DİN-in Baş Nar­ko­tik­lər­lə Mü­ba­ri­zə İda­rə­si­nin bu­il­ki 6 ay­lıq fəa­liy­yə­ti rə­qəm­lər­də...

Nar­ko­tik mad­də­lə­rin qa­nun­suz döv­riy­yə­si və on­dan sui-is­ti­fa­də­lə­rin ta­ri­xi kök­lə­ri qə­dim dövr­lə­rə aid ol­sa da, bu prob­lem müa­sir dövr və bey­nəl­xalq ic­ti­ma­iy­yət üçün hə­yə­can tə­bi­li ça­lır. Nar­ko­loq alim­lər bu­nu bir sı­ra öl­kə­lər­də so­si­al bəd­bəxt­lik və nar­ko­tik ma­fi­ya ki­mi qə­bul edir­lər.

Nar­ko­ma­fi­ya bu gün La­tın Ame­ri­ka­sı döv­lət­lə­ri­nin ida­rə­çi­lik üsu­lu­na çev­ri­lib. Cə­nub-Şər­qi Asi­ya öl­kə­lə­rin­də bu təh­lü­kə­li tə­bə­qə­nin or­du­su var. Nar­ko­tik­lər­dən əl­də edi­lən gə­lir neft­dən gə­lən gə­li­ri, hət­ta dün­ya üz­rə si­lah sa­tı­şın­dan əl­də edi­lən gə­li­ri də ötür.

Mü­tə­xəs­sis­lər be­lə he­sab edir ki, 80-ci il­lər­də SSRİ-nin "qu­ru qa­nun"la spirt­li iç­ki­lə­rin qə­bu­lu­na və sa­tı­şı­na qoy­du­ğu qa­da­ğa­lar­dan son­ra in­san­lar kim­yə­vi pre­pa­rat­la­ra və həb­lə­rin qə­bu­lu­na üs­tün­lük ver­mə­yə baş­la­dı­lar. Məhz 80-ci il­lə­rin so­nun­da ar­tıq "nar­ko­ti­ka şə­bə­kə­lə­ri" ya­ran­dı. Hə­min il­lər­də nar­ko­tik va­si­tə­lə­rin qa­nun­suz döv­riy­yə­si il ər­zin­də 500 to­na ça­tır­dı. 1996-cı il­dən son­ra isə opiu­ma və he­roi­nə ge­niş yol açı­lır. Bu, 1996-cı ilə qə­dər nar­ko­ma­ni­ya ilə mü­ba­ri­zə­nin sət­hi və ya­xud səh­lən­kar apa­rıl­ma­sı­nın nə­ti­cə­si idi. Təd­ri­cən nar­ko­tik­lər­dən qa­nun­suz is­ti­fa­də "də­bə min­di". Hə­min mad­də­lə­ri met­ro­lar­da, ba­zar­lar­da, dis­ko­te­ka­lar­da, mək­təb­lər­də, ali təh­sil ocaq­la­rın­da, bir söz­lə, hər yer­də əl­də et­mək müm­kün idi.

