Azərbaycanda gələn ildən nağdsız əməliyyatların stimullaşdırılması məqsədilə nağdsız ödənilən əlavə dəyər vergisinin (ƏDV) 17,5%-nin geri qaytarılması nəzərdə tutulur. Bu, Vergi Məcəlləsinə təklif edilən əlavə və dəyişikliklərdə öz əksini tapıb.
Dəyişikliyə əsasən, nağdsız əməliyyatlara görə ƏDV-nin geri ödənilən hissəsi 10%-dən 17,5%-ə qaldırılır, nağd əməliyyatlara görə ƏDV-nin geri ödənilən hissəsi isə 10%-dən 5%-ə endirilir. Bu dəyişikliklər nə dərəcədə effektiv olacaq?
Natiq Cəfərli: “Nağdsız ödənişlərdə ƏDV-nin geri qaytarılması ən azı 25 faiz olmalıdır”
tisadçı ekspert Natiq Cəfərlinin sözlərinə görə, ƏDV-nin “geri al” kampaniyasının əsas məqsədi nağdsız ödənişləri stimmullaşdırmaqdan ibarətdir: “Bu səbəbdən də nağd ödənişlərdə ƏDV-ni geri qaytarmaq ümumiyyətlə məntiqsiz idi və doğru yanaşma deyildi. Nağdsız ödənişləri stimmullaşdırmaq üçün ƏDV-nin “geri al” hissəsi xeyli artırılmalıdır. İndi nəzərdə tutulan 17,5 faizlik artım da kifayət deyil. Bununla bağlı çıxışlarımızda dəfələrlə qeyd etmişik ki, nağdsız ödənişlərdə ƏDV-nin geri qaytarılması ən azı 25 faiz olmalıdır. Nağd ödənişlərdə isə ƏDV-nin geri qaytarılması ümumiyyətlə ləğv edilməlidir. Çünki bu sistemin məntiqi məhz nağdsız ödənişləri stimmullaşdırmaq və ölkədəki vergidənyayınma, dövriyyəni gizlətmə hallarının qarşısını almaqdır. Daha məntiqli və normal təklif ondan ibarətdir ki, nağd ödənişlərdə ƏDV-ni geri qaytarmaq ləğv edilsin, nağdsız ödənişlərdə isə minimum 25 faziə çatdırılsın. Bu, vətəndaşların kartdan istifadə etməsinə kifayət qədər ciddi stimul yaradacaq. Həmçinin davranış qaydalarına da təsir göstərəcək. Bizdə hələ də maaş və təqaüdlər verilərkən bankomatların qarşısında uzun növbələr yarandığını görmək mümkündür. Bunun qarşısını almağın yollarından biri də insanları kartla alış-veriş etməyə alışdırmaqdan keçir. ƏDV-nin geri qaytarılması nağdsız ödənişlərdə 25 faiz təşkil etsə, bu, kifayət qədər ciddi rəqəm hesab ediləcək və insanlarda maraq yaradacaq”.
Eldəniz Əmirov: “17,5 faizlik artım insanların nağdsız ödənişlərə marağını daha da artıracaq”
İqtisadçı-ekspert Eldəniz Əmirov isə hesab edir ki, son illər ölkəmizdə həyata keçirilən ən uğurlu layihələrdən biri məhz “ƏDV geri al”dır: “Dövlət məhz bu vasitələrlə həmin sahələrdə də qeyri-qanuni ödənişlərin, vergidən yayınmaların qarşısının alınması iqtisadiyyatın ağardılması prosesində istehlakçıların iştirakını təmin etmək istəyir. Mövcud layihənin digər məqsədi həm də nağdsız ödənişlərin stimullaşdırılmasıdır. Bunun effektini müəyyən qədər görməyə başlamışıq. Artıq vətəndaşlarımız alış-veriş zamanı ödədikləri vəsaitin vergi qeydiyyatına alınmasında maraqlı tərəf olaraq çıxış etməyə başladı və bu sahədə kifayət qədər müsbət irəliləyiş var. ƏDV ilə bağlı statistika bu sahədə praktiki olaraq uğurlar əldə edildiyini göstərir. Ödənişlərin leqallaşdırılması artdıqca alıcıların geri aldığı ƏDV-lərin sayı da artır. Təbii ki, burada yeni nəsil kassa aparatlarının sayının artırılması da böyük rol oynayır. Hazırda ölkədə 740 mindən çox nəzarət olunan kassa aparatı var. Bu aparatların mövcudluğu da iqtisadiyyatın inkişafına ciddi töhfə verən addımlardan biridir. Yeni nəsil kassa aparatlarından istifadə edən satıcıların sayı da artmaqdadır. Yeni nəsil kassa aparatlarının dövriyyəyə girməsi ƏDV-nin geri alınması ilə bağlı proseslərdə daha çox irəliləyişə səbəb ola bilər”.
Ekspert onu da əlavə etdi ki, 17,5 faizlik artım insanların nağdsız ödənişlərə marağını daha da artıracaq. Nağdsız ödənişlərin artması isə dövriyyənin daha şəffaf olması, vergidən yayınmaların qarşısının alınmasına, nağd pul kütləsinin tədricən aradan qalxmasına və vergi yığımına əhəmiyyətli dərəcədə təsir edəcək. Şübhəsiz ki, burada vətəndaşların da ciddi mənfəətləri olacaq.
Günel CƏLİLOVA
