Züriyə Ruslanqızı: “Onların hələlik diplomatik manevr imkanlarını qorumağa çalışdıqlarını da göstərə bilər”
ABŞ prezidenti Donald Tramp Tehranla danışıqların uğurla başa çatması səbəbindən cümə axşamı günü İrana planlaşdırılan zərbələri ləğv etdiyini açıqladı və sülh müqaviləsinin imzalanmasının yaxınlaşdığına işarə etdi.
O, sosial media hesabı olan “Truth Social”-da yazıb: "İran İslam Respublikası ilə danışıqların İran rəhbərliyinin ən yüksək səviyyələrinə qaldırıldığı və təsdiqləndiyinə görə, mən, ABŞ prezidenti olaraq, bu axşam İrana planlaşdırılan zərbələri və bombardmanları ləğv etdim".
"Müzakirə və yekun məqamlar ABŞ, İsrail, Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ, Qətər, Türkiyə, Pakistan, Bəhreyn, Küveyt, İordaniya, Misir və digərləri də daxil olmaqla bütün maraqlı tərəflər tərəfindən həm konseptual, həm də ətraflı şəkildə təsdiqləndi. Dəniz blokadası bu razılaşma yekunlaşana qədər qüvvədə qalacaq. İmzalanma vaxtı və yeri tezliklə açıqlanacaq", Tramp əlavə edib.
Tramp daha sonra jurnalistlərə imzalanmanın bu həftə sonu, ehtimal ki, Avropada baş tuta biləcəyini bildirib.
Bir neçə saat sonra İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Baqayi bildirib ki, "İran razılaşma ilə bağlı yekun nəticəyə gəlməyib". O, əlavə edib ki, məsələ "hazırda müvafiq qərar qəbuletmə orqanları tərəfindən nəzərdən keçirilir".
Tasnim xəbər agentliyi Donald Trampın son iki ayda 38 dəfə razılaşmanın bağlanacağını elan etdiyini bildirib. Agentliyin hesabatında deyilir: "İran mümkün razılaşmanı elan edənə qədər Trampın bu məsələ ilə bağlı hər hansı bir xəbəri əvvəlki açıqlamaları ilə eyni qəbul edilməlidir".
Lakin jurnalistlərin “İranın Ali Lideri Ayətullah Müctəba Xameneinin Tehran-Vaşinqton razılaşmasını təsdiqləyib-təsdiqləmədiyi” barədə sualına Tramp belə cavab verib: "Mənim başa düşdüyüm budur ki, bəli".
Ağ Ev rəhbəri daha əvvəl İranın yaxın saatlarda ABŞ-ın güclü zərbəsinə məruz qalacağını və bütün neft və qaz bazarının yaxın gələcəkdə Amerikanın nəzarəti altına keçəcəyini bildirmişdi. ABŞ və İran son iki gündür ki, qarşılıqlı zərbələr alırlar.
Tramp deyir ki, İranla razılaşmamızın mətni bütün maraqlı ölkələrlə razılaşdırılıb və Türkiyə,Pakistan, Səudiyyə Ərəbistanı, İsrail, Bəhreyn, İran və başqa ölkələr daxil olmaqla 11 ölkənin adını çəkir.
Maraqlıdır ki, İrandan başqa bu ölkələrin heç biri reaksiya verməyib, bu ölkədən başqa heç bir ölkənin reaksiyası yoxdur ki, doğrudan da belə bir mətnin hazırlanmasının son variantından onların xəbəri var, yoxsa yoxdur. Niyə buna reaksiya vermirlər? Trampın yalanını üzə çıxarmaq istəmirlər, yoxsa Trampdan qorxurlar? Ya doğrudan bu məsələdə əlləri var? İranın qorxusundan reaksiya vermirlər?
Politoloq Züriyə Ruslanqızı (Qarayeva) baki-xeber.com-a bildirdi ki, bu məsələdə həmin ölkələrin susmasını birbaşa Trampdan qorxmaları ilə izah etmək düzgün olmazdı: “Diplomatiyada bəzən susmaq da mövqe ifadə etməyin bir formasıdır. Əgər həqiqətən də hansısa mətn üzərində qeyri-rəsmi məsləhətləşmələr aparılıbsa, iştirakçı ölkələr danışıqlar yekunlaşmadan detalları açıqlamaq istəməyə bilərlər. Digər tərəfdən, Trampın açıqlaması ilə tam razılaşmasalar belə, Vaşinqtonla münasibətlərə zərər verməmək üçün açıq təkzib yolunu seçməmələri mümkündür. Xüsusilə Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı, Pakistan və Körfəz ölkələri həm ABŞ, həm də İranla müəyyən səviyyədə əlaqələri qorumağa çalışırlar və bu səbəbdən tərəflərdən birinin bəyanatına sərt reaksiya verməkdən yayınırlar”.
Z.Ruslanqızının sözlərinə görə, digər ehtimal isə ondan ibarətdir ki, Trampın dediyi “razılaşdırılıb” ifadəsi formal təsdiqdən yox, məsləhətləşmələrdən və ya ilkin razılaşma siqnallarından bəhs edir. “Belə hallarda ölkələr özlərini prosesin rəsmi tərəfi kimi göstərmək istəmirlər. İranın sərt etiraz etməsinin səbəbi isə fərqlidir: Tehran daxili auditoriyaya və regiona göstərmək istəyir ki, ABŞ təzyiqi altında hansısa sənədə imza atmağa məcbur olmayıb. Buna görə də hazırkı mənzərə Trampın mütləq yalan danışdığını deyil, tərəflərin eyni prosesi fərqli formada təqdim etdiyini göstərə bilər. Ən azı digər ölkələrin susması onların prosesdən tam xəbərsiz olduğunu sübut etmir; əksinə, onların hələlik diplomatik manevr imkanlarını qorumağa çalışdıqlarını da göstərə bilər”-deyə Z.Ruslanqızı qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
