Av­ro­pa İn­san Hü­quq­la­rı Məh­kə­mə­si­nin qə­rar­la­rı­na üs­tün­lük ve­ril­mə­li­dir­mi?

(Av­ro­pa məh­kə­mə­si keç­miş SSRİ Ali Məh­kə­mə­si­nin tərs üzü­dür)

Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Kons­ti­tu­si­ya­sı­nın müd­dəa­la­rı­na gö­rə, Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın qa­nun­ve­ri­ci­lik sis­te­mi­nə da­xil olan nor­ma­tiv-hü­qu­qi akt­lar­la tə­rəf­dar çıx­dı­ğı­mız döv­lət­lə­ra­ra­sı mü­qa­vi­lə­lər ara­sın­da zid­diy­yət ya­ra­nar­sa, hə­min bey­nəl­xalq mü­qa­vi­lə­lər tət­biq edi­lir.

Bu kons­ti­tu­si­on müd­dəa Azər­bay­can xal­qı üçün nə də­rə­cə­də əhə­miy­yət­li­dir - sua­lı­nı be­lə ca­vab­lan­dı­ra bi­lər­dim. Bey­nəl­xalq mü­qa­vi­lə­lər bey­nəl­xalq hü­quq qay­da­sı­nın və Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın xa­ri­ci döv­lət­lər­lə mü­na­si­bət­lə­ri­nin sa­bit­li­yi üçün çox va­cib­dir. Am­ma sı­ra­vi Azər­bay­can və­tən­da­şı so­ru­şur ki, on­da ni­yə əra­zi bü­töv­lü­yü­mü­zün bər­pa­sı hə­min o va­cib bey­nəl­xalq nor­ma­lar əsa­sın­da həl­li­ni tap­mır, qaç­qın­la­rın doğ­ma yurd­la­rı­na qa­yıt­maq hü­quq­la­rı tə­min olun­mur? Kons­ti­tu­si­ya­mı­zın 148. II-ci bən­di "Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın tə­rəf­dar çıx­dı­ğı bey­nəl­xalq mü­qa­vi­lə­lər qa­nun­ve­ri­ci­lik sis­te­mi­mi­zin ay­rıl­maz tər­kib his­sə­si­dir"de­yir. Ye­nə su­al ya­ra­nır, ni­yə?

Mil­li qa­nun­ve­ri­ci­li­yin hü­qu­qi qüv­və­si bey­nəl­xalq mü­qa­vi­lə­lər­dən üs­tün­lük təş­kil edən Nor­veç, Da­ni­mar­ka, İn­gil­tə­rə döv­lət­lə­ri­dir. Ya­zı­lı kons­ti­tu­si­ya­sı ol­ma­yan Bö­yük Bri­ta­ni­ya bey­nəl­xalq mü­qa­vi­lə­lə­ri özü­nün mil­li qa­nun­ve­ri­ci­li­yin­dən aşa­ğı­da gö­rür, ona pri­mat­lıq ver­mir. La­kin Ru­si­ya, Fran­sa, AFR, Por­tu­qa­li­ya, elə Azər­bay­can da da­xil ol­maq­la, bey­nəl­xalq mü­qa­vi­lə­lə­rin hü­qu­qi qüv­və­si­ni mil­li qa­nun­ve­ri­ci­lik­dən üs­tün he­sab edir. (Kons­ti­tu­si­on və re­fe­ren­dum­la qə­bul ei­lən akt­lar is­tis­na­dır). Uzun il­lər­dir bey­nəl­xalq hü­qu­qun ümu­mi nor­ma­la­rı öl­kə və­tən­daş­la­rı üçün hü­quq və və­zi­fə­lər do­ğu­rur. Ək­sər öl­kə­lər in­san hü­quq və azad­lıq­la­rı haq­qın­da Av­ro­pa məh­kə­mə­si­nin qə­rar­la­rı­nı qə­bul et­mir, çün­ki öl­kə­nin tək­mil kons­ti­tu­si­on, qa­nun­ve­ri­ci­lik ba­za­sı və hə­min nor­ma­tiv hü­qu­qi akt­la­ra baş əyən, söz­süz ta­be olan, sə­da­qət gös­tə­rən döv­lət mə­mur­la­rı və və­tən­daş­la­rı var.

