"Yazıçının "izm"lə maraqlanması cəfəngiyyatdır"

Tarix: 22.04.2014 / 11:17
Bölmə: İqtisadiyyat

Azərbaycanın Bütövlüyü Uğrunda Cəmiyyət Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Şurasının maliyyə dəstəyilə "Azərbaycan ədəbiyyatında müasir yaradıcılıq cərəyanlarının izlənməsi və təhlilinə dair təşəbbüslər" adlı layihəsi çərçivəsində növbəti mətbuat konfransını keçirib. Tədbiri giriş sözü ilə açan layihə rəhbəri Məlahət Xəlilova ədəbiyyatın cəmiyyətdəki rolundan danışıb.
O qeyd edib ki, ədəbiyyat zaman-zaman bədii-estetik idrak, ictimai-siyasi idrakın ilkin bazası, hərəkətverici qüvvəsi rolunu oynayıb. Məlahət Xəlilova ədəbiyyatın bədii-estetik hadisə olmadığını deyib, onun sözlərinə görə, ədəbiyyat həm də ideoloji məsələdir: "XXI əsrdə istər Azərbaycan, istər Avropa, istərsə də dünya ədəbiyyatının əsas hərəketverici qüvvəsi ədəbi cərəyanlardır. Müasir ədəbi cərəyanlar ədəbi proseslərin formalaşmasında müstəsna əhəmiyyətə malikdirlər. Müasir çağda ədəbi cərəyanlar elmi-metodoloji bazasından, yanaşma tərzindən asılı olaraq ədəbiyyat üçün həm də istiqamətverici stimulyatordur. Cərəyanlar müasir ədəbiyyatın ideoloji və estetik xətlərini müəyyən edən faktorlardır. Yarandığı gündən ədəbiyyat müxtəlif estetikalara və müxtəlif ideologiyalara xidmət edib. Bu özünü ədəbi cərəyanların yaranmasında və ədəbi proseslərdə göstərib. Sürrealizm, Neoklassisizm, Romantizm, Parnasizm, Naturalizm, Simvolizm, Realizm, Futurizm, Dadaizm, Ekzistensializm, Personalizm, Modernizm, Postmodernizm, İmpressionizm, Ekspressionizm - sadaladığım "izm" lərin hamısı ədəbiyyata aiddir. Dünya ədəbiyyatında sadaladığımız "izm"lərin hamısında ədəbi əsərlər yazılıb. Eyni zamanda, Azərbaycan ədəbiyyatında da bu ədəbi cərəyanlara aid əsərlər var. Müasir ədəbi cərəyanların Azərbaycanın ədəbi sahəsinə ayaq açmasından sonra, hesab edirəm ki, vəziyyət müsbət inkişaf məcrasına yönəlib. Artıq yeni yazarlar özlərinin ideoloji xəttinə uyğun olan cərəyanlarını müəyyən edib, onları uğura aparan yoldadırlar. Azərbaycanda ədəbi cərəyanlar dünya ədəbiyyatı ilə müqayisədə heç də pis pillədə deyil. Bu kontekstdə yeni yazılan əsərlər dünya oxucusuna təqdim etmək üçün yüksək keyfiyyətə malikdir". Məlahət Xəlilova qeyd edib ki, bəzi yazarlar əsərlərində müxtəlif cərəyanları biri-birinə qarışdıraraq, öz estetik prinsiplərinin ziddinə gedir. M.Xəlilova postmodern görünmək üçün əsərlərinə qarmaqarışıq elementlər gətirən çoxlu sayda yazarların olduğunu iddia edir: "Yeni nəsil bəzi istedadlı yazarları müşahidə edəndə görürsən ki, bunun təbii stixiyası tamam başqadır və öz yolu ilə gedərsə daha çox uğur qazana bilər. Amma hay-küy onu da yolundan azdırar. "Hər şərin mahiyyətində bir xeyir, hər xeyirin də mahiyyətində bir şər var" prinsipilə, müasir Azərbaycan ədəbiyyatı da sıravi öndə qalmamaq üçün bu prosesi uğurla keçəcək". Lakin M.Xəlilova hesab edir ki, peşəkar yazıçı heç də yazı prosesində hansı ədəbi cərəyana aid olduğunu fikirləşməməlidir. O, yazan şəxsin hər hansı "izm"lə maraqlanmasını cəfəng hesab edir: "Sadəcə yazmaq lazımdır, bir qələm sahibinin işi ancaq yazmaqdır. Qələmindən çıxan əsəri hansısa cərəyana daxil etmək, yazıları araşdırmaq və təsnifləndirmək isə nəzəriyyəçilərin problemidir. Azərbaycanda bu ənənə bərpa edilməlidir, bu sahədə müəyyən qarışıq mənzərənin şahidi oluruq. İndi həm tənqidçiliklə, həm də nəzəriyyəçiliklə yazarlar özləri məşğul olurlar". Məlahət Xəlilova vurğulayıb ki, müasir "izm"lərin Azərbaycan ədəbiyyatına axını müsbət haldır. İstənilən vəziyyətdə bunu inkişafa gedən yol adlandıran M.Xəlilovanın sözlərinə görə, müasir ədəbi cərəyanlarla yanaşı, ədəbiyyatda milli dəyərlərin izlənilməsi də nəzərə alınmalıdır: "Vətənpərvərlik mövzusuna xüsusi yer verilməlidir. Hesab edirəm ki, ədəbiyyat Qarabağ həqiqətlərinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması üçün yaxşı vasitədir. Son illərdə Qarabağa dair yazılan az sayda əsərlərə rast gəlirik. Məsələ yazarlarımızın diqqətində saxlanmalıdır".
