Bazar günü günü, 22 noyabr 2026
     

Cənubi Qafqazda yeni siyasi gündəm yaradan Vətən Müharibəsi - TƏHLİL

Image


İkinci Qarabağ müharibəsi, 1990-cı illərdəki Birinci Qarabağ savaşından sonra Dağlıq Qarabağ ətrafında Azərbaycan və Ermənistan silahları qüvvələri arasında yaşanan ən böyük silahlı toqquşma kimi tarixə düşüb. 30 ildən çox davam edən münaqişə ətrafındakı hərbi0-siyasi vəziyyət məhz həmin 44 gün ərzində kökündən dəyişdi.

Müharibənin səbəbləri yalnız 2020-ci ilin sentyabr ayının son günlərində baş verən hadisələrin araşdırılması ilə izah oluna bilməz. Azərbaycanın apardığı Şanlı Qələbə çaldığı Vətən müharibəsi bir sıra amillərin kombinasiyasının nəticəsi idi. Bu kontekstdə ərazilər üzərində Azərbaycanın suveren hüquqlarının bərpasının vacibliy, danışıqlarda irəliləyişin olmaması, siyasi həll tapılmadan uzun müddət davam edən atəşkəs, tərəflərin hərbi potensialını artması, dəyişən regional güc balansı və 2020-ci ilin yayında baş verən bir sıra silahlı toqquşmalar kimi amillər xüsusi əhəmiyyət kəsb edirdi.

2020-ci il Vətən Müharibəsinə qədər Ermənistan təmas xətti və Azərbaycanla dövlət sərhədi boyunca ardıcıl olaraq silahlı təxribatlar törədirdi ki, bu da regionda gərginliyin kəskin şəkildə artmasına səbəb olurdu. Bu cür sistemli təxribatlar sülh prosesini pozmağa, işğal status-kvonu qorumağa və yeni strateji mövqeləri ələ keçirməyə yönəlmişdi.

Belə ki, 2020-ci ilin iyulunda Ermənistan silahlı qüvvələri Tovuz rayonu istiqamətində dövlət sərhədindəki Azərbaycan mövqelərini atəşə tutdular. Bu hadisənin əvvəlkilərdən fərqi döyüşlərin Qarabağ zonasından kənarda və iki dövlət sərhədində baş verməsi idi. Ermənistanın əsas məqsədinin strateji yüksəklikləri ələ keçirmək və Azərbaycanın beynəlxalq enerji və nəqliyyat dəhlizlərini (Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Cənub Qaz Dəhlizi qaz kəməri və Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu) təhdid yaratmaq olduğu heç bir şübhə doğurmurdu.

Bundan bir ay sonra, 2020-ci ilin avqustunda Ermənistan silahlı qüvvələrinin təxribat və kəşfiyyat qrupu Azərbaycanın Goranboy rayonu istiqamətində təxribata cəhd göstərdi. Həmin təxribatın qarşısı alınarkən erməni qrupunun komandiri baş leytenant Qurgen Alaverdyan saxlanılmışdı.

Hər iki silahlı təxribatlardan sonra Azərbaycan gələcəkdə belə cəhdlər təkrarlanacağı halda artıq assimmetrik addımlar atacağı barədə həm Ermənistana, həm də guya münaqişənin dinc yolla həllinə çalışan, əslində isə mövcud status-kvonu qoruyub saxlamağa çalışan ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədlərinə ciddi mesajlar ünvanlamışdı.

Lakin rəsmi Bakının xəbərdarlıqlarına rəğmən, 2020-ci ilin 27 sentyabr tarixi ərəfəsində Ermənistan tərəfi atəşkəs rejiminin pozulması hallarını kəskin şəkildə intensivləşdirərək ağır artilleriya və canlı qüvvəni cəbhə xəttinə yerləşdirdi və təkcə hərbi mövqeləri deyil, həm də Azərbaycandakı mülki yaşayış məntəqələrini atəşə tutdu.

