Ermənistanda cari ilin iyun ayında keçriləcək parlament seçkiləri ərəfəsində bu ölkədə Qərb və Rusiyanın qarşıdurması artıq açıq müstəviyə keçir. Məhz elə bu fonda Brüsseldə Avropa İttifaqı səfirləri Ermənistana yeni mülki missiya göndərmək qərarına gəliblər. Məsələ ilə bağlı gələn həftə keçiriləcək Avropa İttifaqı xarici işlər nazirlərinin görüşündə yekun qərar veriləcək.
“Radio Free Europe”in Avropa İttifaqının Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Komissarından missiyanın mandatı, strukturu və müddəti ilə bağlı məlumat əldə edib. Sənədə əsasən, missiyanın əsas məqsədi təhlükəsizlik nazirliklərinə və agentliklərinə strateji, praktik məsləhət, dəstək verməklə Ermənistanın hibrid təhdidlərə qarşı dayanıqlığını gücləndirməkdir. Müvafiq məsləhətləşmələr xarici informasiya manipulyasiyalarının aşkarlanması və onlara cavab verilməsi, kiberhücumlar və qeyri-qanuni maliyyə axınları ilə mübarizəyə yönələcək. Missiya həmçinin Aİ-nin metodologiya və standartlarına uyğun olaraq Ermənistanın təhlükəsizlik imkanlarının inkişafı üçün nələrin gərəkdiyini qiymətləndirəcək. Aİ Xarici İşlər Xidməti bundan öncə bir sənəddə missiyanın zəruriliyini əsaslandırıb. Qeyd olunub ki, Ermənistanda iyundakı parlament seçkiləri, ardınca yerli seçkilər və mümkün konstitusiya referendumu yalnız daxili sabitlik üçün deyil, regional sülh üçün də ciddi sınaq olacaq. Azərbaycan illər öncə Ermənistanla sərhəddə silahsız Avropa müşahidəçilərinin yerləşdirilməsini tənqid edib. Ötən ilin avqustunda Ermənistanla paraflanmış sülh müqaviləsinə birgə sərhəddə üçüncü ölkə qüvvələrinin yerləşdirilməməsinə dair müddəa salınıb. “Azatutyun” yazır ki, indi Brüssel yeni missiyanın göndərilməsində məqsədin Rusiyanın sabitliyi pozan fəaliyyətlərini azaltmaq və neytrallaşdırmaq olduğunu vurğulayır. “Radio Free Europe”in əldə etdiyi sənədə görə, Xarici Fəaliyyət Xidmətinə Azərbaycanla müzakirələri davam etdirmək tapşırılıb. Məqsəd Aİ-nin dəstəyinin mahiyyətini aydınlaşdırmaq və sülh prosesinə mümkün mənfi təsirlərin qarşısını almaqdır. Mümkün risklərə gəlincə, Ermənistandakı daxili siyasi proseslər, xarici iqtisadi təzyiqlər və informasiya manipulyasiyaları ilə yanaşı, İrana qarşı müharibə də ayrıca vurğulanır. Ermənistanın açıq olan iki sərhədindən biri İranladır və bu sərhəd ölkənin kommunikasiya xətləri, həmçinin “Şimal-Cənub” nəqliyyat və ticarət dəhlizi üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir: “Bu gərginlik Rusiyanın Ermənistan iqtisadiyyatı və enerji ehtiyacları üzərində təsirini daha da artıra, seçkilər ərəfəsində bundan istifadə oluna bilər”. Potensial miqrasiya axınları, mütəşəkkil cinayətkarlıq və digər qeyri-qanuni fəaliyyət riskləri də qeyd edilir. Aİ-nin yeni missiyasının Ermənistanda iki il müddətinə yerləşdirilməsi gözlənilir. 