Dünən Aşura Günü idi. Mən Agcabədidə idim. Mərhum el ağsaqqalı Seyid Mürsəl Ağanın qızı mərhum Kəklik xanımın Binə yolunun üstündə tikdirdiyi məscidin önündən maşınla keçəndə Aşura mərasimi diqqətimi çəkdi, amma heyif ki, enib o cəmiyyətdə olmağa vaxt yox idi. "Qətl sınandan" sonra Aşura iştirakçılarından olan qohumlar iştirak etdiyim hüzür mərasiminə gəldilər. Müşahidələrim, dinlədiklərim məni dərin düşüncələrə, gələcək layihələr xəyallarına daldırdı. Bunlar haqqında indi bəhs etməyin mənası yoxdur, bunun əvəzinə o düşüncələrimin cavabı olaraq, Almaniyadakı turklərin vatsap qrupunda qarşılaşdığım aşağıdakı mətni sizinlə paylaşıram. Essenin yazarı Berlin Türk Təhsil Dərnəyinin təsisçisi, rəhbəri, jurnalist, düşüncə və ilahiyyat adamı Rüştü Kamdır.
Könül Aydın
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru
AŞURA QAZANI VƏ KƏRBƏLANIN KÖLGƏSİ
Məhərrəm ayını, həqiqətən, dərk etmək istəyiriksə, Aşura qazanında paylaşmağı, Kərbəlada isə zalımın qarşısında, məzlumun yanında durmağı yenidən öyrənməliyik. Rüştü KAM 24.06.2026, Berlin Məhərrəm ayı gələndə ilk olaraq ağlıma Həzrət Nuh gəlir. O, illərlə öz qövmünü Allahın yoluna dəvət etmişdi. Gecə-gündüz demədən haqqı təbliğ etmiş, səbir və dözümlə insanları xəbərdar etmişdi. Lakin ona iman gətirənlərin sayı çox az idi. Bir gün Uca Allah ona bir gəmi düzəltməyi əmr etdi. Halbuki ortada nə dəniz var idi, nə də yaxınlaşan tufanın görünən bir əlaməti... Həzrət Nuh Rəbbinin əmrinə tam təslim oldu və gəmini tikməyə başladı. Onu görənlər isə istehza edirdilər. — "Səhrada gəmi tikilərmi?" — deyə onu məsxərəyə qoyurdular. Amma Həzrət Nuh heç kimlə mübahisə etmir, özünü haqlı çıxarmağa çalışmırdı. Çünki bilirdi ki, həqiqət insanların alqışına görə deyil, Allahın əmrinə görə formalaşır. Sonra gözlənilən gün gəldi. Göyün qapıları açıldı. Yer öz sularını fəvvarə kimi püskürtdü. Tufan inkarın bütün təkəbbürünü süpürüb apardı. İstehza edənlər həlak oldular, iman gətirənlər isə həmin gəmidə yeni həyatın yolçularına çevrildilər. Rəvayətə görə, tufandan sonra gəmi Məhərrəm ayının 10-da Cudi dağına oturdu. Aylarla davam edən səfərin sonunda gəmidə qalan son ərzaqlar bir yerə toplandı: bir ovuc buğda, bir az noxud, lobya, mərcimək və quru meyvələr... Bunların heç biri təkbaşına bir süfrəyə bəs etmirdi. Lakin eyni qazanda birləşəndə bərəkətə çevrildi. Bu gün aşura adlandırdığımız ənənəvi nemət sadəcə bir şirniyyat deyil. O, tufandan sonra yenidən cücərən həyatın, paylaşmanın, şükrün və həmrəyliyin rəmzidir. Müxtəlif dadların eyni qazanda ahəng içində birləşməsi, əslində, müxtəlif insanların da ortaq dəyərlər ətrafında bir araya gələ biləcəyini səssiz, lakin çox güclü şəkildə ifadə edir. Lakin tarix əsrlər sonra həmin 10 Məhərrəm gününə tamam başqa bir məna da yükləyəcəkdi. Bir zamanlar Dəclə çayının sahilində, Cudi dağının ətəyində qurtuluşun və ümidin günü kimi xatırlanan bu tarix hicri 61-ci ildə bu dəfə Fərat çayının sahilində, Kərbəlanın yandırıcı səhrasında insanlıq vicdanını qanadan böyük bir faciənin adı oldu. Peyğəmbərimizin (s.