Qız uşaqlarının erkən nikaha cəlb edilməsi hazırkı dövrümüzün aktual problemidir. Nəticədə bəzi qız uşaqları həm təhsildən uzaqlaşdırılır, həm də ailə məsuliyyətini dərk etmədən belə bir ağır yükü daşımaq məcburiyyətində qalır. Belə tələsik qurulan ailələr isə bəzən uğursuz və bəzən də qızların ağır fizioloji və psixoloji travma almalarına səbəb olur.
Bu günlərdə erkən evliliklərin ən çox qeydə alındığı bölgələrin adı açıqlanıb.
Azərbaycan Respublikası Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin 2022-ci il hesabatında qeyd edilir ki, cari il ərzində respublikada erkən evlilik hallarının göstəricilərində artım müşahidə olunub. Azərbaycanın 12 iqtisadi rayonu üzrə 269 erkən evliliyin qarşısının alındığı bildirilən hesabatda qeyd olunub ki, Qazax-Tovuz (68 erkən evlilik) və Lənkəran-Astara (57 erkən evlilik) iqtisadi rayonlarının göstəricilərinə əsasən, bu ərazilərdə daha çox erkən evlilik faktı müəyyən edilib.
Bununla bərabər 12 iqtisadi rayon üzrə nikah yaşının 1 il azaldılması ilə bağlı daxil olan məlumatlar araşdırılıb, üzrlü səbəblər müəyyən edildikdən sonra 271 yetkinlik yaşına çatmayan şəxsə icra orqanları tərəfindən icazə verilib. Qazax-Tovuz (59) və Mərkəzi Aran (40) rayonları üzrə göstəricilər bu ərazilərdə erkən evliliyə daha çox meyl olduğunu göstərir.
Açıqlanan məlumatlardan da bəlli olur ki, erkən nikah ən çox Qazax və Tovuz rayonlarında qeydə alınıb. Maraqlıdır, bu bölgələrdə erkən evliliyə maraq niyə artıb?
“Əvvəllər erkən evlilik daha çox Bakı kəndləri, aran və cənub zonasında qeydə alınırdı, ancaq bu gün Qazax və Tovuz bu sahədə önə çıxıb”
Psixoloq Könül İsmayılova “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, cəmiyyətin erkən nikah üçün səbəbləri və ya bəhanələri həmişə mövcuddur: “Bəzən yoxsulluqdan qurtulmaq istəyi, bəzən sadəcə özünün lazım olacağı bir çevrə axtarışı, bəzən mövcud vəziyyətdən qurtulub daha yaxşı həyat üçün ümid, bəzən bir kölə kimi satılmaq, bəzən "evdə qalarsan, yaşın keçsə səni heç kim almaz" kimi yüz il əvvəldən gələn, hələ də tərk edilməyən təzyiqlər, bəzən bir sevgi, bəzən də ailə həyatı qurduqda özünü daha rahat ifadə edə bilməsi düşüncəsi erkən nikahlara sürükləyən səbəblərdir.
Erkən evliliklər, xüsusilə 14-16 yaşlarına – yeniyetməlik dövrünə təsadüf etdikdə, bu böhranlı dövrün doğurduğu psixoloji narahatlıqlarla yanaşı, ailə qurmaq kimi məsuliyyətli addımın ağır travmalar, ciddi psixoloji problemlər gətirdiyini görürük. Yeniyetmələr nikaha girmədən öncə təhsillərini bitirməli, müstəqil yaşaya bilməli, düzgün qərarlar verməli, hər hansısa bir işə, ixtisasa sahib olmalı, müəyyən həyat təcrübəsi qazanmalıdır. Oğlanlar və ya qızlar böyüklər kimi ailə həyatına keçid mərhələsini adlaya bilmirlər. Nəticədə bir-birinə zərər verə biləcək və hətta ölümlə nəticələnən kədərli hadisələri görürük”.
Ekspert onu da qeyd etdi ki, bəzi hallarda azyaşlı qızlar könüllü şəkildə ailə qurmağa can atırlar: “Yəni bunu könüllülük kimi ifadə etmək də müəyyən qədər doğru olmazdı. Xüsusən bölgələrdə avtoritar ailələrin qızları ata-ana, böyük qardaş basqısı altında yaşamaqdan bezir. Yorucu və cansıxıcı həyatdan can qurtarmaq üçün nəticənin nə olacağını düşünmədən "səni sevirəm" deyən biri ilə izdivaca girir. Burada artıq "yağışdan çıxıb yağmura düşmək" faciəsi başlanır. Oğlanın ailəsi qızı evlərinə qəbul etmir, qızın valideynləri onları ayaqlayıb keçən qızlarından üz döndərirlər. Heç bir işi-gücü olmayan, hələ maddi cəhətdən valideynindən asılı olan, tüfeyli həyat sürən "ər" və üzləşdiyi vəziyyət qarşısında qalan "qadın". Sonuc dəhşət saçır”.
Həmsöhbətimiz erkən evliliyin qeydə alındığı bölgələrin ötən illərlə müqayisədə dəyişdiyini bildirdi. Əvvəllər erkən evlilik daha çox Bakı kəndləri, aran və cənub zonasında qeydə alınırdı. Ancaq bu gün Qazax və Tovuz bu sahədə önə çıxıb: “Erkən nikahların qarşısının alınması istiqamətində çoxlu sayda işlər görülməlidir. Ilk növbədə ərazi üzrə cavabdeh qurumlar həssas ailələri nəzarətdə saxlamalı, məktəblər dərsə gəlməyən şagirdlərin, qızların taleyi ilə maraqlanmalıdır. Həssas ailələrlə mütəmadi olaraq görüşlər keçirilməli, onlara erkən nikahın fəsadları haqqında məlumat verilməlidir. Həmçinin, vətəndaş cəmiyyətlərinin də üzərində böyük yük düşür. QHT-lər görüntü naminə deyil, həqiqi işlər görməlidir. Məlumdur ki, erkən nikah ən çox ucqar kəndlərdə, bölgələrdə baş verir. Bu səbəbdən də QHT-lər ucqar kəndlərə gedib, həssas ailələrlə görüşməlidir. Bu sahədə maarifləndirmə işləri aparmalı, qızları təhsilə cəlb etməlidir. Bir sözlə, bu istiqamətdə vətəndaş cəmiyyətlərinin üzərinə böyük iş düşür”.
Günel CƏLİLOVA