20-30 beynəlxalq işçidən ibarət missiya “Avropa İttifaqının tərəfdaşlıq missiyası” adı ilə fəaliyyət göstərəcək. Razılaşma əldə edilərsə, missiyanın üçüncü ölkələrin iştirakına da açıq olacağı bildirilir. Sözügedən missiyanın fəaliyyəti başlaması ilə Azərbaycanla sərhəddə yerləşən Avropa İttifaqının müşahidəçilərinin mövqelərindən geri çəkiləcəyi də gözlənilir və bu da Bakının istəyinə uyğundur. İndi Avropa İttifaqı hesab edir ki, Ermənistan “demokratik təsisatları və ictimai etimadın sarsıdılmasına” yönəlmiş intensiv hibrid hərəkətlərlə üzləşib. Bu hərəkətlərə xarici məlumatların manipulyasiyası və müdaxiləsi, kibertəhdidlər və seçki proseslərinin qanunsuz maliyyələşdirilməsi daxildir. Qurum hesabedir ki, bu təhdidlərin 7 iyun 2026-cı il seçkiləri ərəfəsində daha da güclənməsi ehtimalı yüksəkdir. Müvafiq sənəddə Ermənistanın ötən ilin noyabr ayında Avropa İttifaqına müraciət etdiyi, Avropa İttifaqından qiymətləndirmə qrupunun yanvar ayında Ermənistana gəldiyi və bu səfərin ölkənin hibrid təhdidlərə qarşı həssaslığına dair illüstrativ məlumatlar verdiyi açıq şəkildə göstərilir. Bu durumda da Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan parlament seçkilərinə konkret Rusiyanın mümkün müdaxiləsinin və dezinformasiya kampaniyasının qarşısının alınması üçün ölkəyə çevik hibrid reaksiya qrupunun göndərilməsi xahişi ilə Avropa İttifaqına müraciət ünvanlayıb.
Avropa İttifaqı ötənilki parlament seçkiləri zamanı Moldova hakimiyyətinə Rusiyadan qaynaqlanan və əsasən, sosial mediada yayılan dezinformasiyanın erkən aşkarlanması və qarşısının alınmasında kömək etmək üçün Kişinyova 20 nəfərdən ibarət oxşar qrup göndərib. Həm Brüssel, həm də Kişinyov layihəni uğurlu hesab edib və Avropa İttifaqı indi Rusiyanın təsir göstərməyə çalışacağı gözlənilən həlledici seçkilər ərəfəsində Ermənistan üçün də eyni yardımı göstərmək istəyir. Brüsseldəki müzakirələrdən əldə edilən diplomatik qeydlərə əsasən, Aİ “həm 2026-cı ilin iyun seçkilərindən əvvəl, həm də Ermənistanla Azərbaycan arasında davam edən sülh prosesi zamanı Ermənistanın demokratik dayanıqlığının və informasiya bütövlüyünün gücləndirilməsinə dəstəyini ifadə etmək” niyyətindədir. O da vurğulanır ki, Ermənistana təklif olunan dəstək açıq şəkildə Rusiyanın sabitliyi pozan fəaliyyətlərinin azaldılmasına və nəticələrinin yumşaldılmasına yönəlməlidir. Bundan əlavə, “Azatutyun” radiosu qeyd edir ki, Aİ-yə üzv dövlətlər qurumun diplomatik korpusuna, xarici işlər xidmətinə də müraciət edərək, onları “Aİ-nin Ermənistana dəstəyinin məqsədini izah edərək və sülh prosesinə mənfi təsirlərdən qaçınmağın vacibliyini vurğulayaraq Azərbaycanla əlaqə saxlamağa” çağırıblar. Xatırlanır ki, rəsmi Bakı həm son illərdə Aİ-nin Ermənistana göstərdiyi hərbi yardım, həm də 2023-cü ildən bəri Azərbaycanla sərhədin Ermənistan tərəfində etimad yaratmaq və vəziyyəti izləmək mandatı ilə fəaliyyət göstərən hazırkı Aİ Monitorinq Missiyası ilə bağlı narahatlıqlarını ifadə edib. Yeni