Azərbaycanın qətiyyəti və konkret addımları “Azərbaycan Hava Yolları”na (AZAL) məxsus məlum təyyarə qəzası ilə bağlı artıq öz nəticələrini verdi. Bakı beynəlxalq hüquqa uyğun irəli sürdüyü tələblərə nail oldu. Belə ki, Azərbaycan və Rusiya prezidentlərinin Düşənbə şəhərində 2025-ci il oktyabrın 9-da keçirilən görüşü zamanı əldə olunmuş anlaşmaya uyğun olaraq, tərəflər 2024-cü il dekabrın 25-də Rusiyanın hava məkanında hava hücumundan müdafiə sisteminin qeyri-ixtiyari fəaliyyəti nəticəsində “Azərbaycan Hava Yolları”na məxsus “Embraer 190” tipli təyyarənin Aktau şəhəri yaxınlığında qəzaya uğraması ilə əlaqədar kompensasiyanın ödənilməsi də daxil olmaqla, qəzadan irəli gələn məsələlərin müvafiq şəkildə həlli barədə razılığa gəliblər.
Azərbaycanın və Rusiyanın Xarici İşlər nazirliklərinin birgə bəyanatında bu xüsusda bildirilir: “Atılan addımlar müttəfiqlik qarşılıqlı fəaliyyəti çərçivəsində faydalı əməkdaşlığın daha da inkişaf etdirilməsi istiqamətində tərəflərin ortaq səylərini nümayiş etdirir. Əminik ki, Azərbaycan-Rusiya münasibətlərinin qarşılıqlı hörmət, etimad və tərəflərin maraqlarının nəzərə alınması əsasında davamlı inkişafı bundan sonra da mehriban qonşuluq münasibətlərinin möhkəmlənməsinə və iki ölkənin xalqlarının mənafeyi naminə əməkdaşlığın genişlənməsinə töhfə verəcək. Təyyarə qəzası nəticəsində həyatını itirmiş şəxslərin ailələrinə və yaxınlarına bir daha dərin hüznlə başsağlığı verir və faciədən zərər çəkmiş hər kəslə bu əvəzolunmaz itkinin ağrı-acısını bölüşürük”. Rus hərbi analitik İqor Korotçenko “Vestnik Kavkaza”ya aşıqlamasında qeyd edilənlər fonunda bildirir ki, Rusiya və Azərbaycanın Xarici İşlər nazirliklərinin birgə bəyanatı iki ölkə arasında siyasi münasibətlərin tam normallaşdığını göstərir. Onun sözlərinə görə, əldə olunmuş razılaşmalar əvvəllər ikitərəfli münasibətlərə kölgə salan bütün məsələlərin tənzimləndiyini göstərir. Ekspert vurğulayıb ki, bu prosesdə prezidentlər Vladimir Putin və İlham Əliyevin siyasi iradələri əsas rol oynayıb. Bunun sayəsində bütün əsas problemli məsələlər həll edilib, qalan məsələlər isə yaxın vaxtlarda tənzimlənə bilər: “Bilirdik ki, iki ölkə arasında münasibətləri pozmağa çalışanlar, yaranmış vəziyyətdən sui-istifadə etməyə cəhd göstərənlər və Rusiya ilə Azərbaycanın maraqlarına uyğun olmayan məqsədlərlə hərəkət edənlər çox idi. Onların cəhdləri uğursuz oldu. Bu gün əminik ki, problemli məqamlar keçmişdə qalıb və biz ölkələrimiz arasında münasibətlərdə həmişə mövcud olmuş dostluq formatına qayıtmışıq”.
Xatırladaq ki, 2024-cü il dekabrın 25-də “Azərbaycan Hava Yolları”nın J2-8243 nömrəli Bakı-Qroznı reysini yerinə yetirən “Embraer 190” təyyarəsi Aktau şəhərinin yaxınlığında qəzaya uğrayıb. Təyyarədə olan 67 nəfərdən 38-i həlak olub, 29 nəfər sağ qalıb. Təyyarə Rusiya Hava Hücumundan Müdafiə Qüvvələri tərəfindən Qroznı üzərində vurulub. 2025-ci ilin 9 oktyabrında Tacikistanın Düşənbə şəhərində keçirilən İlham Əliyev-Vladimir Putin görüşündə Rusiya prezidenti ilk dəfə bunu açıq etiraf edib.
