Son zamanlar paytaxtda və bölgələrdə qida zəhərlənmələrinin sayı artıb. Hətta bu zəhərlənmələr kütləvi xarakter daşıyır. Daha çox dönərdən zəhərlənmələr qeydə alınır.
Bu günlərdə Binə qəsəbəsində yerləşən 88, 117, 121 və 149 nömrəli tam orta məktəblərdə təhsil alan 24 şagirddə müxtəlif vaxtlarda narahatlıq və ürəkbulanma əlamətləri olub. Məktəblilərin səhhətində problem yaranmasına səbəb şagirdlərin dönər yeməsidir.
Maraqlıdır, bu dönərxanalarla necə mübarizə aparılmalıdır? Ümumiyyətlə, dönərdən zəhərlənmə hansı səbəblərə görə baş verə bilər?
“Dönərlərin insanları zəhərləmə amillərindən biri də təkcə dönərin hazırlandığı quş və mal ətinin mənbəyi deyil, eləcə də dönərin özünün hazırlanmasındakı sərt texnologiyadır”
Azad İstehlakçılar Birliyinin sədri Eyyub Hüseynov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, dönərxanalar cəmiyyətin bəlasına çevrilib: “Azərbaycanda 15 mindən çox dönərxana fəaliyyət göstərir. 2006-ci ildə quş qripinin tüğyan etdiyi vaxtda quş ətindən dönərin satışı qadağan olunub. Bu qadağanın qüvvədə olmasına baxmayaraq, hələ də toyuq dönərləri satılır. Ucuz qiymətə dönər satan dönərxanaların fəaliyyəti ilə bağlı ciddi addımlar atılmalıdır. Toyuq əti çox tez xəstəlik, zəhərlənmə əmələ gətirən məhsullar kateqoriyasındadır. Ölkədə dönər hazırlayan 2 müəssisə var ki, orada da xüsusi avadanlıq var və istər toyuq, istərsə də heyvan dönəri hazırlananda onu minus 40 dərəcə şok dondurmadan keçirir və ətdə nə xəstəlik varsa hamısı məhv olur. Dönərdən zəhərlənməyə səbəb ətin üz tərəfdən bişsə də, içinin çiy qalması olur. Belə ki, dönərin hazırlanması zamanı içindən heyvan xəstəliklərinin, mikrobların, baytar dərmanları qalıqlarının toplaşdığı maye siniyə axır, bu zaman üz tərəfdən qızardılmış hissəni həmin maye ilə qarışdırıb alıcıya verirlər. Bu, çox zaman təhlükə yaradır. Lakin ət minus 40 dərəcə şok dondurmadan keçiriləndə qeyd etdiyim bütün mikroblar məhv olur".
Ekspert onu da əlavə etdi ki, AQTA-da iki il İctimai Şuranın üzvü olaraq dəfələrlə rəhbərlik qarşısında məsələ qaldırıb ki, dönərxanalarla bağlı bir iş görülməli, monitorinq aparılmalı, şəffaflıq təmin olunmalıdır: “Təəssüf ki, istehlakçı hüquqları arxa planda qalıb. Belə bir vəziyyətdə dönərxanalar xüsusilə gənclərin zəhərlənmə mənbəyidir. Vaxtaşırı DİN-in Baş Mütəşəkkil Cinayətkarlıqla Mübarizə İdarəsi regionlarda at, eşşək və murdar heyvan ətlərinin Bakıya daşınması ilə bağlı işlər görür. Müşahidə etsəniz, bir çox dönərxanalarda yalançı kağızlar asılıb. Yəni, guya bu ətlərin mənbəyi məlumdur. Onlar qanuni dönər hazırlayan yerlərdən bir dəfə mal alıb həmin bu kağızı oradan asırlar. Heç kəs də sübut edə bilməz ki, o kağız bu bişən dönərlərə aiddir”.
E.Hüseynov hesab edir ki, dönərlərin insanları zəhərləmə amillərindən biri də təkcə dönərin hazırlandığı quş və mal ətinin mənbəyi deyil, eləcə də dönərin özünün hazırlanmasındakı sərt texnologiyadır: “Dönərin üst tərəfi qaşınır, bişmiş olur. İçərisinə isə təzə-təzə istilik keçir. Heyvan bədənində olan bütün xəstəliklər həmin təzə istilik keçən mərkəzdən şiş üzrə axıb aşağıdakı qaba tökülür. Dönərçi isə üstdən kəsdiyi qızarmış əti həmin suya qarışdırıb istehlakçıya təqdim edir. Bütün heyvan xəstəlikləri insana buradan keçir. Ona görə də dönərlərin hazırlamasında ayrıca bir texnologiya var”.
Günel CƏLİLOVA