Məhz bundan sonra Azərbaycan Ordusu sentyabrın 27-də Ermənistan qüvvələrinin güclü atəşinə cavab olaraq ərzailərimizin işğqaldan azad olunması istiqamətində əks-hücuma keçdi.

Yeri gəlmişkən, BMT-yə rəsmi müraciətində Azərbaycan rəsmi Bakı 27 sentyabrda Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycan mövqelərini və ətraf yaşayış məntəqələrini iri çaplı silahlar, artilleriya və minaatanlardan istifadə edərək intensiv atəşə tutduğunu, bundan sonra isə Azərbaycanın əks-hücuma keçdiyi bildirdi.

Əslində 2020-ci ilə münaqişə bölgəsində paradoksal bir vəziyyət yaranmışdı. Formal olaraq atəşkəs rejimi qüvvədə idi, lakin fundamental məsələlər - Dağlıq Qarabağın statusu, əhalinin təhlükəsizliyi, köçkünlərin geri qayıtması, ərazi üzərində Azərbaycanın suveren hüquqlarının bərpası və Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin gələcək arxitekturası problemləri öz həllini tapmamış qalırdı.

Bu baxımdan, Vətən Müharibəsi siyasi vakuumun yox, otuz il ərzində münaqişənin sülh yolu ilə həlli çərçivəsində aparılan danışıqların heç bir nəticə verməməsinin nəticəsi idi.

Beləliklə, İkinci Qarbağ Müharibəsinin əsas səbəbləri kimi Ermənistan tərəfinin artıq iki dövlət arasındakı sərhəddə 2020-ci ilin iyul ayında törətdiyi silahlı təxribatları, atəşkəs rejimini davamlı şəkildə pozması, təmas xətti boyunca hərbi təxribatlara əl atması, İrəvanın hərbi-siyasi ritorikasının güclənməsi, habelə mövcud status-kvonun saxlanmasına yönəlmiş cəhdləri göstərmək olar.

Buna görə də, Azərbaycanın Vətən Müharibəsi tammiqyaslı müharibə ehtimalını tədricən artıran silahlı insidentlər zəncirindən və siyasi qərarlardan ibarət tarixi hadisə kimi qiymətləndirilməlidir.

Bu mənada, Azərbaycanın qətiyyətli siyasi mövqeyi əhəmiyyətli rola malik idi. Ermənistanın və həmsədrlərin mövcud tatus-kvonun qorunub saxlanmasına yönəlik siyasəti Azərbaycan tərəfində narazılığı daha da artırırd. Rəsmi Bakı mütəmadi şəkildə olaraq ərazi bütövlüyünün bərpasını və işğal olunmuş rayonların qaytarılmasını tələb edirdi. Lakin onilliklər ərzində davam edən danışıqlar çərçivəsində bu ziddiyyətli mövqeləri uzlaşdıra biləcək bir mexanizm formalaşdırmaq mümkün olmadı. Hərçənd, Azərbaycanın ədalətli mövqeyi özlüyündə bilavasitə beynəlxalq hüquq normalarını ehtiva edirdi.

Müharibənin ilk günləri artilleriya, raketlər, zirehli texnika və pilotsuz uçuş aparatlarının genişmiqyaslı istifadəsi ilə xarakterizə olunurdu.

Azərbaycan tədricən cənub istiqamətində irəliləyiş əldə etdi. Daha sonra Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan, Qubadlı və digər ərazilər də daxil olmaqla bir sıra yaşayış məntəqələrini və rayonları işğaldan azd etdi.

Müharibənin son mərhələsində əsas hadisə Şuşa şəhəri üzərində Azərbaycanın nəzarətinin bərpası. Bunun ardınca Ermənistan qüvvələrinin hərbi vəziyyəti xeyli pisləşdi və 10 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan və Rusiya Prezidenti Vladimir Putin tərəfindən üçtərəfli bəyanat imzalandı.