ə.s.) sevimli nəvəsi Həzrət Hüseyn babasından miras qalan ədalət anlayışını və haqqı qorumaq üçün yola çıxmışdı. Qarşısında isə gücünü haqdan deyil, hakimiyyətdən alan bir idarəçilik dururdu. Müaviyənin vəfatından sonra oğlu Yezidin xilafət məqamına gətirilməsi İslam cəmiyyətində dərin mübahisələrə səbəb olmuşdu. Həzrət Hüseyndən də ona beyət etməsi istənildi. Lakin onun üçün məsələ hər hansı bir şəxsə bağlılıq deyildi. Məsələ ədalətinmi, yoxsa zülmünmü yanında dayanmaq idi. Buna görə də Həzrət Hüseyn tarixə keçən möhtəşəm bir mövqe nümayiş etdirdi. Canını fəda etdi, amma inandığı dəyərlərdən vaz keçmədi. Kufəyə doğru başladığı yol Kərbəlada kəsildi. Yanındakı ailə üzvləri və sadiq dostları ilə birlikdə günlərlə susuz saxlanıldı. Fərat çayının sahilində suya həsrət qalan uşaqlar, qadınlar və qocalar tarixin ən ağrılı səhnələrindən birini yaşadılar. Məhərrəm ayının 10-da başlayan hücum zamanı Həzrət Hüseynin silahdaşları bir-bir şəhid oldular. Yaxınlarını torpağa tapşıran Həzrət Hüseyn də sonda şəhadət şərbətini içdi. O, arxasında yalnız göz yaşları deyil, bütün zamanlara xitab edən böyük bir əxlaq dərsi qoydu. Kərbəla sadəcə keçmişdə baş vermiş acı bir hadisə deyil, Kərbəla haqqın güc qarşısında sınağıdır. Vicdanın mənfəətlə imtahanıdır. Ədalətin hakimiyyət uğrunda qurban verilməsidir. Bəlkə də, buna görə Kərbəla hadisəsindən on dörd əsr keçməsinə baxmayaraq, onun ağrısı hələ də səngiməyib. Bu gün adlar dəyişib. Geyimlər dəyişib. Saraylar dəyişib. Amma haqla batilin mübarizəsi hələ də davam edir. Zalımlar dünən də var idi. Bu gün də var. Məzlumlar dünən də var idi. Bu gün də var. Buna görə də Kərbəla yalnız tarix kitablarında oxunacaq bir hadisə deyil; insanlığın hər dövrdə yenidən üzləşdiyi mənəvi və əxlaqi imtahandır. Məhərrəm ayı bizə iki böyük miras qoyub. Birincisi, Həzrət Nuhun aşura qazanıdır. Paylaşmağı... Şükür etməyi... Fərqliliklərimizlə eyni süfrə ətrafında birləşməyi öyrədir. İkincisi isə Kərbəladır. Haqqın yanında dayanmağın bəzən ağır bədəllər tələb etdiyini... İnsan ləyaqətinin və şərəfinin vəzifədən də, sərvətdən də daha qiymətli olduğunu xatırladır. Bəlkə də, elə buna görə Məhərrəm ayı İslam tarixinin ən mənalı aylarından biridir. Bir tərəfində Cudi dağının ümid dolu sabahı var. Digər tərəfində isə Kərbəlanın yandırıcı səhrası... Biri qurtuluş sevincindən bəhs edir. Digəri isə ədalət uğrunda ödənilən bədəldən. Və hər ikisi birlikdə eyni həqiqəti pıçıldayır: Allaha güvənən nicat tapar. Haqq yolundan ayrılmayan isə zahirən məğlub görünsə belə, əslində, tarixin və insanlığın vicdanında həmişə qalib olar. Məhərrəm ayını həqiqətən dərk etmək istəyiriksə, aşura qazanında paylaşmağı, Kərbəlada isə zalımın qarşısında, məzlumun yanında durmağı yenidən öyrənməliyik.
Rüsti KAM Berlin Türk Təhsil Dərnəyinin rəhbəri
Jurnalist, ilahiyyatçı
P.S. Turkcədən Azərbaycan dilinə ChatGPT uyğunlaşdırıb.