Bə­zi eks­pert-hə­kim­lə­rin qə­naə­ti­nə gö­rə, ha­zır­da Ru­si­ya dün­ya ba­za­rın­da sin­te­tik nar­ko­tik­lə­rin eks­por­tu və is­teh­sa­lı ilə məş­ğul olan 5 iri döv­lət­dən bi­ri­dir. 2000-ci il­dən baş­la­ya­raq bu öl­kə­də 13-17 yaş­lı ye­ni­yet­mə­lər nar­ko­tik­lə­rin da­ha ağır nö­vü­nün-He­roi­nin qə­bu­lu­nu "kəşf" et­di­lər. Təd­ri­cən nar­ko­ma­ni­ya sa­ğal­maz xəs­tə­lik ki­mi, sa­vad­sız­lıq, pro­fi­lak­tik xa­rak­ter­li in­for­ma­si­ya­nın qey­ri-mü­əy­yən və əks nə­ti­cə ver­mə­si, onun­la mü­ba­ri­zə­də el­mi ya­naş­ma­nın ol­ma­ma­sı və ya­xud sət­hi xa­rak­ter da­şı­ma­sı, mü­ba­ri­zə­nin an­caq hü­quq-mü­ha­fi­zə or­qan­la­rı­na hə­va­lə edil­mə­si, nar­ko­ma­ni­ya prob­le­mi­nin mə­də­ni-küt­lə­vi təd­bir­lə­rin hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si yo­lu ilə həl­li; nar­ko­man-xəs­tə­lə­rin müa­li­cə­sin­də qey­ri-sə­mə­rə­li me­tod­lar­dan is­ti­fa­də və ya­xud müa­li­cə­nin pri­mi­tiv me­tod­la-psi­xi xəs­tə­lə­rin müa­li­cə üsu­lun­dan is­ti­fa­də et­mək­lə hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si; nar­ko­man­la­rın rea­bi­li­ta­si­ya olun­ma­sın­da, müa­li­cə­sin­də mü­tə­xəs­sis­lə­rin əmə­yi­nin düz­gün qiy­mət­lən­di­ril­mə­mə­si; bu məq­səd­lə büd­cə­dən ay­rı­lan və­sai­tin məh­dud­lu­ğu; do­nor­la­rın ol­ma­ma­sı; nar­ko­man­lıq­dan müa­li­cə­ni mi­fə dön­dər­mək- gu­ya bu xəs­tə­lik müa­li­cə olun­maz­dır - və s. sə­bəb­lər nar­ko­ma­ni­ya­nın ve­ne­rik xəs­tə­lik­lə­rin in­fek­si­ya mən­bə­yi­nə çev­ril­mə­si­nə zə­min ya­rat­dı.

Ha­zır­da dün­ya­da və so­vet­dən mi­ras qal­mış qon­şu Ru­si­ya­da bu epi­de­mi­ya­nın qar­şı­sı­nı al­maq­da və kö­kü­nün kə­sil­mə­sin­də bir me­tod ta­pıl­mır.

Bəs Azər­bay­can­da və­ziy­yət ne­cə­dir? Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı DİN-nin Baş Nar­ko­tik­lər­lə Mü­ba­ri­zə İda­rə­si­nin 2014-cü ilin 6 ayı ər­zin­də nar­ko­tik va­si­tə­lər­lə bağ­lı mü­ba­ri­zə və­ziy­yə­ti­nə nə­zər ye­tir­dik­də Baş İda­rə­nin sə­mə­rə­li fəa­liy­yə­ti­ni ay­dın gör­mək müm­kün­dür. 2013-cü ilin ey­ni döv­rü ilə mü­qa­yi­sə­də nar­ko­tik va­si­tə­lə­rin qa­nun­suz döv­riy­yə­si ilə əla­qə­dar ca­ri il­də 261 fakt (+17,6% ; 1482 fak­ta qar­şı 1743) o cüm­lə­dən sa­tış məq­sə­di­lə 47 fakt; (+11,6% ; 402 fak­ta qar­şı 449); nar­ko­tik mad­də­lə­ri sax­la­ma 207 fakt (+20,9%; 986 fak­ta qar­şı 1193 fakt) çox aş­kar edi­lib.

Su­al ya­ra­nır: gə­lə­cək­də nə et­mək la­zım­dır ki, bu bə­la­nın qar­şı­sı alın­sın?

