Naxçıvanda ümidləri puça çıxmış Fuad Nəcəflinin fəaliyyətinə tənqidi baxış
22 dekabr 2022-ci ildə İlham Əliyev tərəfindən imzalanan sərəncamla Fuad Nəcəfli Naxçıvan Muxtar Respublikası üzrə Prezidentin səlahiyyətli nümayəndəsi təyin olunduqda, cəmiyyətdə ciddi gözləntilər formalaşmışdı. 25 illik Vasif Talıbovun idarəçiliyindən sonra bölgədə sistemli dəyişikliklərə, şəffaflığa və institusional islahatlara ehtiyac olduğu açıq şəkildə görünürdü. Lakin ötən müddət ərzində baş verənlər göstərdi ki, bu ümidlər özünü doğrultmadı.
Fuad Nəcəflinin adı uzun illər Naxçıvan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyinə rəhbərlik etmiş Bəhruz Əsgərov barəsində açılmış cinayət işi çərçivəsində hallanır. Əsgərovun mənimsəmə və vəzifə saxtakarlığı kimi maddələrlə ittiham olunması fonunda Nəcəflinin də istintaqa çağırılması bölgədə idarəetmə sisteminin nə dərəcədə problemlərlə yükləndiyini göstərir. Məlumatlara görə, dövlət vəsaitlərinin qanunsuz istifadəsi ilə bağlı epizodlar məhz onun vəzifədə olduğu dövrə təsadüf edir.
Bu faktın özü belə, Naxçıvanda şəffaflıq və hesabatlılıq mexanizmlərinin işləmədiyini ortaya qoyur. Əgər əsas məqsəd əvvəlki dövrdə formalaşmış neqativ təcrübəni aradan qaldırmaq idisə, nəticədə daha dərin inamsızlıq mühiti yarandı.
Sosial şəbəkələrdə naxçıvanlılar yazır ki, Vasif Talıbovun qadağan etdiyi bir çayxana əvəzinə Fuad Nəcəfli beş restoran, çayxana və market açdı, amma əvəzində iş yerləri bağlandı, dövlət idarələrində korrupsiya və rüşvətxorluq tüğyan etdi.
Sosial şəbəkə istifadəçiləri ironiya ilə yazır ki, Fuad Nəcəfli qoy özü ilə gətirdiyi kadınlarını və əxlaqsızlıqla məşğul olan şəxsləri da götürub getsin.
Naxçıvanda səhiyyə sahəsi ilə bağlı səsləndirilən ittihamlar isə vəziyyətin miqyasını daha da genişləndirir. Muxtar respublikanın səhiyyə naziri Samiq Sadıxov haqqında səsləndirilən iddialar - xəstəxana işçilərinin əmək müqaviləsindən kənar işlərə cəlb edilməsi, həkimlərdən məcburi pul yığılması və təzyiqlər regionda idarəetmənin nəzarətsiz qaldığını göstərir.
Əgər bu proseslər doğrudan da baş veribsə, bu, təkcə bir nazirin deyil, ümumi idarəetmə modelinin iflasıdır. Çünki belə hallar yüksək səviyyəli siyasi nəzarət və iradə olmadan uzun müddət davam edə bilməz.
Naxçıvanda məhkəmə sisteminin vəziyyəti ilə bağlı səsləndirilən tənqidlər də diqqət çəkir. Qanunvericiliyin prosessual tələblərinin pozulması, məhkəmə qərarlarının açıq şəkildə hüquqi prinsiplərə zidd şəkildə çıxarılması barədə iddialar bölgədə hüquqi nihilizmin formalaşdığını göstərir. Hüquq sisteminə inamın itirilməsi isə istənilən cəmiyyət üçün ən təhlükəli mərhələdir.
Fuad Nəcəfli Naxçıvana göndərilərkən əsas gözlənti əvvəlki rəhbərlik dövründə formalaşmış neqativ idarəçilik modelinin dəyişdirilməsi idi. Uzun illər bölgəyə rəhbərlik etmiş Vasif Talıbov dönəmində yaranmış sərt inzibati sistemdən sonra yeni mərhələnin daha liberal və hesabatlı olacağı düşünülürdü. Lakin ictimai rəydə formalaşan qənaət ondan ibarətdir ki, yeni idarəçilik nəinki köhnə problemləri aradan qaldırmadı, əksinə, bir çox sahələrdə daha böyük xaos və anarxiya yaratdı.
İş yerlərinin bağlanması, kiçik və orta sahibkarlığın zəifləməsi, sosial-iqtisadi durğunluq iddiaları bölgədə əhalinin narazılığını artırdı. Əgər Prezident səviyyəsində prioritet yeni iş yerlərinin açılması idisə, praktikada bunun əksi müşahidə olunduğu bildirilir.
Fuad Nəcəflinin komandasına daxil olan şəxslərlə bağlı da suallar açıq qalır. Xüsusilə sələfi Vasif Talıbovdan ona "yadigar qalmış", köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmiş və daha sonra Naxçıvan Alı Məclisinə deputat seçilmiş Ramiz Məmədov barədə səsləndirilən fikirlər, komanda daxilində kollektiv məsuliyyət prinsipinin işləmədiyini göstərir. Əgər idarəetmə dövründə qanunsuzluqlar baş veribsə, bu proseslər bir nəfərin fəaliyyəti ilə məhdudlaşa bilməz. Bu baxımda Fuad Nəcəflinin köməkçisi işləmiş Ramiz Məmmədovun da istintaqa cəlb edilnəsi zəruridir. Çünki onun ifadələri Nəcəflinin qanunsuz əməllərinə daha aydın işıq sala bilər. Lakin hələ də Ramiz Məmmədov köməkçi olaraq öz görəvində saxlanılır və istintaqa cəlb edilmir.
Fuad Nəcəflinin Naxçıvandakı fəaliyyəti ilə bağlı ortaya çıxan iddialar və ictimai narazılıq bir məqamı aydın göstərir: əsas problem fərdi fiqurlardan daha çox sistemlidir. Lakin sistem dəyişikliklərinin simvolu kimi təqdim olunan bir şəxsin özü korrupsiya və idarəçilik böhranı ilə assosiasiya olunursa, bu, dövlətin etimad siyasətinə ciddi zərbə vurur.
Naxçıvan cəmiyyətinin gözləntisi sadə idi - şəffaflıq, ədalət və inkişaf. Bu gözləntilər doğrulmadıqda isə tənqid qaçılmaz olur. İndi əsas sual budur: bölgədə real və davamlı institusional islahatlar aparılacaqmı, yoxsa növbəti kadr dəyişikliyi ilə problemlərin üstü yenidən örtüləcək?
Əgər məqsəd həqiqətən də hüquqi dövlət və effektiv idarəçilikdirsə, o zaman məsuliyyət fərdi deyil, sistemli şəkildə müəyyənləşdirilməli və ictimaiyyətə açıq hesabat verilməlidir. Yalnız bu halda Naxçıvanda itirilmiş etimadı bərpa etmək mümkün ola bilər.
Akif NƏSİRLİ