Mən bey­nəl­xalq mü­qa­vi­lə­lə­rin Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın qa­nun­ve­ri­ci­lik sis­te­mi­nə da­xil olan nor­ma­tiv hü­qu­qi akt­lar­dan üs­tün tu­tul­ma­sı­nın əley­hi­nə­yəm. Bey­nəl­xalq mü­qa­vi­lə­lə­rin pri­mat­lı­ğı­nın qə­bul edil­mə­si əra­zi bü­töv­lü­yü­mü­zün bər­pa­sı­nı yu­ba­dır. Be­lə mü­qa­vi­lə­lər Azər­bay­ca­nın hü­quq sis­te­mi­nin ay­rıl­maz tər­kib his­sə­si ki­mi qə­bul edi­lə bil­məz.

Da­ha çox diq­qət çə­kən AFR-nın Kons­ti­tu­si­ya məh­kə­mə­si­nin bu təc­rü­bə­də­ki qə­ra­rı­dır. Al­ma­ni­ya­nın Kons­ti­tu­si­ya məh­kə­mə­si­nə gö­rə, in­san hü­quq­la­rı­nın mü­da­fiə­si haq­qın­da kon­ven­si­ya yal­nız döv­lət­da­xi­li qa­nun­la­rın tət­bi­qi­ni səmt­ləş­di­rə bi­lər. Kon­ven­si­ya fe­de­ral qa­nu­nun mü­da­fiə et­di­yi əsas hü­quq və azad­lıq­la­rın məh­dud­laş­dı­rıl­ma­sı­na və ya­xud al­çal­dıl­ma­sı­na yö­nə­lə bil­məz. Av­ro­pa İn­san Hü­quq­la­rı Məh­kə­mə­si­nin qə­rar­la­rı  hə­mi­şə AFR tə­rə­fin­dən ic­ra olun­mur və ic­ra­sı müt­ləq xa­rak­ter da­şı­mır. Mil­li əd­liy­yə sis­te­mi hə­min qə­rar­la­rı eh­ti­yat­la öl­kə­nin qa­nun­ve­ri­ci­li­yi­nə as­si­mil­ya­si­ya edir. Bey­nəl­xalq öh­də­lik­lər döv­lət­da­xi­li qa­nun-qay­da­la­rı vec­siz bir əş­ya­ya çe­vir­mə­mə­li, ək­si­nə, öl­kə qa­nun­la­rı­nı mü­da­fiə edən və onun gü­cü­nü ar­tı­ran alə­tə çev­ril­mə­li­dir. Bu plan­da Al­ma­ni­ya Kons­ti­tu­si­ya məh­kə­mə­si özü­nün hü­qu­qi möv­qe­yi­ni 2010-cu il­də qə­bul et­di­yi qə­ra­rı­na uy­ğun bə­yan edir. Al­ma­ni­ya döv­lə­ti­nin Kons­ti­tu­si­ya məh­kə­mə­si he­sab edir ki, AİHM-nın qə­rar­la­rı­nı (Av­ro­pa in­san hü­quq­la­rı məh­kə­mə­si) diq­qət­dən kə­nar­da da qoy­maq ol­maz. Üzv döv­lət­lər be­lə qə­rar­la­rı la­zı­mi qay­da­da öy­rən­mə­li, təd­ri­cən və eh­ti­yat­la onu mil­li qa­nun­ve­ri­ci­li­yi­nə uy­ğun­laş­dır­ma­lı­dır.

Avs­tri­ya Res­pub­li­ka­sı­nın Kons­ti­tu­si­ya məh­kə­mə­si də in­san hü­quq və azad­lıq­la­rı­nın mü­da­fiə­sin­də kon­ven­si­ya­nın əhə­miy­yə­ti­ni qə­bul edər­kən Av­ro­pa in­san hü­quq­la­rı məh­kə­mə­si­nin təc­rü­bə­si­ni mil­li Kons­ti­tu­si­ya hü­quq nor­ma­la­rı­na zidd qə­bul et­mə­yi yol­ve­ril­məz he­sab edir. Hət­ta kol­li­zi­ya ya­ran­dıq­da be­lə, mil­li qay­da­la­ra üs­tün­lük ve­ri­lir.