missiyanın göndərilməsi təsdiqlənərsə, o, daha çox hibrid təhdidlərə, o cümlədən seçki prosesinə, eləcə də bundan sonra keçiriləcək mümkün konstitusiya referendumuna diqqət yetirəcək. Ona da diqqət çəkilir ki, Aİ üzv dövlətləri iki qərar qəbul etməlidirlər: biri məsələni texniki olaraq təsdiqləmək, digəri isə faktiki olaraq həyata keçirmək. Eyni zamanda Brüsseldəki diplomatik dəhlizlərdə ümid var ki, bu dəfə Azərbaycan Ermənistandakı yeni Aİ missiyasına daha müsbət yanaşa bilər, çünki bu, ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi sülh prosesi və Ermənistanla Azərbaycan arasında münasibətlərin normallaşdırılmasına dəstək ilə əlaqələndiriləcək. Ancaq təbii ki, Azərbaycan üçün əsas məsələ “binokl diplomatiyası” ilə məşğul olan Aİ Monitorinq Missiyasının fəaliyyətinin dayandırlmasıdır. Aİ-nin Ermənistanda belə fəallığı, Rusiyanın hədəf kimi göstərilməsi təbii olaraq, Moskvada xoş qarşılanmır. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov hesab edir ki, ölkəsi tərəfindən Ermənistana qarşı hibrid hücumlar iddiaları, ən azından, qəribədir. Rusiya diplomatiyasının rəhbəri hələ fevralın əvvəlində Moskvada Ermənistan parlamentinin sədri Alen Simonyanla görüşü fonunda sözügedən xüsusda bildirib: “Şimaldan Ermənistana qarşı mifik hücumların hazırlanması ilə bağlı vaxtaşırı açıqlamaları eşitmək qəribədir. Ölkənizdə parlament seçkiləri kampaniyası artıq başlayır. Sizi əmin edə bilərəm ki, xaricdən, açıq şəkildə Rusiyaya istinad edən siqnallar eşidiləndə, kiminsə seçkilərə müdaxilə etməyə hazırlaşdığı, İrəvandan Avropa ittifaqına bu müdaxiləyə yol verməmək üçün çağırışlar ediləndə bütün bunlar bizim üçün qəribə görünür. İnanırıq ki, İrəvandakı məsuliyyətli siyasətçilər bu cür addımların açıq-aşkar təxribat məqsədləri ilə atıldığını başa düşürlər”. Rusiya xarici işlər naziri bir daha Moskvanın son zamanlar müntəzəm olaraq səsləndirdiyi iddianı da təkrarlayıb. Qeyd edib ki, İrəvan Avropa İttifaqı ilə münasibətlərini dərinləşdirməklə bunun nəticələrini aydın şəkildə anlamaldır: “Avrasiya İqtisadi Birliyinə üzvlük Aİ ilə əməkdaşlığın, xüsusən də üzvlüyün əsasını təşkil edən prinsiplərlə bir araya sığmır. Seçim sizindir və biz buna tam hörmətlə yanaşacağıq. Lakin biz gözləyirik ki, bu proses zamanı Ermənistan AİB-in tamhüquqlu üzvü olduqdan sonra son on ildə əldə etdiyi nəticələr nəzərə alınacaq. 2015-ci ildə Ermənistanın ÜDM-i 10,5 milyard dollar idisə, bu gün 26 milyard dollardır. Göstərici iki yarım dəfə artıb. Bu, şərhə belə ehtiyac olmayan bir faktdır”. Lakin bütün bu xəbərdarlıqlara baxmayaraq, İrəvan Avropa İttifaqından parlament seçkiləri prosesinə Rusiyanın mümkün müdaxiləsindən və dezinformasiyadan qorunmaqda kömək etməsi üçün ölkəyə çevik hibrid reaksiya qrupunun göndərilməsini xahiş edib. Təbii ki, bu da Rusiyanı və Ermənistanda Moskvaya bağlı siyasi qüvvələri narazı salır.
Ramil QULİYEV
