Mədəniyyət naziri qoruqların müasir standartlara uyğun formada qurulmalı olduğunu deyir Sədaqət Məhərrəmli: “Bir sıra qoruqların Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin tabeliyinə verilməsi qoruqların həyatında, fəaliyyət istiqamətində uğurlu yeniliklərə səbəb olacaq” Aydın Xan Əbilov: “Qoruqların işinə yanaşmada müsbət dəyişikliklərin olacağına ümid edirəm”
Tarix-mədəniyyət qoruqları dünyada turistlərin ən çox maraq göstərdiyi məkanlardan biridir. Azərbaycanda müxtəlif dövlət qurumlarının nəzdində bir neçə kateqoriya üzrə qoruqlar fəaliyyət göstərir. Məlum olduğu kimi, tarix-mədəniyyət qoruqları uzun illər idi ki, Mədəniyyət Nazirliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərirdi. Nazirliyin yaydığı məlumata görə isə artıq bu qurumun nəzdindəki qoruqlar nazirlik yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin tabeliyinə verilib.
Nazirlikdən bildirirlər ki, nazirliyin tabeliyində fəaliyyət göstərən qoruqların fəaliyyətinin daha effektiv şəkildə qurulmasını təmin etmək üçün onlar Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin nəzdinə verilib.
Məlumatlara görə, Qobustan Dövlət tarix-bədii qoruğu, Nardaran tarix-mədəniyyət qoruğu, Keşikçidağ Dövlət tarix-mədəniyyət qoruğu, “Pir Hüseyn xanəgahı” tarix-memarlıq qoruğu, Lahıc tarix-mədəniyyət qoruğu, “Çıraqqala” tarixi-memarlıq qoruğu, “Şabran şəhəri” tarixi qoruğu, “Avey” Dövlət tarix-mədəniyyət qoruğu, Gəncə Dövlət tarix-mədəniyyət qoruğu, Nizami Gəncəvi məqbərəsi kompleksi, Qəbələ Dövlət tarix-mədəniyyət qoruğu, İlisu Dövlət tarix-mədəniyyət qoruğu, Zaqatala tarix-mədəniyyət qoruğu, Şuşa Dövlət tarix-mədəniyyət qoruğu və Quba şəhərindəki Soyqırımı Memorial Kompleksi Dövlət Xidmətinin balansına verilib.
Qeyd edək ki, mədəniyyət naziri Əbülfəs Qarayevin sözlərinə görə, indi qarşıda duran əsas məsələ qoruqların fəaliyyətinin müasir tələblər səviyyəsində təşkil edilməsidir: “Bura həm ziyarətçilərin qoruqları rahatlıqla ziyarət etmələri üçün müvafiq infrastrukturun yaradılmasından tutmuş, elmi tədqiqatların aparılmasına qədər ən müxtəlif istiqamətlər aiddir. Hazırda Ağsu və Qəbələdəki qoruqlarda elmi-tədqiqat işləri aparılır. “Avey” Dövlət tarix-mədəniyyət qoruğunda da Yaponiyadan olan mütəxəssislərin iştirakı ilə tədqiqat işlərinə başlanıb. Bu araşdırmalar bütün qoruqlarımızı əhatə etməlidir”.
Nazir qeyd edib ki, regionların mədəniyyət müəssisələri kimi qoruqların da fəaliyyətinin daha da gücləndirilməsi üçün ixtisaslı kadrların işə cəlb olunması diqqətdə saxlanmalıdır: “Qoruqların işi ölkəmizin müasir inkişaf səviyyəsinə uyğun qurulmalıdır. Bura xidmət səviyyəsinin yüksəldilməsi, eləcə də ödənişli xidmətlərin təşkili kimi məsələlər daxildir. Qoruqların dəqiq xəritələri hazırlanmalı, mühafizə zolaqları müəyyən olunmalıdır. Eyni zamanda, qoruqların hər birinin saytı yaradılmalıdır və bu saytlarda həmin qoruqlar haqqında müfəssəl məlumatlar yerləşdirilməli, onların daxil olduğu marşrutlar göstərilməlidir”.
Məlumat üçün bildirək ki, nazirliyin tabeliyində olan qoruqların bir qisminin isə turizm məqsədləri üçün daha geniş istifadəsinin təşkil edilməsi məqsədilə Dövlət Turizm Agentliyinin tərkibinə verilib.
Mədəniyyətşünas Sədaqət Məhərrəmli bizimlə söhbətində bildirdi ki, Mədəniyyət Nazirliyinin tabeliyindəki bəzi tarix-mədəniyyət qoruqlarının Dövlət Xidmətinə verilməsi bu sahədə mövcud olan problemlərin aradan qaldırılmasına təkan olacaq. Ekspert qeyd etdi ki, son illərə qədər bu qoruqların çoxu baxımsız vəziyyətdə olub. Bu gün isə qoruqlara münasibətin müsbət istiqamətdə olduğunu deyən mədəniyyətşünasın sözlərinə görə, o qoruqlar özü tarixin qədim dövrlərindən yadigar qalan mədəni irsdir: “Ümumiyyətlə, son dövrlər qoruqlara münasibət müsbət istiqamətdə dəyişib. 2014-ci ildə “Avey” Dövlət tarix-mədəniyyət qoruğunda olmuşdum və qoruq baxımsız vəziyyətdə idi. Ancaq bu gün o qoruğun şəraiti düzəlib. Bu çox müsbət haldır. Qoruqların bir qisminin Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinə verilməsinin də müsbət tərəfləri var. Çünki qurum artıq bu məsələyə kompleks yanaşacaq. Onu da vurğulayım ki, Dövlət Xidməti müasir tələblərə cavab verən və tarix-mədəniyyət qoruqlarının işi ilə bağlı innovativ yenilikləri öyrənən mütəxəssislər yetişdirə biləcək. Bu gün yerlərdə fəaliyyət göstərən qoruqlarda ən qabarıq görsənən problemlərdən biri sahələr üzrə ixtisaslı kadr çatışmazlığıdır. Düşünürəm ki, bu kadrların hazırlanması işinə xüsusi önəm veriləcək. Burada əsas məsələlərdən biri də qoruqların fəaliyyətinə yeni baxışın formalaşdırılmasıdır. Qoruqların indiyə qədər saytları yoxdur, onların əksəriyyətinin turistlər üçün elektron xəritələri hazırlanmayıb. Hesab edirəm ki, bu gün qoruqların fəaliyyətində bir sıra dəyişikliyə ehtiyac var. Bundan başqa, rayonlardakı qoruqlarda müxtəlif xarici dilləri bilən mütəxəssislərin, bələdçilərin işlə təmin olunması vacibdir. Dövlət Xidməti bu işə ixtisaslı kadrlar cəlb etməli, müxtəlif treninqlər, seminarlar təşkil etməklə yeni nəsil qoruq işçiləri hazırlamalıdır”.