Bö­yük Bri­ta­ni­ya və Şi­ma­li İr­lan­di­ya Ali Məh­kə­mə­si 16 ok­tyabr 2013-cü il ta­rix­li qə­ra­rı ilə in­san və və­tən­daş hü­quq və azad­lıq­la­rı haq­qın­da kon­ven­si­ya­nın tə­ləb­lə­ri­nin diq­tə­si­ni Bri­ta­ni­ya­nın hü­quq si­se­mi üçün qə­bu­le­dil­məz he­sab edir. Ümu­mi qay­da­lar üz­rə kon­ven­si­ya üz­rə qə­bul edi­lən qə­rar­lar diq­qə­tə çat­dı­rı­lır. Hə­min qə­rar­lar mil­li pro­ses­su­al və mad­di nor­ma­lar­la zid­diy­yət təş­kil et­mir­sə, qə­bul edi­lə bi­lər.

Av­ro­pa in­san hü­quq­la­rı və azad­lıq­la­rı məh­kə­mə­si­nin qə­rar­la­rı ilə ra­zı­laş­ma­maq təc­rü­bə­si Av­ro­pa döv­lət­lə­rin­də çox­dur. İta­li­ya Res­pub­li­ka­sı Kons­ti­tu­si­ya məh­kə­mə­si də AİHM-nin qə­ra­rı ilə ra­zı­laş­ma­nı qə­bul et­mir.

İta­li­ya Kons­ti­tu­si­ya məh­kə­mə­si­nin 2012-ci il­də qə­bul et­di­yi qə­ra­ra gö­rə, bey­nəl­xalq öh­də­lik­lə­rə ria­yət edil­mə­si öl­kə­da­xi­li qa­nun­ve­ri­ci­lik­də for­ma­laş­mış in­san hü­quq və azad­lıq­la­rı­nın aşa­ğı­lan­ma­sı­na tə­sir et­mə­mə­li, AİHM-nin qə­bul et­di­yi akt­lar mil­li qa­nun­ve­ri­ci­li­yin mü­da­fiə­si­nə xid­mət edən hə­qi­qi nor­ma ki­mi təs­di­qi­ni tap­ma­lı­dır.

Bü­tün hal­lar­da İta­li­ya Res­pub­li­ka­sı­nın kons­ti­tu­si­on nor­ma­la­rı bey­nəl­xalq nor­ma­la­ra mü­na­si­bət­də prio­ri­tet­li­yi­ni sax­la­yır, bey­nəl­xalq məh­kə­mə or­qan­la­rı­nın kons­ti­tu­si­on prin­sip­lər­lə zid­diy­yət təş­kil et­mə hal­la­rı­nı rədd edir.

Ru­si­ya Fe­de­ra­si­ya­sı­nın Kons­ti­tu­si­ya məh­kə­mə­si isə he­sab edir ki, Ru­si­ya­nın qa­nun­ve­ri­ci­lik ba­za­sı tək­mil­dir, bü­töv­dür, hü­quq nor­ma­la­rı­nın iye­rar­xik də­yə­ri də­qiq­li­yi ilə əsas qa­nun­da mü­əy­yən­ləş­di­ri­lib. Hət­ta Ru­si­ya Kons­ti­tu­si­ya Məh­kə­mə­si­nin mü­la­hi­zə­si­nə gö­rə, öl­kə­nin kons­ti­tu­si­ya­sın­dan-"ümum­ta­nın­mış bey­nəl­xalq hü­quq nor­ma və prin­sip­lə­ri Ru­si­ya Fe­de­ra­si­ya­sı­nın qa­nun­ve­ri­ci­lik sis­te­mi­nin tər­kib his­sə­si­dir" müd­dəa­sı çı­xa­rıl­ma­lı­dır. Əsas qa­nun və di­gər qa­nun­ve­ri­ci­lik akt­la­rı müa­sir re­al­lı­ğa uy­ğun və öl­kə­də­ki is­la­hat­la­rın ge­di­şi nə­zə­rə alın­maq­la ci­la­lan­mış və tək­mil­ləş­di­ril­miş­sə, bey­nəl­xalq nor­ma­la­rın üs­tün­lü­yü­nə eh­ti­yac qal­mır. RF-nin Kons­ti­tu­si­ya məh­kə­mə­si­nin Ru­si­ya kons­ti­tu­si­ya­sı­nın Av­ro­pa kon­ven­si­ya­la­rı üzə­rin­də prio­ri­tet­li­yi­nin qə­bul olun­ma­sı ba­rə­də ar­tıq rəs­mi tək­lif­lə­ri var.

