli kağızlar bazarının inkişaf etdirilməsi ilə bağlı azpaylı səhmdarların hüquqlarının qorunması üçün ayrıca bir qanun var. Bu qanun ilk dəfə Çexiyada qəbul olunub. Sonradan isə digər Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələri tərəfindən istifadə olunmağa başlayıb. Ölkəmizdə də belə bir qanunun qəbul edilməsinə və kiçik səhmə malik olan sahibkarların hüquqlarının ayrıca qorunması və onların kapital bazarında fəaliyyət göstərən qurumların idarə edilməsində rolunun artırılmasına ehtiyac var. Bu sistem məhz kiçik payçıların hüquqlarının qorunmasına yönəldilməlidir. Çünki bu hal da qiymətli kağızlar bazarının inkişafına önəmli töhfələr vermək iqtidarındadır.
Ekspertlər bank sektorunun da burada iştirakını vacib sayır. Məsələn, Qərb ölkələrinin təcrübəsi göstərir ki, kommersiya banklarının bu prosesdə kifayət qədər rolu var. Belə ki, kommersiya bankları kapital bazarlarının formalaşmasında rəqabəti gücləndirir. Bu isə kapital bazarlarının inkişafına ciddi dəstək verir. Ölkəmizdə də bundan istifadə zəruri sayılır. İndilikdə həm də istənilən həddə rəqabətin olmaması qiymətli kağızlar bazarında problemlərin yaranmasına gətirib çıxarır. O da faktdır ki, hazırda əksər Qərb ölkələrində vətəndaşlar gəlir əldə etmək məqsədilə əllərində olan vəsaiti, banklarla bərabər, qiymətli kağızlara da yatırır və bu sahədən kifayət qədər yaxşı mənfəət əldə edir. Azərbaycanda isə bu, demək olar ki, müşahidə edilmir. Bu səbəbdən sadə vətəndaşların da qiymətli kağızlar bazarına cəlbi üçün addımlar atılması zəruri hal sayılır.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 10.07.2026 / 20:55

Rusiyada dərin yanacaq qıtlığının Azərbaycana təsirləri gündəmdə...

Tarix: 10.07.2026 / 17:50

Əli Əsədovun rəhbərliyi ilə İqtisadi Şuranın iclası keçirildi - FOTO

Tarix: 10.07.2026 / 15:52

Beyləqan şəhərində fermerlər üçün aqrar sığorta ilə bağlı maarifləndirici təlim keçirilib

Tarix: 10.07.2026 / 14:47

Rusiya alimindən Ermənistan iqtisadiyyatı barədə inanılmaz rəylər - böhran olmayacaq...

Tarix: 10.07.2026 / 13:56

Azərbaycanın xarici dövlət borcu azaldı - 4 milyard 616,8 milyon...

Tarix: 10.07.2026 / 11:58

Rusiya Azərbaycan üzərindən Ermənistana propan və gübrə göndərəcək...

Tarix: 10.07.2026 / 09:17

Azərbaycan və Rusiya Samur çayının bölüşdürülməsini müzakirə edib

Tarix: 09.07.2026 / 19:05

Azərbaycana diri heyvan idxal edən iri şirkətlər əsas məlumatları "gizli" saxlayır...

Tarix: 09.07.2026 / 17:56

Britaniya “Zəngəzur” tankerini sanksiya siyahısından çıxardı

Tarix: 08.07.2026 / 15:30

"Avropa Yaşıl Enerji Dəhlizi" layihəsi icra mərhələsinə keçdi

Tarix: 08.07.2026 / 10:53

Beyləqanda şəkər çuğunduru fiaskosu...

Tarix: 07.07.2026 / 20:28

Sahibkarlara böyük şans açılır - üstəlik “qapı-qapı gəzməyə” son veriləcək...

VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Tarix: 09.07.2026 / 21:52

İrandan Trampa “İrəvan mesajı” - sülh olmasa, TRIPP marşrutuna dözmərik...

Tarix: 09.07.2026 / 19:38

Vətəndaşın məmurlarla birbaşa ünsiyyətində sıfır hədd - rəqəmsallaşma dövrünün hədəfi...

Tarix: 09.07.2026 / 18:51

Çin və ABŞ-ın mübarizə apardığı Gürcüstan limanında Azərbaycan həlledici söz sahibinə çevrilir...

Diasporumuza Rusiyada problemlər yaradılandan sonra Avropa, Amerika istiqamətində fəallıq başladı...