Vətən Müharibəsinin fundamental hərbi-siyasi nəticəsi ərazi vəziyyətində köklü dəyişiklik oldu.

Azərbaycan 1990-cı illərdən bəri Şuşa şəhəri də daxil olmaqla, Ermənistanın işğğalı altında olan ərazilərin mütləq əksər hissəsi üzərində suveren dövlətçilik nəzarətini bərpa etdi.

Bundan əlavə, Ağdam, Kəlbəcər və Laçının qaytarılması ilə Birinci Qarabağ müharibəsindən sonra mövcud yaranmış status-kvonun əhəmiyyətli bir hissəsi ləğv edildi.

Bu reallıq Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası, Ermənistan tərəfinin isə sarsıdıcı hərbi-siyasi məğlubiyyəti demək idi. Təsadüfi deyil ki, rəsmi İrəvan özü o vaxta qədər Ermənistan silahlı qüvvələrinin işğal altında saxladığı ərazilərin əhəmiyyətli bir hissəsinin itirildiyini etiraf etdi.

2020-ci il Vətən Müharibəsinin nəticələri əslində Cənubi Qafqazda yeni bir təhlükəsizlik sistemi və geosiyasi kofiqurasiya yaratdı.

Əvvəla, Azərbaycan uzun müddət işğal altınad olmuş ərazilərinin çox böyük bir hissəsini azad edərək onlar üzərində dövlət nəzarətini rəsmiləşdirdi.

İkincisi, Ermənistan Azərbaycanın Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayonlarının hərbi əməliyyatlar olmadan boşaldılmasına məcbur edildi.

Üçüncüsü, Azərbaycan Laçın dəhlizinin Dağlıq Qarabağla Ermənistan arasında əlaqə rolu oynamasına icazə verdi.

Dördüncüsü, bölgədə nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin açılması perspektivi barədə niyyətlər açıqlandı.

Beləliklə, 44 günlük müharibə sadəcə başqa bir hərbi əməliyyatlar dövrünə son qoymaqdan daha böyük diapozana malik tarixi hadisədir. Azərbaycanın Vətən Müharibəsində qazandığı Şanlı Zəfər faktiki olaraq 1990-cı illərin əvvəllərindən bəri mövcud olmuş əvvəlki hərbi-siyasi status-kvoya xitam verdi.

Bu isə, öz növbəsində, Azərbaycanın Cənubi Qafqazda formalaşdırdığı yeni geosiyasi konfiqurasiya çərçivəsində Rəsmi Bakının regional təhlükəsizliyin təminatının təməlini təşkil edən sülh gündəliyinin qəbul olunmasını şərtləndirdi.

Sahil İsgəndərov,
politoloq




DİGƏR XƏBƏRLƏR

VİDEO

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

“Günəş fəallığı” Xəzər suyuna təsir edən sonuncu amıldir - Rusiyadan gələn izaha cavab...

Putin “nüvə çantası”nı özü ilə Çinə niyə aparmışdı...

Ermənilər Qarabağda Amaras udin-alban abidəsinə kor iddialardan əl çəkmirlər...

SON XƏBƏRLƏR

21.11.2026 / 22:23
Rusiya raketləri Polşada gərginliyi artırdı – NATO hərəkətə keçəcəyini açıqladı...

21.11.2026 / 22:05
Prezident İlham Əliyevin Vyetnama səfəri başa çatıb

21.11.2026 / 21:24
Trampdan İranla bağlı ŞOK PLAN – gələcək Ağ Ev rəhbərlərinin də əl-qolu bağlanacaq...

21.11.2026 / 20:19
Ukrayna ilə bağlı bənd Tramp-Si-Putin bəyanatından son anda çıxarıldı... Finlandiya prezidentindən sensasion iddia...

21.11.2026 / 19:50
Zelenski Krım körpüsünü hədəf göstərdi – “Rusiya müharibənin nə olduğunu hiss etməlidir”

21.11.2026 / 19:23
İran ABŞ F-16-sını vurduğunu iddia edir – Pentaqondan açıqlama gəldi...