Layihənin eksperti Fatma Abbasquliyeva çıxışında ədəbi proseslərdə ayrı-ayrı yazarların "izm"lərə münasibətini ortaya qoyub. F.Abbasquliyeva bildirib ki, Azərbaycanda ədəbi cərəyanlara aidlik məsələsi də, yazarların bir araya gəlməsi də dostbazlıqdan o tərəfə keçmir. O hesab edir ki, yeni ədəbiyyatımızdakı qruplaşmalar əslində hər hansı bir ədəbi cərəyandan daha çox xırda, məhdud dairənin dostbazlığından başqa bir şey deyil. F.Abbasquliyeva bunu ədəbi cərəyanların Azərbaycan ədəbiyyatına axının qarşısında ən böyük maneə kimi görür: "Əgər söhbət ədəbi cərəyanlardan gedirsə, məsələdə qruplaşma və dostbazlıq söhbətləri yığışdırılmalıdır: "Yazıçı "izm"lə məşğul olmasa daha yaxşı olardı. Çünki onun hansısa cərəyan haqqında düşünməsi birbaşa yaradıcılığına mənfi təsir göstərir. Əsər ərsəyə gələndən sonra onun "izm"inin müəyyənləşməsi üçün sahə mütəxəssislərinə həvalə edilməlidir. Əks təqdirdə yazıçının özünü cərəyana aid etməsi məntiq baxımından səhvdir. Tarix boyu tanıdığımız istənilən ciddi yazarı istənilən "ədəbi cərəyana" aid etmək olar. Məsələ ondadır ki, yazıçının özünün belə bir iddiası olmamalıdır". Fatma Abbasquliyeva vurğulayıb ki, yazıçının istedadı, ruhi azadlığı onun hər şeyidir - ədəbi cərəyanı da, ədəbi vicdanı da, böyüklüyü də onun estetik bütövlüyüdür: "Onu hər hansı bir uydurma termin səviyyəsində anlamaq da onu bu dar çərçivəyə salmaq da səhvdir. Xüsusilə özünü postmodernist adlandıran yazıçıları başa düşmək çətindir. Hər nəyi bəyənməyən bu tip yazıçılar bu gün qruplaşmalar şəklində fəaliyyət göstərirlər. Həqiqətən də hər şey onlar deyən kimi cərəyan edirsə, o zaman "təmizlik işi"ni birinci özlərindən başlamalıdırlar. Çünki yazıçının özünü hansısa cərəyana aid etməsindən absurd iş yoxdur. Heç kəs onlara "sən postmodernistsən, sən səhvsən" kimi ittihamlar səsləndirmir. Hərənin bir yolu var. Problem onların özündədir, yazıçı heç vaxt özünü qabağa verib cərəyan mənsubluğunu deməməlidir. Təəssüflər olsun ki, indi belələrinin sayı getikcə artır. Onlar özləri üçün dərhal ölçü götürməlidirlər".
Ekspert Alim Hüseynli isə milli-avanqard ədəbiyyatın inkişafının yazıçılar tərəfindən irəli çəkilməsinin vacib olduğunu bildirib. A.Hüseynli indiki məqamda Azərbaycan ədəbiyyatında elə də ürəkaçan ədəbi cərəyanın olmadığı qənaətindədir. Ekspertin sözlərinə görə, yazıçılar tərəfindən milli ədəbiyyatımıza dünya səviyyəsində çıxış edə bilən və cərəyanlar qabağında öz sözü və ideologiyasını ortaya qoya bilən cərəyanlar gətirilməlidir: "Konkret olaraq, yazılan əsərlərin hansısa cərəyana aid olması o qədər də hiss olunmur. Lakin müəyyən nümunələr var ki, onlar istisnadır. Müstəqillikdən sonra gələn ədəbiyyatda sanballı əsərlər var və yazılır. Gümanım var ki, bir neçə ildən sonra Azərbaycan ədəbiyyatı ilə də dünyada tanınacaq. Əsasən, istedadlı gənclərimiz var, kifayət qədər də maraqlı, orijinal əsərlər yazılır. Lakin məsələ ədəbi cərəyana gələndə vəziyyət bir qədər dəyişir. Yazıçılar əsərlərini yazmamış "izm"lərə ciddi əhəmiyyət verirlər. Fikrimcə, hər hansı bir ədəbi cərəyana qoşulan yazar özünü, düşüncəsini istər-istəməz çərçivəyə salmış olur - bu isə onun yaradıcı təxəyyülünü məhdudlaşdırır".

