Azər Allahverənov:" Ərəb ölkələri zamanında şaxələndirilmiş boru xətlərinin həcmini artırmış olsaydılar, onda bu qədər Hörmüz böhranı onlara təsir etməzdi"
Məlum olduğu kimi, 28 fevralda başlayan ABŞ-İran müharibəsi qlobal iqtisadiyyatda xeyli problemlər yaradıb, enerji ilə bağlı ciddi sıxıntılara səbəb olub. İran Hörmüz boğazından mal və neft axınını dayandırdığı üçün ölkələrin bir çoxu enerji şoku ilə üzləşib.
Ancaq belə məqamda Azərbaycan nümunəsi göstərir ki, neft və qaz resurslarının dünya bazarlarına çatdırılmasında şaxələndirilmə mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Məsələ ondadır ki, Azərbaycan 1994-cü ildə "Əsrin müqaviləsini" imzaladıqdan qısa müddət sonra neftin dünya bazarlarına daşınması məqsədilə 3 boru xəttinə malikdir. (Bakı-Novorossiysk, Bakı-Supsa, Bakı-Tbilisi-Ceyhan). Birində problem yarananda, digər xətdən istifadə etmək mümkündür. İran və Körfəz ölkələri isə neftin bazarlara alternativ çatdırılma xətlərinə malik deyillər. Halbuki, alternativlər olsaydı, vəziyyət nisbətən fərqli olardı.
Sözügedən məsələni baki-xeber.com-a şərh edən millət vəkili Azər Allahverənovun fikrincə, dünyada baş verən münaqişələr, xüsusilə də karbohidrogen resurslarının daşınmasını təmin edən marşrutlar ətrafında gedən müharibələr bir daha onu göstərir ki, şaxələnmiş boru kəmərlərinin olması olduqca vacibdir: "Azərbaycan da bu baxımdan ən bariz nümunədir ki, unikal model yarada bilib. Ölkəmiz Şimal-Cənub və Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizlərinin arasında yerləşir. Bu da istər şimalda, istər cənubda baş verən münaqişələr fonunda beynəlxalq yükdaşımalarda həyati əhəmiyyətə malikdir. Orta dəhlizin həmin münaqişələr fonunda əhəmiyyəti getdikcə artmaqdadır. Bu, həm də enerji resurslarının daşınmasında da özünü biruzə verən bir məsələdir. Bəllidir ki, adətən bu tipli layihələrin effektiv idarə edilməsi həm də onların təhlükəsiz şəkildə istismarını zəruri edir. Bu baxımdan mütləqdir ki, həmin layihələr həm siyasi, həm də digər aspektlərdə təmin olunacaq bir sabitlik şəraitində icra olunmuş olsun. Çünki Azərbaycan bununla bağlı çox uğurlu bir model ortaya qoyub. Nəticə etibarı ilə bu gün biz görürük ki, tək nəqliyyat dəhlizləri deyil, həm də enerji resurslarının daşınmasında Azərbaycanın müəyyən etdiyi təhlükəsiz mühit bir çox dövlətlərin maraqlarına cavab verməklə yanaşı, həm də iqtisadi cəhətdən sərfəli şəkildə həmin layihələrin icrasını təmin etmiş olur. Bu da istər-istəməz bir çox dövlətin maraqlarına cavab verə bilən haldır".
Millət vəkili hesab edir ki, Hörmüz boğazı ətrafında yaşananlar bir daha neftin, sıxılmış qazın yalnız dəniz üzərindən daşınmasının riskli olduğunu göstərir: "Faktiki olaraq biz görürük ki, münaqişə şəraitində Hörmüz boğazı məsələsi bir növ danışıqlar prosesində təsir və təzyiq alətinə çevrilib. Bu da bir daha onu göstərir ki, heç bir dövlət bu və ya digər formada bundan ziyan çəkməkdən sığortalanmayıb. Artıq bir sıra Körfəz ölkələri quru yollarla daşınmanın həcminin artırılması istiqamətində zəruri addımlar atırlar. Şaxələnmiş, diversifikasiya olunmuş dəhlizlər bu gün faktiki olaraq bir birini həm tamamlayır, həm də sığortalayır. Ərəb ölkələri zamanında şaxələndirilmiş boru xətlərinin həcmini artırmış olsaydılar, onda bu qədər Hörmüz böhranı onlara təsir etməzdi."
Vidadi ORDAHALLI