Dün­ya­da nar­ko­tik­lə­rin da­ha çox in­ki­şa­fı­na tə­sir edən mü­hüm fak­tor­lar­dan bi­ri Or­ta Asi­ya­da be­cə­ri­lən bit­ki mən­şə­yi­nin əkil­mə­si­dir. Si­bir, Uzaq Şərq də be­lə əra­zi­lə­rə da­xil­dir. Tək­cə Ru­si­ya­nın əra­zi­sin­də 1 mil­yon hek­tar­dan çox nar­ko­tik bit­ki­lə­rin be­cə­ril­di­yi "zə­mi" var. Bu, in­san­la­rın - ora­da ya­şa­yan­la­rın gü­na­hı de­yil, mən de­yər­dim ki, on­la­rın bəd­bəxt­li­yi­dir. Bu iş­lə məş­ğul olan­la­rın ək­sə­riy­yə­ti əlil­lər, tə­qa­üd­çü­lər və iş­lə­mə­yən­lər­dir. On­lar so­si­al çə­tin­lik­lə­ri­ni və eh­ti­yac­la­rı­nı baş­qa va­si­tə­lər ilə ödə­yə bil­mə­dik­lə­rin­dən, nar­ko­tik­lə­rin be­cə­ril­mə­si­nə və sa­tı­şı­na üs­tün­lük ve­rir­lər.

Eks­pert­lə­rin mü­la­hi­zə­lə­ri­nə gö­rə, mü­ba­ri­zə­nin sə­mə­rə­si­ni gör­mək üçün ilk növ­bə­də dün­ya­da möv­cud nar­ko­ti­ka va­si­tə­lə­ri­nin sa­tı­şı­na və təc­hi­za­tı­na im­kan ve­rən le­qal və ya­xud qey­ri-le­qal ba­zar bağ­lan­ma­lı­dır. Am­ma ne­cə bağ­lan­ma­lı­dır? - sua­lı­na ca­vab ve­ril­mir. Di­gər mü­tə­xəs­sis­lə­rin fik­rin­cə, "nə qə­dər ki, ba­za­rın iş­lə­mə­si­nə ma­raq­lı olan döv­lət­lər var, nar­ko­ma­ni­ya da in­ki­şaf coğ­ra­fi­ya­sı­nı ge­niş­lən­di­rə­cək. Be­lə olan hal­da nar­ko­man­la­rı ci­na­yət mə­su­liy­yə­ti­nə cəlb et­mə­yin fay­da­sı yox­dur. Ək­si­nə, on­la­rın, yə­ni xəs­tə­lə­rin sağ­lam­lı­ğı­nın qay­ğı­sı­na qal­maq, on­la­rın müa­li­cə­si­nə üs­tün­lük ver­mək da­ha məq­sə­də­uy­ğun­dur. Bu həm də döv­lə­tin ali məq­sə­di­nin ye­ri­nə ye­ti­ril­mə­si­dir". Hər hal­da ma­raq­lı fi­kir­dir. Dü­şün­mə­yə də­yər.

Ümu­miy­yət­lə, nar­ko­biz­ne­sin in­ki­şa­fı­na po­zi­tiv tə­sir edən fak­tor və sə­bəb­lə­rə aşa­ğı­da­kı­la­rı da­xil et­mək olar:

1. Mü­ba­ri­zə­də bey­nəl­xalq alə­min (ic­ti­ma­iy­yə­tin) zə­if­li­yi, döv­lət­lə­rin əra­zi yu­ris­dik­si­ya­sın­da olan nar­ko­ti­ca­rə­tə kon­tro­lun sət­hi ol­ma­sı.

2. Bə­zi döv­lət­lə­rin bu is­ti­qa­mət­də hə­ya­ta ke­çir­di­yi si­ya­sə­tin baş­dan­sov­du xa­rak­ter da­şı­ma­sı, ci­na­yət­kar bir­lik­lə­rin­dən qo­run­maq xa­ti­ri­nə on­la­rın hə­rə­kət­lə­ri­nə göz yum­ma­sı, ba­rış­ma­sı, bə­zən də be­lə bir­lik­lə­rə ha­va­dar­lıq et­mə­si. Ta­ri­xə nə­zər ye­tir­sək bu­nu ay­dın gör­mək müm­kün­dür.

