Azər Allahverənov: “Orta Dəhlizin sabit regionlardan keçməsi bu yol ilə daşımaların həcmini artırır”
Yaxın Şərqdə davam edən geosiyasi gərginlik və Hörmüz boğazında gəmiçiliklə bağlı risklər neft ixrac edən Azərbaycan və Qazaxıstan üçün əlavə gəlir imkanları yarada bilər. Bu barədə “Moody’s” beynəlxalq reytinq agentliyinin hesabatında qeyd olunub.
Agentliyin qiymətləndirməsinə görə, Hörmüz boğazında gəmiçiliklə bağlı risklər alternativ enerji və ticarət marşrutlarının əhəmiyyətini artırır. Bu baxımdan Xəzər regionu və Cənubi Qafqaz üzərindən keçən Orta Dəhliz daha çox aktuallıq qazanır. “Moody’s” hesab edir ki, Orta Dəhlizin genişləndirilməsi Azərbaycan və Qazaxıstanın tranzit və logistika imkanlarını artırmaqla yanaşı, regionda dəmir yolu və nəqliyyat operatorları üçün yeni inkişaf perspektivləri yaradır.
Sözügedən məsələni baki-xeber.com-a şərh edən millət vəkili Azər Allahverənovun fikrincə, ümumilikdə Hörmüz boğazında gəmiçiliklə bağlı olan risklər və Qırmızı dənizdə husiləron fəaliyyəti daşımalara ciddi mənfi təsir göstərir: “Məlum ABŞ-İran qarşıdurması və Fars körfəzinin Vaşinqton tərəfindən blokadada saxlanılması beynəlxalq daşımalara öz mənfi təsirini göstərməkdədir. Bütün bunlar istər-istəməz alternativ marşrutları gündəmə gətirir. Nəzərə almaq lazımdır ki, Şərqlə Qərbi əlaqələndirən 3 böyük nəqliyyat dəhlizi var. Biri Şimal nəqliyyat dəhlizidir. Rusiya-Ukrayna müharibəsi səbəbindən əsas hissəsi işləmir. Həmin dəhlizin ikinci seqmenti Berinq boğazının yanından keçir. Həmin dəhliz də Şimal Buzlu okeandan keçdiyi üçün ilin müəyyən fəsillərində istifadə edilir. Üstəlik, məsafə baxımından uzaqdır. Həm də yolu açmaq üçün buzqıran gəmilərə ehtiyac yaranır. Nəticədə rentabellik məsələsi gündəmə gəlir. Çünki daşıma xərcləri artır. Digər daşıma yolu Cənub nəqliyyat dəhlizidir. Qırmızı dənizdə baş verənlər və İranın dəniz limanlarının müharibə səbəbindən işlək vəziyyətdə olmaması, Hindistanın Mumbay dəniz limanı üzərindən daşımaları minimuma endirir. Bütün bunlar istər-istəməz alternativ marşrut olan Orta Dəhlizdən istifadə edilməsini gündəmə gətirir. Böyük yüklərin daşınması üçün mövcud infrastrukturun olması vacibdir. Şərqlə Qərbi əlaqələndirən daşımaların ümumi həcminə diqqət yetirsək görərik ki, onun təxminən 35 faizi Cənub dəhlizi ilə daşınırdı. Bütövlükdə, sözügedən dəhlizlər üzərindən daşınan yüklərin müəyyən hissəsinin Orta Dəhliz üzərindən daşınması il ərzində milyonlarla ton yük dövriyyəsi deməkdir. Ötən ilin yekunlarına görə, Orta Dəhliz üzərindən 5 milyon yük daşınıb. Mövcud infrastruktur təkmilləşdirildikdən sonra daşınan yüklərin həcmi daha da artacaq. Yəni Orta Dəhliz üzərindən daşınan yüklər 15 milyon tona qədər arta bilər”.
A.Allahverənov onu da qeyd etdi ki, Orta Dəhliz üzərindən daha çox yükün daşımasını təmin etmək üçün Azərbaycan, Qazaxıstan və Türkmənistan birgə yükdaşıma rabitəsini daha effektiv şəkildə qurmalıdılar: “Qazaxıstan və Türkmənistanda ikinci dəniz limanlarının tikintisi gedir. Bu gün Qazaxıstanın iki dəniz limanı üzərindən yüklərin daşınması həyata keçirilir. Ancaq gərək bu limanların yükaşırma potensialı artırılsın. O cümlədən, Ələt Beynəlxalq Dəniz Limanının da yükaşırma potensialının artırılması da mütləqdir. Multimodallığı nəzərə alaraq dəmir yolu və hava daşımaları üçün zəruri infrastrukturun genişləndirilməsinə çox böyük ehtiyac var. Ümumilikdə, bu yöndə bir sıra işlər görülür. Onlardan biri də Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan dəmir yolunun çəkilməsidir. Orta Dəhlizin sabit regionlardan keçməsi bu yol ilə daşımaların həcmini artırır”.
Vidadi ORDAHALLI
