Azərbaycan sosial-iqtisadi tərəqqisində regionların xüsusi çəkisinin artırılmasına getdikcə daha çox diqqət etməkdə, bu xüsusda genişmiqyaslı fəaliyyət həyata keçirməkdədir.
Regionların inkişafı həm də ölkə iqtisadiyyatında qeyri-neft sektorunun payının artırlması baxımından müstəsna önəm kəsb edir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, qeyri-neft məhsullarının istehsalında, ixracında indi regionlar, xüsusən də onun aqrar sferası daha böyük rol oynamağa başlayıblar.
Regionların inkişafı iqtisadi diversifikasiya siyasətinin uğuruna mühüm töhfələr verir
Regionların inkişafı Azərbaycan iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi, diversifikasiyası baxımından da mühüm rol oynayır. Mumiyyətlə, yeni müstəqillik tarixində Azərbaycan üçün müəyyən dərəcədə xammal istehlakına əsaslanan iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi məsələsi son dərəcə aktual xarakter daşıyıb. Azərbaycan yanacaq-energetika kompleksinin ixrac yönümlü olması dövlət büdcəni səmərəli şəkildə doldurmağa, iş yerləri yaratmağa, regionların sosial-iqtisadi inkişafını təmin etməyə imkan verir. Bununla belə, enerji təchizatından asılılıq iqtisadiyyatın sabit inkişafı, üstəlik, yeni tip iqtisadi modelə, yəni dördüncü sənaye inqilabına və ya “bilik iqtisadiyyatı”na keçidin həyata keçirilməsi üçün müəyyən risqlər yaradır. Məhz iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinin uğurundan formalaşmaqda olan çoxqütblü dünyada dövlətlərin rəqabət qabiliyyəti daha çox asılıdır. Çünki burada iqtisadiyyatın yüksək əlavə dəyərə malik sektorlarının ahəngdar inkişafı qlobal liderliyi təmin edən amilə çevrilir. Bu tendensiyalar və çağırışlar təkcə Azərbaycan tərəfindən deyil, həm də xammal ixracından az-çox asılı olan digər dövlətlərin siyasi elitaları tərəfindən etiraf edilir. Düzdür, iqtisadiyyatda “asılılıq” faktının özü yalnız mənfi mənalarla təsvir edilə bilməz. Çünki neft və qazdan yüksək səviyyəli ixrac gəlirləri, düzgün dövlət tənzimlənməsi və bölüşdürülməsi ilə iqtisadiyyatın bütün sahələrinin tarazlı inkişafı üçün əsas yaradıla bilər. Əslində, Azərbaycan da regionların inkişafı timsalında bunu reallaşdırır. Enerji satışından əldə edilən yüksək gəlirlər regionalrın da inkişafına sərf olunur. Bu növ ehtiyatların tükənmək qabiliyyətini dərk edən ölkə hökuməti milli iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi siyasətini fəal şəkildə həyata keçirir, sosial-iqtisadi həyatın müxtəlif sahələrinin tarazlı inkişafını təmin etməyə çalışır. Nəticədə neft-qaz sektoruna daxil olan kapital iqtisadi artımın yeni rəqabətqabiliyyətli mənbələrinin yaradılması üçün məqsədyönlü şəkildə istifadə olunur. Azərbaycan hökuməti milli iqtisadiyyatın enerji ixracından asılılığı ilə bağlı bütün riskləri tam dərk edir. Buna görə də 2003-cu ildən etibarən, ölkənin gələcəyi ilə bağlı strateji baxışın, uzunmüddətli inkişaf planının işlənib hazırlanmasına xüsusi diqqət edilib. Elə bu çərçivədə regionların inkişafı istiqamətində müxtəlif dövlət proqramları, digər sənədlər qəbul edilib. Buna paralel olaraq Azərbaycan hökuməti insan kapitalının inkişafı və mövcud resurslardan istifadənin səmərəliliyinin artırılması genişmiqyaslı şaxələndirmə strategiyası həyata keçirir. Bunun üçün regionların inkişafına yanaşmalar ciddi şəkildə dəyişib, müasirləşdirilib. Regionlarda işçi qüvvəsinin bacarıqlarının inkişafı və motivasiyası artıq birbaşa Azərbaycan iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi ilə bağlıdır. Azərbaycan işçi qüvvəsinin bacarıq səviyyəsinin yüksəldilməsi ölkənin beynəlxalq əmək bölgüsü strukturunda tutduğu yerə ciddi təsir göstərə bilər. Eyni zamanda qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycanda yüksək ixtisaslı işçi qüvvəsinin regionlara inkişafını təmin edən məqamlar da hökumətin xüsusi diqqət mərkəzindədir.