Ekspert qeyd etdi ki, bu gün Azərbaycanda fəaliyyət göstərən tarix-mədəniyyət qoruqlarını turistlər üçün daha maraqlı formada təqdim etmək lazımdır. O hesab edir ki, qoruqların hər birinin özünəməxsus gözəlliyi var və turistlər bu qoruqları gəzərkən onlar ətraflı məlumatla təmin edilməlidirlər. “Qoruqlar sözsüz ki, müasir tələblərə cavab verən formada yenidən qurulmalıdır. Qoruqlarda şəraiti elə yaratmaq lazımdır ki, turistlər və yerli ziyarətçilər narazı qalmasınlar. Qoruqlar barədə informasiyanın əlçatan olması vacibdir. Qoruqların saytları, xəritələri hazırlandıqdan, bu işə daha çox ixtisaslı kadrlar cəlb edildikdən sonra onların fəaliyyəti daha çox diqqəti cəlb edəcək. Düşünürəm ki, bir sıra qoruqların Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin tabeliyinə verilməsi qoruqların həyatında, fəaliyyət istiqamətində uğurlu yeniliklərə səbəb olacaq”.
Kulturoloq Aydın Xan Əbilov da bizimlə söhbətində bildirdi ki, Mədəniyyət Nazirliyinin balansında olan qoruqların bir neçəsinin Dövlət Xidmətinin tabeliyinə verilməsi müsbət nəticə verə bilər: “Qoruqların işinə yanaşmada müsbət dəyişikliklərin olacağına ümid edirəm. Ümumiyyətlə, hansısa bir qoruğun hansısa təşkilatın nəzdində fəaliyyət göstərməsi əsas deyil, əsas odur ki, onun fəaliyyəti məqsədyönlü, faydalı şəkildə qurulmalıdır. Tarix-mədəniyyət qoruqları xalqımızın, dövlətimizin böyük əhəmiyyətə malik olan ocaqlarından biridir. Onların fəaliyyəti elə qurulmalıdır ki, burada bir dənə də olsun neqativ hal olmasın. Bu gün Azərbaycan dünya turistlərinə qucaq açan bir ölkədir. Dünyanın hər yerindən bura turistlər gəlir və bəzən onlar tarix-mədəniyyət qoruqlarını ziyarət edərkən bir sıra qoruqlardakı vəziyyətdən məyus olurlar. İlk olaraq qoruqların hamısının vəziyyəti düzəldilməlidir. Düzdür, bir çox qoruğumuzun ərazisində yüksək səviyyədə işlər aparılıb, bəzilərində isə işlərin aparılmasına ehtiyac var. Qoruqlar müasir tələblərə cavab verməlidir. Onların ərazilərində işlər görülməlidir ki, bura gələn insanların ürəyi açılsın. Digər tərəfdən də qoruqlarda kadr problemi öz həllini tapmalıdır. Hesab edirəm ki, tarix-mədəniyyət qoruqlarının fəaliyyətində yeniliklərin şahidi ola biləcəyik. Çünki artıq bu işə ciddi yanaşmalar haqqında bəyanatlar verilir. Bundan başqa da qoruqların problemi aidiyyəti qurumlara aydındır. Onlar bu çətinliklərin aradan qaldırılması üçün yerli icra hakimiyyətləri, eləcə də bələdiyyələrlə birgə işləməlidirlər. Alimlərin qoruqlarda elmi-tədqiqat işləri genişləndirilməlidir. Azərbaycan alimləri ilə yanaşı, xarici alimlərin də elmi-tədqiqat işlərinə cəlb edilməsi vacibdir. Burada şərait elə qurulmalıdır ki, alimlər heç bir çətinliklə üzləşmədən bizim tariximizi öyrənə bilsinlər”.
A.X.Əbilov qeyd etdi ki, bölgələrdəki qoruqlara dövlət böyük qayğı göstərir. Bu, bölgələrdə də olduqca müsbət qarşılanır. Bununla belə, bəzi tarix-mədəniyyət ocaqları baxımsız vəziyyətdədir. O, Lənkəranda qədim dövrdən qalan məşhur “Dairəvi qala”nın uçub-dağılmaq təhlükəsi ilə üzləşdiyini qeyd etdi. A.X.Əbilov hesab edir ki, Dövlət Xidməti bu qala ilə də bağlı tədbirlər görəcək.
İradə SARIYEVA
