Türkiyədə ara seçki məsələsi iqtidar–müxalifət münasibətlərini daha da gərginləşdirir. Cumhuriyet Halk Partisi seçkilərin keçirilməsini tələb edir, Ədalət və İnkişaf Partiyası və Milliyetçi Hərəkat Partiyası isə bunun əleyhinə çıxaraq seçkilərin vaxtında keçirilməli olduğunu bildirirlər. Bu məsələ artıq Türkiyənin əsas daxili siyasi gündəmlərindən birinə çevrilib.
Yaxın aylarda, yəni regiondakı gərginliklər müəyyən qədər səngidikdən sonra Türkiyədə ara seçkilərin keçirilməsinə nə mane olur? Siyasi qüvvələrin özlərini yenidən sınamasında hansı risklər və ya mənfi tərəflər var?
Türkiyədə ara seçkilərin keçirilməsi məsələsi təkcə texniki və ya hüquqi deyil, həm də ciddi siyasi balanslarla bağlıdır. Mövcud qanunvericiliyə görə ara seçkilər müəyyən şərtlər daxilində keçirilə bilər və bu zaman parlamentin ümumi tərkibinin sabitliyini pozmamaq prinsipi əsas götürülür. Bu səbəbdən hakimiyyət blokunu təşkil edən Ədalət və İnkişaf Partiyası və Milliyyətçi Hərəkat Partiyası seçkilərin vaxtından əvvəl və ya aralıq formada keçirilməsini siyasi sabitlik üçün risk hesab edir. Onlar düşünür ki, seçki mühiti erkən formalaşarsa, həm iqtisadi, həm də təhlükəsizlik məsələləri arxa plana keçə bilər.
Digər tərəfdən, Cumhuriyyət Xalq Partiyası ara seçkilərini siyasi legitimliyin yenilənməsi və ictimai dəstəyin ölçülməsi üçün bir fürsət kimi görür. Müxalifət hesab edir ki, mövcud iqtisadi çətinliklər və sosial narazılıqlar fonunda seçicilərin iradəsi yenidən ortaya qoyulmalıdır. Bu yanaşma isə təbii olaraq iqtidarla müxalifət arasında gərginliyi artırır.
Ara seçkilərin qarşısında duran əsas maneələrdən biri siyasi risklərin yüksək olmasıdır. Hakimiyyət üçün belə bir seçki gözlənilməz nəticələr doğura və parlamentdəki güc balansını zəiflədə bilər.
Bu məsələdə müxalifət üçün də risklər var, çünki gözlənilən dəstək əldə olunmasa, bu, onların siyasi təsir imkanlarını azalda və seçici motivasiyasını zəiflədə bilər.
Bundan əlavə, seçkilər ölkədə siyasi qütbləşməni daha da dərinləşdirə bilər. Seçki kampaniyaları zamanı sərt ritorika, iqtisadi qərarların populistləşməsi və dövlət resurslarının daha çox siyasi məqsədlərlə istifadə olunması ehtimalı artır. Bu da uzunmüddətli idarəetmə keyfiyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.
Nəticə olaraq, ara seçkilərin keçirilməsinə mane olan təkcə qanunlar deyil, həm də siyasi tərəflərin öz maraqlarını qorumaq istəyi və risklərdən çəkinməsidir. Mövcud güc balansının dəyişməsi ehtimalı tərəfləri ehtiyatlı davranmağa vadar edir. Bu səbəbdən, seçkilər siyasi qüvvələr üçün həm özlərini göstərmək imkanı yaradır, həm də gözlənilməz itkilərlə nəticələnə biləcək riskli bir addım hesab olunur.
Akif NƏSİRLİ
