Xalid Kərimli: “Başlıca problemlərdən biri kəndlərdə emal sənayesinin zəif inkişaf etməsidir”
Bu ilin ilk rübü ərzində Azərbaycanda adambaşına düşən aylıq gəlir 402,5 manat olub. Ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə adambaşına düşən aylıq gəlir 29,5 manat və ya 8% artıb.
Qeyd edək ki, adambaşına düşən aylıq gəlirin 36,6%-i muzdlu işlə əlaqədar əldə edilən gəlirlərin payına düşüb. Bundan başqa, gəlirlərin 32,1%-i özünüməşğulluqdan, 22,1%-i isə pensiya, müavinət, təqaüd və digər sosial ödənişlərdən əldə olunub. Aylıq gəlirin 8,7%-i isə digər ailələrdən və xaricdən alınan vəsaitlər hesabına formalaşıb.
Adambaşına düşən aylıq gəlirlə bağlı diqqət çəkən məqamlardan biri odur ki, kənd yerlərində yaşayanların aylıq gəlirlərində kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalından əldə olunan gəlirlərin payı cəmi 19,4 faiz olub. Bu da çox aşağı göstəricidir. Maraqlıdır, kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalından əldə olunan gəlirlərin payının belə az olması nə ilə bağlıdır? Emal müəssisələrinin sayı yetərli səviyyədə deyil, yoxsa bazarlara çıxış əlverişli səviyyədə deyil?
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən iqtisadçı Xalid Kərimli baki-xeber.com-a açıqlamasında bunun səbəbini bir sıra faktorlarla əlaqələndirdi: “Əslində kənddə yaşayan əhalinin gəlirləri yaxşı, çox olsaydı və insanlarımız varlı olsaydı, şəhərə bu qədər axın olmazdı. Əhalimiz çox təəssüf ki, gəlirlərinə görə Qafqazda sonuncu yerdədir. Üç ölkə arasında ən aşağı yeri biz tuturuq. Təəssüf doğuran məqam odur ki, ölkədə kənd təsərrüfatı yaxşı inkişaf etməyib. Nə kənd təsərrüfatı yaxşı inkişaf edib, nə də əhalinin gəlirləri artıb. Başqa bir tərəfdən kənddə yaşayanların heç də hamısı təsərrüfatda işləmir. Dövlət sektorunda, ticarətdə, xidmətdə, tikindidə və digər sahələrdə işləyənlər var. Birinci məsələ odur ki, kənddə yaşayanların gəlirlərinin strukturu fərqlidir. İkinci məsələ odur ki, gəlirlər ölçüləndə istehlakımız ölçülmür. Ümumi daxili məhsulun özünəməxsus çatışmazlığı budur. Məsələn, pomidoru şəhərdə alanda bu ÜDM-də hesablamada istifadə olunur. Yəni gəlirlərdə, xərclərdə görsənir. Ancaq kəndli həyətyanı sahəsində pomidor əkib istehlak ediləndə bu, bilinmir. Deməyim odur ki, kənddə yaşayanların özlərinin istehlak etdiyi məhsullar və şəhərə göndərdiyi hədiyyələr uçota alınmır. Necə deyərlər, görsənmir. Bunun özü də bir nüansdır. Başqa bir məsələ təsərrüfatların həddən artıq parçalanmış, kiçik və məhsuldarlıq problemi daha az gəlirin əldə edilməsinə səbəb olur. Kiçik həcmli torpaq sahələrində məsuldarlıq hədən artıq aşağı olur. Çünki kiçik torpaq sahələrində peşəkar xidmət təşkil etmək, texnikaları cəlb etmək sərfəli olmur. Ən nəhayət kəndlinin bazarlara çıxışında problem var. Logistika, şəhər bazarına çıxış çətinlikləri buna öz təsirini göstərir. Başlıca problemlərdən biri də kəndlərdə emal sənayesinin zəif inkişaf etməsidir. Əslində kəndlinin məhsulunu gəlib qapıda almalıdılar. Bir sözlə, çoxsaylı problemlər var bu sahədə”.
Vidadi ORDAHALLI