3. Güc­lü­lə­rin bə­zən si­ya­si məq­səd­lə­ri­nə çat­ma­sı üçün nar­ko­ti­ka ba­zar­la­rın­dan gə­lən gə­lir­lə­rin kö­mə­yi ilə özün­dən zə­if öl­kə­lə­ri təh­did et­mək, öl­kə­də si­ya­si və iq­ti­sa­di sta­bil­li­yi nə­za­rət­dən çı­xar­maq, mil­li mü­na­qi­şə­lə­rin in­ki­şa­fı­na və mü­tə­şək­kil ci­na­yət­kar­lı­ğa zə­min ya­rat­ma­sı;

4. Sə­bəb­lər­dən bi­ri də, bəl­kə də mü­hü­mü so­si­al ins­ti­tut­la­rın zə­if­lə­mə­si, 1991-ci il­dən son­ra so­sia­list döv­lət­lə­ri­nin ke­çid mər­hə­lə­si ərə­fə­sin­də si­ya­si, iq­ti­sa­di və so­si­al də­yi­şik­li­lə­rin nə­za­rət­dən çıx­ma­sı, ter­ror və eks­tre­mist qrup­la­rı­nın mü­tə­şək­kil ci­na­yət­kar­lıq­la iş bir­li­yin­də mü­əy­yən ra­zı­lı­ğa gəl­mə­si;

5. Nar­ko­tik­lə­rin tran­zi­ti za­ma­nı sər­həd bar­yer­lə­ri­nin asan­lıq­la ke­çil­mə­si, yox­sul­lu­ğa qar­şı ax­ta­rı­lan al­ter­na­tiv yol­la­rın qey­ri ef­fekt­li­yi.

Di­gər fak­tor­lar sı­ra­sı­na SSRİ-nin sü­qu­tun­dan son­ra uzun il­lər uşaq və gənc­lər təş­ki­la­tı sis­te­mi­nin ləng bər­pa­sı; cə­miy­yə­tin tə­bə­qə­lə­rə bö­lün­mə­si-so­si­al sta­tu­sun qəf­lə­tən də­yi­şil­mə­si; Qərb mə­də­niy­yə­ti­nin küt­lə­yə tə­si­ri və Qərb stil­li hə­ya­tın təb­li­ği; hə­yat əhə­miy­yət­li də­yər­lə­rin iti­ril­mə­si; cə­miy­yət­də də­yər­lər böh­ra­nı­nın baş ver­mə­si və s. da­xil et­mək olar.

Gə­lin ye­nə DİN-nin bu is­ti­qa­mət­də­ki mü­ba­ri­zə fəa­liy­yə­ti­nə nə­zər sa­laq: Mü­ba­ri­zə­nin dü­şü­nül­müş, əmə­liy­yat-ax­ta­rış təd­bir­lə­ri­nin həd­di da­xi­lin­də apa­rıl­ma­sı nə­ti­cə­sin­də xa­ri­ci və­tən­daş­lar­dan iba­rət 19 nə­fər (2013-cü il­də isə 6 nə­fər olub) 24 kq nar­ko­tik va­si­tə­lər­lə sax­lan­mış və ba­rə­lə­rin­də Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı CM-nin tə­ləb­lə­ri­nə mü­va­fiq pro­ses­su­al hə­rə­kət­lər hə­ya­ta ke­çi­ri­lib. Bun­lar əsa­sən İİR, RF və Gür­cüs­tan Res­pub­li­ka­sı­nın və­tən­daş­la­rı­dır.