Qə­naə­ti­mə gö­rə, Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Kons­ti­tu­si­ya məh­kə­mə­si­nin kons­ti­tu­si­on sə­la­hiy­yət­lə­ri­nə Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sın­da bey­nəl­xalq nor­ma­la­rın və mü­qa­vi­lə­lə­rin ra­ti­fi­ka­si­ya­sın­dan ön­cə yox­lan­ma­sı və­zi­fə­si də əla­və edil­mə­li, hə­min bey­nəl­xalq nor­ma­la­rın nə də­rə­cə­də mil­li qa­nun­ve­ri­ci­li­yi­mi­zə, mil­li ideo­lo­gi­ya­mı­za, öl­kə­nin da­xi­li si­ya­sə­ti­nə uy­ğun­lu­ğu yox­lan­ma­lı­dır. Av­ro­pa in­san hü­quq­la­rı məh­kə­mə­si­nin qə­rar­la­rı ilə ra­zı­laş­maq və ya­xud fi­kir ay­rı­lıq­la­rı­nın ya­ran­ma­sı bey­nəl­xalq hü­quq nor­ma­la­rı­nın öl­kə kons­ti­tu­si­ya­sı­na zidd ol­ma­sı­na gö­rə yox, bey­nəl­xalq əda­lət mü­ha­ki­mə or­qan­la­rı­nın qə­bul et­di­yi qə­rar­la­rın da­ha çox süb­yek­ti­viz­mə əsas­lan­dı­ğın­dan irə­li gə­lir. Bu ba­xım­dan, bey­nəl­xalq akt­la­rın öl­kə da­xi­lin­də ic­ra­sı yal­nız Kons­ti­tu­si­ya məh­kə­mə­si­nin təs­di­qin­dən son­ra ic­ra­ya yö­nəl­mə­li­dir. Be­lə ya­naş­ma müs­tə­qil döv­lə­tin su­ve­ren­li­yi­ni, bir az da yığ­cam de­sək, bey­nəl­xalq hü­qu­qun əsas prin­sip­lə­rin­dən olan döv­lət­lə­rin da­xi­li işi­nə mü­da­xi­lə et­mə­mə­si­nin ba­riz nü­mu­nə­si və kons­ti­tu­si­on müd­dəa­la­rın üs­tün­lü­yü ki­mi diq­qət çə­kər­di. Mən be­lə dü­şü­nü­rəm. Yox, bu müm­kün de­yil­sə, AİHM-nin məh­kə­mə­lə­rə da­xil olan qə­rar­la­rı rəy və ya­xud təs­diq olun­ma­sı üçün Kons­ti­tu­si­ya məh­kə­mə­si­nə gön­də­ril­mə­li, təs­di­qi­ni ta­par­sa ic­ra­ya yö­nəl­mə­li­dir. Av­ro­pa­nın hay­qır­dı­ğı de­mok­ra­tik prin­sip­lər be­lə de­mə­yə əsas ve­rir.

Hü­qu­qi mən­şə­yi bi­lin­mə­yən, niy­yət­lə­ri bi­zə bəl­li ol­ma­yan Av­ro­pa məh­kə­mə­si­nin ha­kim­lə­ri­nin qə­rar­la­rı bi­zim üçün mü­qəd­dəs sa­yı­la bil­məz!

Uzun il­lər­dir Azər­bay­can xal­qı iş­ğal­çı, qəsb­kar er­mə­ni xun­ta­sı­nın vəh­şi, aman­sız və qey­ri-in­sa­ni hə­rər­kət­lə­rin­dən psi­xo­lo­ji, əsəb gər­gin­li­yi ke­çi­rir, mad­di və mə­nə­vi zi­yan mil­yard­lar­la­dır. Ni­yə Av­ro­pa bey­nəl­xalq aləm­də So­si­al Əda­lə­tin bər­pa­sı üçün əla­hid­də hər­bi məh­kə­mə ya­rat­mır? Keç­miş Yu­qos­la­vi­ya­da və Ko­so­vo­da ol­du­ğu ki­mi. Er­mə­ni­lə­rin azər­bay­can­lı­la­ra qar­şı hə­rə­kət­lə­ri­nə Haa­qa bey­nəl­xalq ci­na­yət məh­kə­mə­sin­də də ba­xı­la bi­lər. Bey­nəl­xalq ci­na­yət məh­kə­mə­si Ro­ma sta­tu­su­na uy­ğun ola­raq öz yu­ris­dik­si­ya­sı­nı bu mə­sə­lə­də ge­niş­lən­di­rə bi­lər. Am­ma et­mir­lər.

