Xaqani Cəfərli: "Xalqlar etnik, dini və məzhəb ayrılıqları səbəbindən dinc yanaşı yaşaya bilmir"
BBC Verify tərəfindən analiz edilən peyk və video görüntüləri İsrailin Livanın cənubundakı şəhər və kəndlərə genişmiqyaslı zərbələr endirdiyini göstərir. Bu görüntülərə əsasən, martın əvvəlindən etibarən 1400-dən çox binanın dağıdıldığı müəyyən edilib, lakin real dağıntının bundan da böyük ola biləcəyi qeyd olunur.
Məlumatda bildirilir ki, bu hücumlar İsrailin Hizbullaha qarşı apardığı hərbi kampaniyanın bir hissəsidir və müdafiə naziri sərhəd yaxınlığındakı ərazilərdə evlərin dağıdılmasını sürətləndirməyi əmr edib.
Beynəlxalq hüquq mütəxəssisləri bu cür sistemli dağıntıların müharibə cinayəti sayıla biləcəyini deyirlər. Bununla yanaşı, İsrail ordusu öz əməliyyatlarının beynəlxalq humanitar hüquqa uyğun olduğunu bildirir və yalnız hərbi zərurət olduqda zərbələr endirdiyini deyir. Onlar həmçinin Hizbullahın mülki ərazilərdə hərbi obyektlər yerləşdirdiyini iddia edir, lakin bununla bağlı konkret sübut təqdim etmirlər.
Hadisələrin fonunda qeyd olunur ki, Hizbullah İsrailə raket və dron hücumları edib və İsrail buna cavab olaraq Livan ərazisində hava zərbələri və quru əməliyyatları başladıb.
Livanda dinc yaşayış məskənlərini darmadağın etməkdə İstairin məqsədi nədi?
Açıq demək lazımdır ki, mülki yaşayış məntəqələrinin genişmiqyaslı şəkildə dağıdılması ciddi suallar doğurur və bir çox hallarda bunu sadəcə "özünümüdafiə" ilə izah etmək mümkün deyil.
İsrail Müdafiə Qüvvələri öz əməliyyatlarını təhlükəsizlik və Hizbullaha qarşı mübarizə kimi təqdim etsə də, əgər nəticədə minlərlə ev dağıdılırsa, bu artıq yalnız konkret hərbi hədəflərin vurulması məsələsindən çox kənara çıxır. Belə miqyaslı dağıntılar ərazini yaşanmaz hala salmaq və əhalinin geri qayıtmasının qarşısını almaq kimi daha geniş strateji məqsədlərlə əlaqələndirilir.
Beynəlxalq hüquq baxımından əsas prinsip budur ki, mülki obyektlər qorunmalıdır və hücumlar "proporsional" olmalıdır. Əgər bir neçə hərbi hədəfi vurmaq üçün bütöv yaşayış məhəllələri məhv edilirsə, bu, beynəlxalq hüquq baxımından qeyri-proporsional və ciddi qanun pozuntusu kimi qiymətləndirilir.
Eyni zamanda, bu da faktdır ki, Hizbullah İsrail ərazisinə raket və dron hücumları edir və bu, münaqişənin qarşılıqlı xarakter daşıdığını göstərir. Amma bu, mülki ərazilərin geniş şəkildə dağıdılmasına avtomatik haqq qazandırmır.
Qısaca desək, belə dağıntıların məqsədi təkcə hərbi hədəfləri məhv etmək yox, həm də bölgəni boşaltmaq və qarşı tərəfə kollektiv təzyiq göstərmək kimi qiymətləndirilir. Bu isə beynəlxalq səviyyədə ciddi mübahisə və narahatlıq yaradan məsələdir.
Politoloq Xaqani Cəfərli "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, BBC Verify-in yaydığı məlumatların nə dərəcədə reallığı əks etdirdiyi tam aydın deyil. Onun sözlərinə görə, 1400-dən çox binanın dağıdılması ciddi iddiadır və bu qədər dağıntı olsaydı, böyük insan tələfatı qeydə alınmalı idi, lakin belə məlumatlar mövcud deyil.
O, həmçinin qeyd edib ki, Livanın cənubunda İranın regiondakı ən güclü proksi qüvvələrindən biri olan Hizbullah yerləşir. Onun sözlərinə görə, BMT Təhlükəsizlik Şurasının qərarına əsasən Hizbullahın tərksilah edilməsi tələb olunur, lakin Livan hökuməti bu prosesi tam icra etməkdə çətinlik çəkir. İsrail isə Livan hökumətinin yerinə yetirə bilmədiyi bu vəzifəni özü həyata keçirməyə çalışacağını bildirir.
Cəfərli bildirir ki, Livan və İsrail arasında diplomatik danışıqlar davam etsə də, Hizbullah bu prosesə qarşı çıxır və bölgədə gərginlik qalır. O əlavə edib ki, Hizbullahın mövcudluğu İsraillə paralel şəkildə davam edə bilməz və tərəflərdən birinin təsirinin zəiflədilməsi qaçılmaz görünür.
Politoloq vurğulayıb ki, bölgədəki bir sıra ərəb ölkələri də İranın proksi qüvvələrini sabitliyə əsas təhdid kimi qiymətləndirir. Onun fikrincə, mövcud vəziyyət etnik, dini və məzhəb zəmnində dərin ziddiyyətlər yaradır və bu səbəbdən xalqların dinc yanaşı yaşaması çətinləşir.
Akif NƏSİRLİ