Ci­na­yət­lə­rin di­gər növ­lə­rin­dən fərq­li ola­raq so­si­al bə­la­nın bu təs­ni­fa­tı ilə mü­ba­ri­zə­nin ef­fek­ti spe­si­fik bi­lik və ba­ca­rıq­dan, ha­be­lə əmə­liy­yat sə­riş­tə­sin­dən ası­lı olur. Nar­ko­tik va­si­tə­lə­rin qa­nun­suz döv­riy­yə­si ilə məş­ğul olan­lar ba­rə­də mə­lu­mat ban­kı­na sa­hib ol­maq, da­xil olan və əhə­miy­yət kəsb edən be­lə mə­lu­mat­lar­dan is­ti­fa­də et­mək də xü­su­si qa­bi­liy­yət, spe­si­fik key­fiy­yət­lər tə­ləb edir. He­sab edi­rəm ki, Azər­bay­can döv­lə­ti­nin mü­va­fiq qu­rum­la­rı (DİN, MTN və s.) döv­lə­tin va­hid proq­ram xa­rak­ter­li tə­ləb­lə­ri da­xi­lin­də pe­şə­kar­lı­ğın­dan irə­li gə­lən və­zi­fə­lə­ri­nin öh­də­sin­dən gə­lə bi­lir.

So­si­al fak­tor­lar sı­ra­sı­na aid olan və bi­zi dü­şün­dü­rən prob­lem­lər­dən - iq­ti­sa­di şə­rai­tin qey­ri-sta­bil ol­ma­sı, əha­li­nin ək­sər his­sə­si­nin hə­yat sə­viy­yə­si­nin aşa­ğı düş­mə­si ilə xa­rak­te­ri­zə edi­lən bə­zi re­gi­on­lar­da iş­siz­li­yin nə­zə­rə­çar­pa­caq həd­də ol­ma­sı, şə­rai­tin də­yi­şil­mə­sin­də ma­raq­lı olan, pe­şə­kar və al­tu­rist in­san­la­rın ol­ma­ma­sı hal­la­rı cə­miy­yət­də "so­si­al dep­res­si­ya" mü­hi­ti­ni ya­ra­dır. Yə­ni şəx­si pers­pek­tiv­lər üçün əhə­miy­yət kəsb edən hiss­lə­rin (fər­di hiss­lə­rin) it­mə­si və.s.

Fər­di hə­yat şə­rai­ti­nin yük­sək stan­dart­la­rı ba­rə­də KİV-də rek­lam xa­rak­ter­li ya­zı­la­rın (mə­lu­mat­la­rın) dərc edil­mə­si, xa­ri­ci ki­no və te­le­vi­zi­ya məh­sul­la­rı­nın tə­si­ri al­tın­da for­ma­la­şan ri­fah ha­lı­nın yax­şı­laş­dı­rıl­ma­sı ba­rə­də mə­lu­mat­la­rın dərc edil­mə­si psi­xi cə­hət­dən ye­tiş­mə­miş və for­ma­laş­ma­mış gənc­lər­də imi­ta­si­ya­lı əx­laq-dav­ra­nış mo­de­li­nin in­ki­şa­fı­na im­kan ya­ra­dır. Bə­zi öl­kə­lər­də - Ni­der­land və İs­pa­ni­ya­da nar­ko­tik­lə­rin le­qal­laş­ma­sı­na "ya­şıl işı­ğın" ol­ma­sı, KİV-də nar­ko­tik­lər­lə bağ­lı mə­lu­mat­la­rın zə­rər­li tə­rə­fi­nə de­yil, yal­nız onun kə­miy­yət gös­tə­ri­ci­lə­ri­nə diq­qət ye­ti­ril­mə­si gənc­lə­ri "qey­ri-sağ­lam" ma­ra­ğa cəlb edir. Nar­ko­tik mad­də­lə­rin le­qal­laş­ma­sı­na "məq­sə­də­uy­ğun" dis­kus­si­ya­la­ra yer ve­ril­mə­si, nar­ko­ma­ni­ya­nın ic­ti­mai ha­di­sə ki­mi cə­miy­yət­də "hu­ma­nizm­ləş­mə"si­nin təb­li­ğa­tı abs­trak xa­rak­ter da­şı­dı­ğın­dan və re­al­lıq­la­ra mə­həl qo­yul­ma­dı­ğın­dan, və­tən­daş­lar ara­sın­da hü­qu­qi tər­bi­yə­nin ar­tı­rıl­ma­sı­na, gənc­lər si­ya­sə­ti­nin döv­lə­tin si­ya­sə­ti­nə uy­ğun, bey­nəl­xalq təc­rü­bə­yə əsa­lan­maq­la qu­rul­ma­sı, gənc­lər­də özü­nüi­fa­də for­ma­sı­nın aşı­lan­ma­sı­na, "po­zi­tiv for­ma" - asu­də vaxt­la­rı­nın ne­cə və har­da ke­çi­ril­mə­si­nin re­al­laş­ma­sı­na eh­ti­yac var. Təh­sil mü­əs­si­sə­lə­ri­nin həd­din­dən ar­tıq kom­mer­si­ya­laş­ma­sı nə­ti­cə­sin­də gənc­lə­rin mad­di və so­si­al çə­tin­lik­lər uc­ba­tın­dan təh­sil­lə­ri­ni da­vam et­di­rə bil­mə­mə­si­nə sə­bəb ki­mi gös­tər­mək olar.

