Sədrəddin Soltan: "Ukrayna məsələsində Rusiyanın, ABŞ və Aİ-nin özəl və fərqli maraqları var"
Almaniya kansleri Fridrix Mertz Bundestaqda çıxışı zamanı Almaniyanın Ukraynaya dəstəyini davam etdirəcəyini və ölkənin uzunmüddətli perspektivdə Avropa İttifaqına üzv olacağına inandığını bildirib.
Mertz vurğulayıb ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsində davamlı və ədalətli sülh yalnız Ukrayna, Rusiya, ABŞ və Avropanın iştirakı ilə aparılacaq danışıqlar yolu ilə əldə oluna bilər. O qeyd edib ki, Almaniya Ukraynanı lazım olduğu müddətdə dəstəkləməyə davam edəcək.
Mertzin sülh danışıqlarında Ukrayna, Rusiya, ABŞ və Avropanın birlikdə iştirak etməli olduğu barədə fikri nə qədər praktikdir?
Fridrix Mertzin sülh danışıqlarında Ukrayna, Rusiya, ABŞ və Avropanın birlikdə iştirak etməli olduğu barədə fikri mövcud geosiyasi reallıqları nəzərə aldıqda kifayət qədər praktik görünür. Çünki müharibənin tərəfi yalnız Ukrayna və Rusiya deyil. ABŞ və Avropa ölkələri də Kiyevə hərbi, maliyyə və siyasi dəstək göstərən əsas aktorlardır və münaqişənin nəticələri birbaşa olaraq Avropanın təhlükəsizlik arxitekturasına təsir edir.
Son illərin təcrübəsi göstərib ki, tərəflərdən hər hansı birinin kənarda qaldığı formatlar davamlı nəticə vermir. Məsələn, yalnız Rusiya və Ukrayna arasında aparılan danışıqlar müharibəni dayandırmağa kifayət etməyib. Eyni zamanda, ABŞ və ya digər vasitəçilərin ayrı-ayrı təşəbbüsləri də tərəflərin maraqlarını tam uzlaşdırmadığı üçün uğursuz olub.
Bununla yanaşı, belə bir formatın həyata keçirilməsi asan deyil. Tərəflərin məqsəd və maraqları bir-birindən ciddi şəkildə fərqlənir. Ukrayna ərazi bütövlüyünü bərpa etmək istəyir, Rusiya öz təhlükəsizlik və geosiyasi maraqlarını önə çəkir, ABŞ və Avropa isə həm Ukraynanın təhlükəsizliyini, həm də Avropada sabitliyi təmin etməyə çalışır. Bu səbəbdən dörd tərəfin eyni masa arxasında razılığa gəlməsi uzun və mürəkkəb proses tələb edir.
Buna baxmayaraq, davamlı və genişmiqyaslı sülh üçün bütün əsas iştirakçıların danışıqlarda təmsil olunması zəruridir. Əks halda əldə ediləcək istənilən razılaşmanın uzunömürlü olması və tam şəkildə icra edilməsi çətin görünür. Buna görə də Mertzin təklif etdiyi format nəzəri baxımdan ən realist variantlardan biri sayıla bilər.
Orta Doğu Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri, siyasi şərhçi Sədrəddin Soltanın fikrincə, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin əsas səbəblərindən biri Kiyevin Qərb strukturlarına inteqrasiya kursu olub. Ekspert hesab edir ki, tərəflərin fərqli maraqları nəzərə alınmadan aparılan sülh danışıqları uğur qazana bilməz.
Siyasi şərhçi Sədrəddin Soltan “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, Rusiyanın Ukraynaya qarşı hərbi müdaxiləsinin əsas səbəbi Kiyevin Avropa İttifaqı, NATO və ABŞ-la yaxınlaşmaq istəyi olub.
Onun sözlərinə görə, Ukraynanın Qərb blokuna inteqrasiya niyyəti Moskva tərəfindən Rusiyanın beynəlxalq nüfuzuna və geosiyasi maraqlarına təhdid kimi qiymətləndirilib. Kreml Ukraynanın öz təsir dairəsindən uzaqlaşmasını Rusiyanın mövqelərinin zəifləməsi kimi qəbul edir və bunun nəticəsində təhlükələrin artacağını düşünür.
Sədrəddin Soltan qeyd edib ki, Ukrayna məsələsində Rusiya, ABŞ və Avropa İttifaqının bir-birindən fərqli maraqları mövcuddur. Bu səbəbdən həmin maraqları nəzərə almayan hər hansı sülh təşəbbüsü və ya danışıqlar prosesinin uğur qazanması çətin görünür.
Ekspert ötən illərin təcrübəsinin də bunu göstərdiyini vurğulayıb. Onun fikrincə, Rusiya və Ukrayna arasında keçirilən İstanbul danışıqları, eləcə də ABŞ-ın məsələni Rusiya ilə ikitərəfli formatda həll etmək cəhdləri müharibənin dayandırılmasına gətirib çıxarmayıb. İstanbul görüşləri əsasən humanitar məsələlərin, o cümlədən Ukrayna taxılının Avropa bazarlarına çıxarılmasının təmin olunmasına və humanitar böhranın yumşaldılmasına xidmət edib.
Sədrəddin Soltan Almaniya kansleri Fridrix Mertsin sülh danışıqlarında dörd tərəfin birlikdə iştirakının vacibliyi barədə mövqeyini dəstəkləyərək bildirib ki, bu yanaşma mövcud reallıqlara daha uyğundur. Onun qənaətincə, ilk mərhələdə ABŞ və Avropa İttifaqı Ukrayna məsələsində ortaq mövqe formalaşdırmalı, daha sonra bu mövqe Ukrayna ilə razılaşdırılmalı və bundan sonra Rusiyanın təklifləri nəzərdən keçirilməlidir.
Politoloq hesab edir ki, tərəflərdən hər hansı birinin maraqlarını nəzərə almayan təkliflərin qəbul edilməsi mümkün deyil və belə olan halda danışıqlar prosesinin nəticə verməsi çətinləşəcək.
Akif NƏSİRLİ