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 31.10.2026 / 11:23

Qubadlıda ilk su elektrik stansiyası tikilir...

Tarix: 30.10.2026 / 18:36

Azərbaycan illərdi Transxəzər qaz kəmərindən danışır - Aşqabad indi hərəkətə keçir...

Tarix: 30.10.2026 / 17:04

Azərbaycanda əhali dollarını satır

Tarix: 30.10.2026 / 12:14

Azərbaycanla Gürcüstan arasında yeni sərhəd-keçid məntəqəsi yaradılır...

Tarix: 29.10.2026 / 13:45

"Sahibkar olmayan şəxsin kartına hər gün 5 dəfə pul daxil olması normal deyil" - Mərkəzi Bankın sədri

Tarix: 29.10.2026 / 13:07

“Bank Melli İran” Azərbaycandan gedir? - Mərkəzi Bankdan açıqlama...

Tarix: 29.10.2026 / 11:49

Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları 89,4 milyard dollara çatdı...

Tarix: 29.10.2026 / 10:43

Mərkəzi Bank illik inflyasiya ilə bağlı proqnozunu açıqladı...

Tarix: 29.10.2026 / 10:04

Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini sabit saxladı...

Tarix: 28.10.2026 / 18:30

Tramp "Şimal axını" qaz kəmərini Rusiyadan satın ala bilər...

Tarix: 28.10.2026 / 18:22

İpoteka kreditlərinin verilməsi qaydalarına dəyişiklik edildi

Tarix: 28.10.2026 / 16:15

Ətin qiymətinə görə Ermənistandan da geridəyik - hesabatı kim yayıb?

VİDEO

Tarix: 17.10.2026 / 17:10

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 29.10.2026 / 17:35

Məhkəmə hakimlərinin yeni "Etik Qaydaları"nda bir vacib məqam unuduldu...

Tarix: 29.10.2026 / 17:05

Ramiz Mehdiyevin təltiflərdən məhrum edilməsinin hüquqi mexanizmləri var...

Tarix: 22.10.2026 / 19:54

Orta Dəhliz Avropa ilə Asiya arasında ən təhlükəsiz marşrut seçildi...

Turizm regionlarımızın inkişaf mənbələrindən birinə çevrilir...