Ərzaq təhlükəsizliyinin təmin edilməsində regionların rolu artır
Regionların inkişafı Azərbaycan üçün indiki halda həm də ərzaq təhlükəsizliyinin daha etibarlı təminatı üçün lazımdır. Hazırda dünyada ərzaq təhlükəsizliyi ilə bağlı problemlərin miqyası böyüyür və Azərbaycan da bu prosesi yaxından izləyir. BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) hesablamalarına görə, bütün dünyada 3,1 milyard insanın yaxşı qidalanmaq imkanı yoxdur, daha 828 milyon nəfər aclıqdan əziyyət çəkir. Bununla yanaşı, hər il təqribən 1 milyard ton qida tullantısı zibil qutularına atılır. Ərzaq məhsullarının itkisinin və korlanmasının payına dünyada parnik qazlarının tullantılarının ümumi həcminin təxminən 10 faizi düşür. Bundan başqa, Rusiya-Ukrayna müharibəsi, tədarük zəncirində qırılmalar vəziyyəti daha da ağırlaşdırır. Bu vəziyyətdə planetin daim artan əhalisinin tələbatını ödəmək üçün daha çox ərzaq istehsal etmək, eyni zamanda, ərzaqların itkisi və korlanmasının dayanıqlı şəkildə azaldılmasına nail olmaq lazımdır. Əks halda, dünyada ərzaq böhranı qaçılmaz ola bilər. Qeyd edildiyi kimi, Azərbaycan bu prosesi yaxından izləyir. Bu fonda ölkədaxili ərzaq istehsalına xüsusi diqqət edir. ərzaq istehsalı isə əsas etibarı ilə regionlarda istehsal olunur. Ümumiyyətlə, ölkənin ərzaq təhlükəsizliyi ölkənin milli təhlükəsizliyinin təmin edilməsinin əsas istiqamətlərindən biri, onun dövlətçiliyinin və suverenliyinin qorunması amili, demoqrafik siyasətin mühüm tərkib hissəsidir. Bu, Azərbaycan vətəndaşlarının həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması üçün mühüm rol oynayır. Eyni zamanda regionlarda artan ərzaq istehsalı bir sıra məhsullar üzrə Azərbaycanın daxilitələbatını ödəməklə yanaşı, ixrac üçün də əlavə imkanlar yaradır. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, cari ilin yanvar-sentyabr aylarında Azərbaycanın ümumi ixracı 29,5 milyard dollar, qeyri-neft sektoru üzrə ixrac 2,1 milyard dollar təşkil edib. Qeyri-neft sektoru üzrə ixrac ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 17 faiz çox olub. Aqrar və aqrar sənaye məhsulları üzrə birgə ixracın statistik dəyəri 591,5 milyon dolla təşkil edib. Yanvar-sentyabr ayları ərzində ixrac edilən meyvə-tərəvəz məhsulları aqrar məhsullar qrupunun 92,9 faizidir. Qeyri-neft-qaz ixracının tərkib hissəsində əhəmiyyətli yer tutan aqrar-sənaye məhsullarının yaratdığı əlavə dəyər ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 17,6 faiz artıb. Aqrar və aqrar sənaye məhsulları daha çox regionlarda istehsal edilib. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin ümumi iqtisadiyyata inteqrasiya edilməsi bu sahədə ölkəmizə əlaavə üstünlüklər qazandırır. Bütün bunlar həm də regionların sosial-iqtisadi inkişaf və ərzaq təhlükəsizliyinin təmin edilməsində artan rolunun real təzahürüdür.
Tahir TAĞIYEV Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