21.11.2026 / 19:07
Məleykə Abbaszadənin Nərmin Heydərlini işdən çıxarması ilə bağlı xəbərlərə RƏSMİ REAKSİYA...

21.11.2026 / 18:28
Leyla Əliyeva Hanoy Tiсarət və Turizm Kollecində Bakı guşəsi və Azərbaycan kulinariya zonasının açılışında iştirak edib - FOTO

21.11.2026 / 17:42
Elektron hökumıət inkişafı üzrə Azərbaycanın nəticələrini hər ölkə göstərə bilməz...

21.11.2026 / 17:12
Rusiyada miqrantlara sərt nəzarət başlayır – dekabrın 1-dən hər addımları izlənəcək...

21.11.2026 / 16:27
Britaniyanın Aİ-yə qayıtması gündəmə gəldi – Londondan gözlənilməz açıqlama...

21.11.2026 / 15:35
TRIPP layihəsinə rəsmən start verilir... Paşinyan anons etdi - Ermənistan Azərbaycan və Türkiyənin enerji şəbəkəsinə qoşulur...

21.11.2026 / 15:34
Mehriban Əliyeva və Vyetnamın birinci xanımı Hanoyda İrs Evində olublar - FOTO

21.11.2026 / 15:05
Prezident: "Xüsusilə Vətən müharibəsi dövründə Vyetnamın verdiyi dəstəyə və ədalətli mövqeyinə görə minnətdarıq"

21.11.2026 / 15:02
"Vyetnam bizim üçün dost ölkə və strateji tərəfdaşdır" - Prezident İlham Əliyev

21.11.2026 / 14:59
"Tamamilə əminəm ki, Azərbaycan bundan da böyük inkişafa nail olacaq" - Vyetnam Prezidenti

21.11.2026 / 14:56
"Azərbaycan həm Avropanın, həm də Asiyanın bənzərsiz mədəni irsini daşıyan inci hesab olunur" - To Lam

21.11.2026 / 14:53
Hanoyda Prezident İlham Əliyevin və Birinci xanım Mehriban Əliyevanın şərəfinə rəsmi nahar verilib - FOTO

21.11.2026 / 14:06
Almaniyadan İrəvana mesaj - sülh müqaviləsi üçün Konstitusiya dəyişdirilməlidir

21.11.2026 / 13:43
Trampın İranla müharibə planına maliyyə əngəli – Demokratlar Konqresə ultimatum verdi...

21.11.2026 / 13:25
Saxlanılan şəxsin üzərindən 5 kq-dan çox narkotik çıxdı

21.11.2026 / 13:14
İran təhdidi ABŞ nazirini hərbi bazaya sığınmağa məcbur etdi – Bessentdən Tehrana sərt mesaj...

21.11.2026 / 12:58
DİN narkotikə görə həbs olunan vəkil Orxan Kəngərli və digərləri ilə bağlı görüntülər yaydı - VİDEO

21.11.2026 / 12:31
Beynəlxalq Qalereyada İsrail Səfiri ilə mədəniyyət sahəsində əməkdaşliq müzakirə olunub

21.11.2026 / 12:10
Avtomobil almaq üçün götürdüyü krediti tanışı oğurladı....

21.11.2026 / 11:47
"Biz Azərbaycanı regionda daimi olaraq mühüm strateji tərəfdaş kimi qəbul etmişik" - Vyetnam Prezidenti

21.11.2026 / 11:43
Prezident İlham Əliyev: "Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri strateji əhəmiyyət daşıyır"

21.11.2026 / 11:28
Prezident İlham Əliyevin Vyetnam Prezidenti ilə geniş tərkibdə görüşü olub - FOTO

21.11.2026 / 10:14
Müdafiə Nazirliyində NATO nümayəndə heyəti ilə görüş olub

21.11.2026 / 09:36
Rusiya Türkiyənin S-400 sistemlərini üçüncü ölkəyə satması məsələsini müzakirə edir...