Putin bildirib ki, iki raket Ukrayna pilotsuz uçan aparatlarına (PUA) qarşı atılıb, texniki nasazlıq səbəbindən təyyarəyə təxminən 10 metr məsafədə partlayıb və qırıntılar zədəyə səbəb olub. Rusiya tərəfi üzr istəyib və “kompensasiya ödəniləcək, günahkarlar cəzalandırılacaq” vədini verib. Bu görüş Azərbaycan üçün diplomatik irəliləyiş kimi qəbul olunub. Elə həmin ərəfədə Rusiya XİN bildirirdi ki, “AlfaStrakhovanie” artıq AZAL-a təyyarənin sığorta dəyəri üzrə 1,003 milyard rubl, zərərçəkənlərə və həlak olanların ailələrinə isə ümumilikdə 358,4 milyon rubl həcmində ödəniş edib. Bakı isə buna dərhal etiraz edərək bildirib ki, bunlar sığorta müqaviləsindən irəli gələn ödənişlərdir, Rusiya dövlətindən tələb olunan kompensasiya ilə eyniləşdirilə bilməz. Moskva əvvəl bun aetiraz etsə də, sonda Bakının mövqeyini qəbul edib. Ümumiyyətlə, Azərbaycan təyyarəsinin Qroznı yaxınlığında qəzaya uğradığı andan etibarən bu məsələ dövlətimiz və xalqımız üçün son dərəcə prinsipial mövqedə qərarlaşdı. Baş verən qəza ilə bağlı prezident İlham Əliyev siyasi iradə, strateji baxış ortaya qoydu. Proseslə bağlı ictimaiyyətin operativ və dolğun məlumatlandırılmasına xüsusi həssaslıqla yanaşıldı. Ötən dövr ərzində Azərbaycan dövləti zərərçəkmiş insanları da diqqətdə saxladı. Bütün bunların nəticəsi olaraq bir daha təsdiqləndi ki, ədalətin bərpası, hüququn aliliyi, habelə vətəndaşlarımızın müdafiəsi Azərbaycan dövləti üçün hər zaman prioritetdir. Buna da uğurla nail olundu. Milli Məclisin deputatı Mehriban Vəliyeva qeyd edir ki, Azərbaycan və Rusiya prezidentləri arasında Düşənbə şəhərində əldə olunmuş razılaşma fonunda AZAL-a məxsus təyyarə qəzası ilə bağlı kompensasiya məsələsinin həlli həm regional diplomatiyanın, həm də dövlət məsuliyyətinin mühüm nümunəsi kimi dəyərləndirilə bilər. Onun sözlərinə görə, bu proses bir daha göstərdi ki, ən mürəkkəb və həssas məsələlər belə siyasi iradə, qarşılıqlı hörmət və davamlı dialoq əsasında həllini tapa bilər: "Azərbaycan tərəfi hadisənin ilk anlarından etibarən prinsipial və dəyişməz mövqe sərgiləyərək məsələnin yalnız hüquqi deyil, həm də ədalət və şəffaflıq prinsipləri çərçivəsində araşdırılmasını əsas prioritet kimi müəyyənləşdirdi. Bu yanaşma dövlətin milli maraqlarının qorunması ilə yanaşı, vətəndaş amilinin də daim diqqət mərkəzində saxlanıldığını açıq şəkildə nümayiş etdirdi. Xüsusilə vurğulanmalıdır ki, bu nəticənin əldə olunmasında prezident cənab İlham Əliyevin güclü siyasi iradəsi, strateji baxışı və prosesə birbaşa nəzarəti həlledici rol oynayıb. Dövlət başçısının rəhbərliyi ilə Azərbaycan tərəfi beynəlxalq hüquqa əsaslanaraq məsuliyyətin dəqiq müəyyən olunması, təqsirli tərəfin cavabdehliyə cəlb edilməsi və zərərçəkmişlərə adekvat kompensasiyanın ödənilməsi istiqamətində ardıcıl və prinsipial mövqe nümayiş etdirib". Deputat qeyd edib ki, qəza ilə bağlı məsələlərin obyektiv araşdırılması, ictimaiyyətə açıq məlumatlandırma və şəffaflığın təmin edilməsi Azərbaycanın hüquqi dövlət kimi mövqeyini daha da gücləndirdi: "Qəbul olunmuş kompensasiya mexanizmi isə təkcə hüquqi məsuliyyətin yerinə yetirilməsi deyil, eyni zamanda insan həyatına verilən yüksək dəyərin ifadəsi kimi çıxış edir. Bu hadisə fonunda Azərbaycan dövləti bir daha sübut etdi ki, öz vətəndaşlarının hüquq və mənafelərini ən yüksək səviyyədə müdafiə etmək iqtidarındadır. Dövlətin əyilməz siyasi iradəsi, prinsipial mövqeyi və milli maraqlara əsaslanan siyasəti nəticəsində ədalətli və layiqli qərarın əldə olunması mümkün oldu. Ümumilikdə, bu proses Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində məsuliyyətli, qətiyyətli və konstruktiv tərəfdaş kimi çıxış etdiyini bir daha təsdiqləyir. Eyni zamanda, dövlətin öz vətəndaşının yanında olduğunu əməli addımlarla nümayiş etdirməsi milli həmrəyliyin və dövlət-vətəndaş münasibətlərinin möhkəmlənməsinə xidmət edən mühüm amil kimi qiymətləndirilə bilər".
Tahir TAĞIYEV
