2020-ci ildə Azərbaycan 44 günlük Vətən müharibəsində qələbə qazandıqdan sonra qarşıda duran əsas məsələ Qarabağın yenidən qurulması və bərpası idi. Çünki 30 il ərzində Ermənistanın işğalı altında qalmış regionda bütün sosial, iqtisadi və ictimai infrastruktur tamamilə məhv edildi. Həmin ərazidə bir vaxtlar mövcud olan sənaye obyektləri darmadağın edilmiş, nəqliyyat-kommunikasiya xətləri yararsız vəziyyətə salınmışdı.
Müharibə başa çatıb. Bərpa işləri artıq başlanıb. Artıq dövlətimiz bu istiqamətdə genişmiqyaslı işlər görür, əcnəbi şirkətlərlə birgə yeni iqtisadi, quruculuq layihələri hazırlanır, hətta infrastrukturun bərpası ilə bağlı bir çox ilkin tədbirlər həyata keçirilir.
Məlumdur ki, yenidənqurma və bərpa işlərində ağır tonlajlı və yük maşınlarının rolu əvəzsizdir. Ancaq sığorta şirkətləri həmin nəqliyyat vasitələrini sığortalamaqdan imtina edir. Belə ki, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə bərpa və yenidənqurma işlərinə cəlb olunan yük avtomobillərinin, xüsusi təyinatlı nəqliyyat vasitələrinin (ekskovator, traktor, kombayn və s.) sığortalanmasında problemlər yaranıb. Sığorta şirkətləri sığorta müqaviləsini bağlamaqdan imtina edir.
Qeyd edək ki, Qarabağın bərpa və yenidənqurulması işlərində dövlət müəssisələri ilə bərabər, özəl müəssisələr və fərdi şəxslər də iştirak edir, tikinti işlərinə çoxlu sayda xüsusi növ texnika, işçi qüvvəsi cəlb olunub. İşlərin böyüklüyünü nəzərə alaraq sahibkarlar xüsusi təyinatlı nəqliyyat vasitələrinin və işçilərin sığortalanmasına böyük önəm verir. Bu cür nəqliyyat vasitələrinin sığortası olmadıqda sahibkarlar onlardan intensiv istifadə etməkdən yayınır. Nəzərə almaq lazımdır ki, həmin nəqliyyat vasitələrinin dəyəri yüksəkdir və belə bahalı texnikaların iş zamanı qazaya uğraması, sıradan çıxması sahibkarı böyük zərərə uğrada bilər. Bu səbəbdən də həmin nəqliyyat vasitələrinin sığortalanması vacibdir. Lakin qeyd olunduğu kimi, texnikaların sığortalanmasında çətinliklər var.
“Qarabağda tikinti işlərinə cəlb edilən nəqliyyat vasitələrinin sığortası ilə bağlı çətinlik varsa, bu yalnız kasko sığorta ilə bağlı ola bilər”
Sığorta sahəsi üzrə ekspert İlkin İbrahimov bildirdi ki, Qarabağda tikinti işlərinə cəlb edilən nəqliyyat vasitələrini sığortası ilə bağlı çətinlik varsa, bu yalnız kasko (könüllü) sığorta ilə bağlı ola bilər: “Sığorta şirkətləri xüsusi təyinatlı texnikaların kasko sığortası zamanı nəqliyyat vasitəsinin harada və nə məqsədlə istifadə edilməsini nəzərə alır. Bununla sığorta şirkəti risk səviyyəsini müəyyənləşdirir. Şirkətin könüllü sığortadan imtina etmək hüquqi var. Buna qanunvericilik imkan yaradır. Amma şirkətlər nəqliyyat vasitələrinin könüllü sığortasından imtina etmək üçün birbaşa “sığortalamıram” sözünü işlətmir. Kasko sığortası adətən avtomobilin dəyərinin 2-4 faizi qədərində olur. Şirkət imtina etmək istəyəndə sığorta haqqını daha yüksək faizlə müəyyənləşdirir, daha ağır şərtlər irəli sürür. Məsələn, dəyəri 100 min manat olan nəqliyyat vasitəsinə görə 4 min manat sığorta haqqı hesablayır. Digər tərəfdən, sığorta şirkətləri azadolma məbləğini müəyyən edir. Yəni müəyyən məbləğə qədər olan hissədən artıq olan ödəniş həyata keçirilmir. Həmçinin ərazi faktorunu da nəzərə alırlar. Bakıda nəqliyyat vasitələrinin toqquşması risqi yüksəkdir. Əyalətlərdə isə toqquşma risqi az olduğundan, digər nüanslara diqqət yetirilir. Qarabağın işğaldana azad edilən ərazilərində də xüsusi vəziyyət nəzərə alınır. Texnikanın minaya düşməsi, iş intensivliyi böyük olduğundan texnikanın tez sıradan çıxması, aşması ehtimalı var. Bu kimi halların bəzisi baş verdikdə sığorta hadisəsi hesab edilmir, yaxud həmin hallar nəzərə alınaraq böyük məbləğdə sığorta haqqı müəyyənləşdirilir. Şirkət daha yüksək məbləğ müəyyənləşdirəndə fərdi və ya hüquqi şəxslər sığortalamaqdan imtina edirlər. Sığorta şirkətləri sığorta əməliyyatlarından mənfəət əldə etmək istəyir və buna görə də adətən risqli sığortalardan yayınır”.
Günel CƏLİLOVA