21.11.2026 / 09:11
Avtoxuliqanlıq edən daha bir sürücü həbs edildi

21.11.2026 / 08:51
Prezidentlər İlham Əliyev və To Lam Birgə Bəyanat qəbul ediblər, Azərbaycan-Vyetnam sənədləri mübadilə olunub - FOTO

21.11.2026 / 08:44
Prezident İlham Əliyev gürcüstanlı həmkarına başsağlığı verib

21.11.2026 / 08:41
Prezident İlham Əliyevin Hanoyda rəsmi qarşılanma mərasimi olub

20.11.2026 / 23:10
Minlərlə ailənin torpaq probleminin həlli istiqamətində mühüm addım - çıxarış almaq mümkün olacaq...

20.11.2026 / 22:37
İraqda məzhəb savaşı başlanır, işin içində yenə İran var

20.11.2026 / 22:15
Tramp Konqresdə nəzarəti itirməzdən əvvəl hərəkətə keçdi - Ukraynada sülh üçün son tarix açıqlandı...

20.11.2026 / 21:58
BMT-ni bərbad günə qoyanlar onun “köklü islahatına” qərar verdilər...

20.11.2026 / 21:43
Danimarka Rusiya hərbi attaşesini ölkədən qovur, ruslar üçün vizaları da dayandırır – vaxt verildi...

20.11.2026 / 21:35
Britaniya ordusu dron dövrünə hazırlaşır?

20.11.2026 / 21:24
Moskvadan Tallinn və Buxarestə etiraz - hər iki ölkənin diplomatları Rusiya XİN-ə çağırıldı

20.11.2026 / 21:16
Paşinyan “Qərbi Ermənistandan” imtina etdi ki, Bakı da Qərbi Azərbaycandan imtina etsin - Hay ki, hay...

20.11.2026 / 20:58
Qərbi Zəngəzurun tarixi irsinin UNESCO-da mənimsənilməsinə start verildi...

20.11.2026 / 20:41
Tramp Çindəki hadisədən sonra təyyarədaşıyan bir gəmini İranın "qapısından" çəkib apardı...

20.11.2026 / 20:22
Rəsmi Ankara NATO-ya sərt mesaj verdi – Alyans Türkiyəni Yaxın Şərqdə tək qoydu...

20.11.2026 / 20:07
Parlament buraxılır, Konstitusiya dəyişdirilir, müxalifət ləğv edilir - Paşinyan mürəkkəb ssenariyə baş vurdu...

20.11.2026 / 19:49
Azərbaycanda kitabxanalar 26 faiz azalıb, bəzi kəndlərdə onlar fəaliyyətini tamamilə dayandırıb

20.11.2026 / 19:44
Dədə Qorqud epoxasının memarlıq irsi:Nəzəri fikirlər, tarixi baxışlar və məkan semantikası

20.11.2026 / 19:25
Macarıstan Ukrayna siyasətini tam dəyişdi - Madyar Orbanı sildi...

20.11.2026 / 19:25
Vyetnam üçün Avropaya Azərbaycanın üzərindın yol açıldı...

20.11.2026 / 19:10
İŞİD-in “Vilayəti Xorasan” qruplaşmasının iki üzvü Azərbaycana gətirilərək həbs edildi - FOTO

20.11.2026 / 18:57
Moskvadan Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Dublin görüşünə reaksiya...

20.11.2026 / 18:43
Maşın alan yoxdur, amma qiymətlər sürətlə artır

20.11.2026 / 18:27
Yeni Yalta sammiti alınmadı, amma Rusiya, Çin, ABŞ liderləri istəklərinə nail oldular

20.11.2026 / 18:11
Fransa və Hindistan BTQ-yə açıq savaş açdı - təşkilatın sosial media hesablarına kiberhücumlar başladı...