Nar­ko­ma­ni­ya­ya şə­ra­it ya­ra­dan və etio­lo­ji fak­tor­lar sı­ra­sın­da yet­kin­lik ya­şı­na çat­ma­yan­la­rı re­al hə­yat yo­lun­dan az­dı­ran və on­la­rın ad­dik­tiv dav­ra­nı­şı­na tə­sir edən sə­bəb­lər­dən bi­ri də ai­lə­nin ro­lu, onun ne­cə ida­rə edil­mə­si­dir.

Nar­ko­man­lı­ğın gənc­lər ara­sın­da ya­yıl­ma­sı və gənc­ləş­mə­si bü­töv­lük­də dün­ya cə­miy­yə­ti­nin bu gü­nü­nü və gə­lə­cə­yi­ni təh­lü­kə al­tı­na alır. Əgər əv­vəl­lər cə­miy­yət­də da­ha çox al­ko­qol­lu iç­ki­lə­rə meyl var idi­sə, in­di nar­ko­man­lı­ğa meyl ar­tıb, ka­tos­tra­fik sü­rət­lə dai­rə­si ge­niş­lə­nir. Məs. Ru­si­ya­da ağır ci­na­yət­lə­rin ar­tı­mın­dan son­ra ikin­ci so­si­al prob­lem ki­mi nar­ko­ma­ni­ya qə­bul edi­lir.

2013-cü ilin 6 ayı ər­zin­də DİN-nin Baş Nar­ko­tik­lər­lə Mü­ba­ri­zə İda­rə­si­nin əmə­liy­yat təd­bir­lə­ri nə­ti­cə­sin­də nar­ko­tik va­si­tə­lə­rin qa­nun­suz döv­riy­yə­si ilə bağ­lı ci­na­yət­lə­rə gö­rə 18 ya­şı­na çat­mış şəxs­lər­dən 8 nə­fər bu ilin mü­va­fiq döv­rün­də isə 1 nə­fər, 30 ya­şa­dək olan­lar­dan ötən il 311 nə­fər, bu ilin 6 ayı ər­zin­də isə 203 nə­fər (-203 nə­fər) ci­na­yət mə­su­liy­yə­tə cəlb olun­muş­lar.

Gənc­lə­rin nə­zə­rin­də yaş­lı nəs­lin nü­fuz­dan düş­mə­si (də­yər­lər sis­te­mi­nin ol­ma­ma­sı); va­li­deyn­lər­dən bi­ri­nin və ya hər iki­si­nin al­ko­qol­lu iç­ki­lə­rə vər­di­şi; etik, əx­laq və di­ni stan­dart­la­rın cə­miy­yət­də təd­ri­cən kor­ro­zi­ya­ya uğ­ra­ma­sı; va­li­deyn­lə­rin uşaq­la­rın şüu­ru­na tə­sir edə bi­lə­cək nar­ko­tik mad­də­lə­rin zə­rə­ri ba­rə­də in­for­ma­si­ya­sı­nın az ol­ma­sı və ya­xud ol­ma­ma­sı, ha­be­lə so­sia­lizm döv­rü­nün pos­tu­la­tı­nın da mik­ro­so­si­al fak­tor­lar sı­ra­sın­da mü­əy­yən çə­ki­si var.