Mən­də be­lə tə­əs­sü­rat ya­ra­nır ki, AİHM şi­ka­yət­lə­rə ba­xıl­ma­sı za­ma­nı döv­lət­da­xi­li qa­nun­ve­ri­ci­li­yin spe­si­fi­ka­sı­nı diq­qət­lə təh­lil et­mir, (bəl­kə heç əhə­miy­yət ver­mir­lər) qa­nun­ve­ri­ci­li­yin kons­ti­tu­si­on ba­za­sı­na, onun hü­qu­qi adət­lə­ri­nə, xü­su­siy­yət­lə­ri­nə, nə­ha­yət hü­quq ideo­lo­gi­ya­sı­na və hü­quq psi­xo­lo­gi­ya­sı­na qey­ri - cid­di ya­na­şır­lar. Məhz bu­na gö­rə qə­rar­la­rın ic­ra et­mə­mə­si üçün hü­qu­qi zə­ru­rət ya­ra­nır.

Da­ha son­ra öl­kə­də kri­mi­no­gen və­ziy­yət, ci­na­yət­kar­lı­ğın ümu­mi sə­viy­yə­si, onun ağır və xü­su­si­lə ağır növ­lə­ri, ic­ti­ma­iy­yə­tin ağır ci­na­yət­lə­rə mü­na­si­bə­ti nə­zə­rə alın­mır. Bu­ra­da da AİHM tə­rə­fin­dən qey­ri-cid­di, əsa­sı ol­ma­yan qə­rar­lar qə­bul edi­lir, gu­ya it­ti­ham olu­nan­la­ra, gü­nah­kar­la­ra qar­şı "həd­din­dən ar­tıq sərt" cə­za tət­biq edi­lib. Bə­zən be­lə qə­rar­lar əsa­sın­da azad­lı­ğa çı­xan­lar məhz elə Av­ro­pa­ya üz tu­tur, ora sı­ğı­nır­lar. Bə­zən də ax­ta­rış­da olan­la­rın eks­tra­di­si­ya­sın­da "zi­ya­lı və mə­də­ni av­ro­pa­lı­lar" tə­ləs­mir...

Di­gər qə­naə­tim be­lə­dir ki. AİHM-də da­ha çox məh­kum­la­rın və həbs­də sax­la­nan­la­rın hü­quq­la­rı­nın mü­da­fiə­si­nə meyl var. Tə­bii bu, mü­hüm və va­cib mə­sə­lə­dir. Heç kim heç bir hal­da, gü­na­hı-təq­si­ri sü­bu­ta ye­ti­ril­mə­miş­sə, it­ti­ham olu­na bil­məz Am­ma hə­qi­qi və əda­lət­li məh­kə­mə zə­rər­çə­kən­lə­rin də hü­quq və ma­raq­la­rı­nı mü­da­fiə et­mə­li­dir. On­la­rın da mü­da­fiə­yə eh­ti­ya­cı və hü­qu­qu var, on­lar da qa­nu­ni və əda­lət­li məh­kə­mə pro­se­si­ni ar­zu edir. Qar­şı tə­rə­fin mü­la­hi­zə­lə­ri­ni din­lə­mək nə­dən­sə AİHM-ə pro­se­su­al ba­xım­dan sərf et­mir. Bə­zən AİHM qə­rar­la­rın­da şi­ka­yət­çi­nin gü­nah­sız­lı­ğı, döv­lə­tin isə təq­sir­lik pre­zump­si­ya­sı ay­dın şə­kil­də se­zi­lir. Hə­qi­qə­ti sü­but et­mə­yə zə­ru­rət gör­mür­lər, eh­ti­yac du­yul­mur. Qey­ri-hü­qu­qi qə­ra­rın qə­bu­lu üçün "doğ­ru yol" açı­lır...

Eh­ti­mal et­mək olar ki, AİHM həd­din­dən zi­ya­də süb­yek­ti­viz­mə meyl edir, əda­lə­tə söy­kən­mə­yən mü­ha­ki­mə yü­rü­dü­lür.