20.11.2026 / 17:57
Şəmkir xəstəxanasını su basdı - TƏBİB-dən açıqlama...

20.11.2026 / 17:51
İslam yaxın onillikdə dünyanın ən böyük dininə çevriləcək

20.11.2026 / 17:40
İcra başçısının birinci müavini ilə bağlı 2 milyonluq qalmaqal - iş prokurorluğa çıxdı...

20.11.2026 / 17:32
Almaniya və Ukrayna arasında fikir ayrılığı - Avropalı liderlər Moskvaya gedəcəkmi...

20.11.2026 / 17:26
Dünyanın "3 iddialı ağası" Qəzzada on minlərlə müsəlmanın faciəsinə susdu...

20.11.2026 / 17:12
Mehriban Əliyevanın sosial media hesablarında Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşünə dair paylaşım edilib

20.11.2026 / 17:05
Trampdan Ukrayna ilə bağlı mühüm açıqlama - Vaşinqton Kiyevsiz qərar verməyəcək...

20.11.2026 / 16:32
Kolleclərə qəbul qaydaları dəyişir - qiyabi təhsil ləğv edilir...

20.11.2026 / 16:25
Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Vyetnama rəsmi səfəri ilə bağlı videoçarx paylaşılıb

20.11.2026 / 16:09
Ermənilər pasportlarda doğulduğu yer kimi "Azərbaycan " yazdırırlar...

20.11.2026 / 16:02
Prezident İlham Əliyevin səfəri Vyetnam mediasının diqqət mərkəzində... - FOTO

20.11.2026 / 15:44
Çin lideri Putini niyə bu qədər soyuq qarşıladı...

20.11.2026 / 15:29
Mehriban Əliyeva Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşüb - FOTO

20.11.2026 / 15:23
Azərbaycanda boşanmaların sayı artır - hər 100 nikahın 48-i dağılır...

20.11.2026 / 15:20
Bakı–Balakən–Bakı marşrutu üzrə qatarların hərəkəti bərpa olunur

20.11.2026 / 15:09
Rusiyanı Ukraynada yeni işğala ruhlandıran kimdir - ABŞ müdafiə nazirinin yanlışı...

20.11.2026 / 15:08
“Vətəndaşlar referendumda yeni Konstitusiyanın əleyhinə səs verərsə, istefa verməyə hazıram” - Paşinyan

20.11.2026 / 14:50
Badamdarda sürüşmə sahəsində çatlar genişlənib - RƏSMİ AÇIQLAMA...

20.11.2026 / 14:45
Milli Məclisin deputatı Vüqar Rəhimzadə Ordubadda seçiciləri ilə növbəti görüşünü keçirib - FOTO

20.11.2026 / 14:44
Aİ və Böyük Britaniya tələbə mübadiləsi barədə razılığa gəldilər, lakin təhsil haqları dayandırıldı

20.11.2026 / 14:32
Əli Əsədov Kobaxidzeyə başsağlığı verdi

20.11.2026 / 14:24
Krım körpüsü Niderland raketləri ilə vurulmuşdu - Niderland və Avstriyanın Kiyevdəki səfirlikləri bombalandı...

20.11.2026 / 14:12
Əməkdar artist Nigar Şabanova icra hakimiyyətini tənqid etdi

20.11.2026 / 14:08
Polşanın Lublin şəhərində hava hücumu xəbərdarlığı edilib

20.11.2026 / 14:01
Milli Xalça Muzeyində “Ortaq irs: Türk xalçası” mövzusunda beynəlxalq simpozium təşkil olunacaq

20.11.2026 / 13:59
AĞDAMIN MƏDƏNİ YADDAŞI: DAŞLARA HƏKK OLUNMUŞ TARİX VƏ YENİDƏN DİRÇƏLƏN İRS

İnformasiya texnologiyaları Azərbaycanın inkişafında yeni güclü mənbə kimi özünü daha çox təsdiqləyir....

XƏBƏR ARXİVİ