Qeyd olu­nan fak­tor­la­rın nar­ko­ma­ni­ya­ya qı­cıq­lan­dı­rı­cı tə­si­ri ol­ma­sa da, onun in­ki­şa­fı­na şə­ra­it ya­ra­dır. Mü­ba­ri­zə­nin coğ­ra­fi­ya­sı­na nə­zər ye­tir­dik­də aşa­ğı­da­kı mən­zə­rə diq­qət çə­kir:

Bu ilin 6 ayı ər­zin­də 1822 ci­na­yət fakt­la­rı qey­də alı­nıb. 273 fakt və ya­xud 17,6% ötən il ilə mü­qa­yi­sə­də çox ci­na­yət əmə­li aş­kar edi­lib. 1822 ci­na­yə­tin hər bir fak­tı üz­rə mü­əy­yən vaxt və za­man xərc­lə­nib, na­ra­hat an­lar və ge­cə­lər ya­şa­nıb. Am­ma zəh­mə­tin bi­hu­də get­mə­mə­si na­ra­hat­lı­ğı və yor­ğun­lu­ğu ara­dan gö­tü­rür. 1822 fak­tın 512-si sa­tış məq­sə­di­lə 1209-u isə əl­də edib sax­la­ma məq­sə­di­lə bağ­lı olan fakt­lar­dır.

Ya­rım il ər­zin­də 28 kq 870 qr. he­ro­in, 118 kq tir­yək, 80 kq hə­şiş və 273 kq ma­ri­xua­na qa­nun­suz döv­riy­yə­dən çı­xa­rı­la­raq məhv edi­lib.

Bü­tün bun­lar DİN-nin nar­ko­tik­lə­rin qa­nun­suz döv­riy­yə­si ilə mü­ba­ri­zə­si­nin əya­ni tə­za­hü­rü, prob­lem­lə­ri do­ğu­ran sə­bəb­lə­rin ara­dan qal­dı­rıl­ma­sı­na səmt­lən­miş çə­tin xid­mə­ti fəa­liy­yə­tin ic­ra­sı­dır.

Ye­nə mü­qa­yi­sə­li şə­kil­də və­ziy­yə­ti təh­lil et­sək, 2014-cü ilin 6 ayı ər­zin­də gö­tü­rü­lən nar­ko­tik va­si­tə­lə­rin miq­da­rı ötən ilin 6 ayı ilə mü­qa­yi­sə­də çox­luq təş­kil edir. Be­lə ki, bu il 373 kq 43 qr (bu 2013 - cü il­də gö­tü­rü­lən mad­də­lər­dən 41 kq 604 qr çox­dur) əha­li­dən nar­ko­tik mad­də­lər gö­tü­rü­lüb. Miq­dar­ca ma­ri­xua­na 19 kq 69 qr; (2013-cü il­də 229 kq qar­şı 248 kq) tir­yək 42 kq 275 qr. çox­luq təş­kil edir. Diq­qət­çə­kən di­gər hal on­dan iba­rət­dir ki, DİN-nin Baş Nar­ko­tik­lər­lə Mü­ba­ri­zə İda­rə­si­nin fəa­liy­yə­ti nə­ti­cə­sin­də bu ilin bi­rin­ci ya­rı­sın­da 112 to­na ya­xın nar­ko­tik va­si­tə ya­şıl küt­lə şək­lin­də məhv edi­lib.

Təd­bir­lə­rin miq­ya­sı bö­yü­dük­cə və aş­kar olu­nan fakt­la­rın di­na­mi­ka­da ar­tım­la mü­şa­hi­də edil­mə­si mü­ba­ri­zə­nin pre­ven­tiv xa­rak­te­rin­dən irə­li gə­lir. Prin­si­pi­al­lıq olan yer­də sə­mə­rə də olur.