Ma­raq­lı hal on­dan iba­rət­dir ki, AİHM ək­sər qə­rar­la­rın­da mil­li pro­ses­su­al hü­quq nor­ma­la­rı­na zidd is­tin­taq müd­də­ti­nin ötü­rül­mə­si haq­da car çə­kir. Cid­di irad­dır. Mə­səl var "öz gö­zün­də ti­ri gör­mür,baş­qa­sı­nın gö­zün­də..." am­ma AİHM özü pro­ses­su­al müd­dət poz­ğun­lu­ğun­da nü­mu­nə ol­maq is­tə­mir. AİHM-də şi­ka­yət­lə­rin ba­xıl­ma­sı il­lər­lə uza­nır. Müd­dət axı­nı­nın sə­bə­bi bi­lin­mir, bu­nu nor­ma­ya sa­lan bir akt da yox­dur. Be­lə məh­kə­mə ol­maz. Qə­rar­lar ək­sər hal­da ha­ki­min özəl dü­şün­cə­sin­dən, bə­zən ma­te­ri­al­la­rın han­sı və­kil tə­rə­fin­dən im­za­lan­ma­sın­dan ası­lı olur. Ayıb ol­sun! Bə­zən şi­ka­yət­çi mü­ra­ciə­ti­nin so­nu­nu gör­mür. Ni­yə müd­dət son­lu­ğu on­la­ra şa­mil olun­mur?

Di­gər mü­hüm cə­hət on­dan iba­rət­dir ki, AİHM şi­ka­yət­lə­rə ba­xıl­ma­sı mər­hə­lə­sin­də föv­qa­la­də də­rə­cə­də va­cib bir mə­sə­lə­yə - öl­kə­də­ki qa­nun­ve­ri­ci­lik ba­za­sı­nın əsas qa­nu­na, Kons­ti­tu­si­ya­ya söy­kən­mə­si­nə diq­qət ye­tir­mir.

Məs: Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sın­da qüv­və­də olan ci­na­yət və ci­na­yət-pro­se­su­al,

Mül­ki və mül­ki-pro­se­su­al qa­nun­ve­ri­ci­li­yi öl­kə­nin kons­ti­tu­si­ya­sı­na bi­la­va­si­tə uy­ğun­dur, zid­diy­yət təş­kil et­mir.

Azər­bay­can­da ci­na­yət­kar­lıq­la mü­ba­ri­zə­nin və­ziy­yə­ti və son il­lər­də Əd­liy­yə or­qan­la­rın­da pe­şə­kar­lı­ğı ilə da­vam edən is­la­hat­lar, hü­quq-mü­ha­fi­zə or­qan­la­rın­da yük­sək tex­ni­ki ava­dan­lıq­la­rın təc­hi­za­tı və kri­mi­na­lis­tik ka­bi­net­lə­rin təş­ki­li be­lə de­mə­yə əsas ve­rir ki, öl­kə­də dün­ya təc­rü­bə­si­nə uy­ğun is­la­hat­lar hə­ya­ta ke­çi­ri­lir.

Hə­qi­qət on­dan iba­rət­dir ki, kadr­lar hər şe­yi həll edir. Ar­tıq ci­na­yət­kar­lıq­la mü­ba­ri­zə, ic­ti­mai qay­da­nın mü­ha­fi­zə­si, təh­lü­kə­siz­li­yin və sa­bit­li­yin da­vam­lı tə­mi­ni üçün pe­şə­kar­lar­dan iba­rət kadr po­ten­sia­lı for­ma­la­şır. Sı­ra­da xid­mət edən­lə­rin mə­nə­vi key­fiy­yət­lə­ri də yük­sək­dir.Təh­qi­qat və is­tin­taq apa­ra­tı pro­ses­su­al nor­ma­la­ra cid­di ria­yət edil­mək­lə hə­ya­ta ke­çi­ri­lir, an­dı­na, və­tə­nə və döv­lət­çi­li­yə sə­da­qət nü­ma­yiş et­di­rən is­tin­taq və təh­qi­qat or­qan­la­rı qu­ru­lub. Fəa­liy­yə­tə nə­za­rət də güc­lü­dür.

Bü­tün qeyd olu­nan­la­ra bax­ma­ya­raq, zən­nim­cə, Av­ro­pa­da sağ­lam şü­ur­lu dip­lo­mat­lar, ha­kim­lər və si­ya­sət­çi­lər az de­yil, la­kin tə­əs­süf­lə xa­tır­la­maq olar ki, bi­zə qar­şı "se­pe­rat­çı" möv­qe­də olan ha­kim və par­la­men­ta­ri üzv­lə­ri də var.

Şəm­səd­din ƏLİ­YEV
(hü­quq­şü­nas)