İşğaldan azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası və yenidən qurulması üçün ölkə büdcəsi xərclərinin 3,4 milyard manatı və ya 8,25%-i ayrılacaq. Baş nazir Əli Əsədov bildirib ki, 2027-ci ildə Azərbaycanın dövlət büdcəsi xərclərinin 3,4 milyard manatı və ya 8,25%-i işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası və yenidən qurulmasına ayrılacaq:
"Ümumilikdə, 2020-ci ildən, o cümlədən 2026-cı ildən etibarən işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası və yenidən qurulması üçün dövlət büdcəsindən 25 milyard manatdan çox (14,71 milyard dollar) vəsait ayrılıb".
Baş nazir Nazirlər Kabinetində "2027-ci il üçün dövlət və icmal büdcələrinin layihələri, növbəti üç il üçün icmal büdcə göstəriciləri və sosial-iqtisadi inkişaf proqnozları"nın müzakirəsi zamanı qeyd edib ki, 2027-ci ilin dövlət büdcəsində investisiya yönümlü strategiya və dövlət proqramlarının maliyyələşdirilməsi üçün kifayət qədər vəsait ayrılması planlaşdırılır. İqtisad elmləri namizədi Emin Qəribli bu fonda qeyd edir: "Böyük Qayıdışın birinci mərhələsi artıq başa çatıb - nəqliyyat və logistika yollarının tikintisi və ya yenidən qurulması, eləcə də su elektrik stansiyalarının tikintisi daxil olmaqla, azad edilmiş ərazilərə enerji təchizatı. Eyni zamanda, minalardan tamamilə təmizlənmiş torpaqlarda ağıllı platformalardan istifadə edərək şəhər və kəndlərin bərpasına başlanılıb. Hazırda növbəti mərhələdə bir neçə məqsəd həll olunur. Birincisi, bu, geri qayıdan əhali üçün məşğulluq təmin etmək üçün yeni iş yerlərinin yaradılması ilə yanaşı, böyük şəhər və kəndlərin bərpasının davam etdirilməsini əhatə edir". O bildirib ki, Böyük Qayıdış üçün büdcə vəsaiti ayırmaqla yanaşı, dövlətin investisiya cəlb etmək üzərində də çalışması vacibdir: “Cənubi Qafqazın sülh ərazisinə çevrildiyinə və azad edilmiş bölgələrə investisiya qoyuluşunun təhlükəsiz və gəlirli olduğuna dair artan beynəlxalq inamla Qarabağa və Şərqi Zəngəzura getdikcə daha çox Azərbaycan və xarici şirkətlərin axınının şahidi oluruq. Bunun sayəsində Ağdam və Kəlbəcərdə mənzil satışları artıq başlayıb, çünki təkcə yerli əhali geri qayıtmır, həm də digər bölgələrdən insanlar ora köçüb. Ümumiyyətlə, Şərqi Zəngəzur və Qarabağ iqtisadi rayonları getdikcə Azərbaycanın milli iqtisadiyyatına inteqrasiya olunur. Zəngəzur Dəhlizi dəmir yolunun TRIPP formatında istifadəyə verilməsinin bu prosesə güclü təkan verəcəyi gözlənilir. Naxçıvanla maneəsiz əlaqənin yaxınlaşması bu marşrut boyunca - Füzuli, Cəbrayıl və Zəngilan rayonlarında yeni infrastrukturun tikintisinə ehtiyac yaradacaq. Bu da, öz növbəsində, yeni yaşayış məntəqələrinin və sənaye müəssisələrinin yaradılmasına səbəb olacaq. Zəngəzur dəhlizində klasterləşmə prosesinin başlaması və Ağdamdakı AİZ-ə bənzər sənaye əhəmiyyətli azad iqtisadi zonaların yaradılması mümkündür. Əlbəttə ki, bütün bunlar maliyyə resursları tələb edir. Buna görə də dövlət Böyük Qayıdaşa büdcə vəsaitlərini bu qədər fəal şəkildə yatırır və bununla da özəl investisiyaları cəlb edir. İnfrastrukturun inkişafı insanların vətənlərinə sürətlə qayıtmasına və digər bölgələrdən vətəndaşların azad edilmiş torpaqlara köçürülməsinə kömək edəcək”.
İqtisadçı vurğulayıb ki, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpasının başlanmasından altı il sonra Bakı Böyük Qayıdış layihələrinin tədricən həyata keçirilməsi strategiyasını dəyişməyib: "Proses bir neçə amil səbəbindən ləngiyir. Birincisi, rəsmi məlumatlara görə, altı il ərzində azad edilmiş ərazilərin 25%-i minalardan təmizlənib və işlər yalnız tamamilə təhlükəsiz ərazilərdə aparıla bilər. İkincisi, Bakının Böyük Qayıdaşa yanaşmasının mahiyyəti özünü heç bir aspektlə məhdudlaşdırmamaqdır: ərazilərin bərpası və əhalinin qayıdışının davamlı olması üçün hər şey eyni vaxtda tikilməlidir - mənzil, infrastruktur, yollardan və elektrik enerjisindən tutmuş sosial müəssisələrə və insanların işləyib pul qazanacağı müəssisələrə qədər. Buna görə də, hazırda Böyük Qayıdış layihələrinin başa çatması üçün dəqiq bir son tarix yoxdur, çünki ən vacib məsələ insanların öz evlərinə qayıtması və vətənlərində rahat yaşaması və dolanışıqlarını təmin etməsi, bununla da Azərbaycan iqtisadiyyatına töhfə verməsidir. Prioritet onilliklər boyu işğal nəticəsində yerlə yeksan edilmiş azad edilmiş torpaqların tam bərpasıdır ki, onlar Azərbaycan iqtisadiyyatının yeni hərəkətverici qüvvəsinə çevrilsin. Prezident İlham Əliyevin mədən və metallurgiya inkişaf proqramı artıq orada həyata keçiriləcək. Bu gün Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun təməllərini yenidən qurduğumuz və gələcəkdə bərpa prosesi daha sürətli templə davam edəcəyimiz bir dövrdür”.
Bugünə qədər hakimiyyət orqanları 40 mindən çox insanın geri qayıtmasına kömək edib və 45 yaşayış məntəqəsini bərpa edib. Hazırda Qarabağda təxminən 100 min insan yaşayır və yenidənqurma işləri davam edir.
Tahir TAĞIYEV
