Uşaqlara qayğı sisteminin dünyada geniş yayılmış nümunələrindən biri də himayədar ailə institutudur. Bu model dövlət müəssisələrindəki uşaqların himayədar ailələrə verilməsi ilə ailə mühitində yaşamalarını və bununla onların inkişafına şərait yaradılmasını nəzərdə tutur.
Bir çox ölkələrdə himayədar ailə modelindən istifadə edilir. Bununla valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqlara qayğı göstərilməklə onların normal həyatı təmin olunur.
Məlumat üçün qeyd edək ki, Prezident İlham Əliyevin 15 fevral 2022-ci il tarixli "Uşaqların valideyn himayəsindən məhrum olmasının qarşısının alınması və hüquqlarının müdafiəsinin gücləndirilməsi ilə bağlı bəzi məsələlər haqqında" fərmanının icrası işləri çərçivəsində "Himayədar ailə" qayğı modeli üzrə idarəetmə və xidmətlər e-infrastruktur üzərindən həyata keçirilir.
Dünyada geniş yayılmış təcrübələrdən biri olan “Himayədar ailə” qayğı modeli valideynlərini itirmiş, valideyn himayəsindən məhrum olmuş, valideynləri tərəfindən müəssisəyə qoyulmuş uşaqların qısa və ya uzun müddət ərzində dövlət nəzarəti altında ödənişli əsaslarla ailə mühitində böyüməsini nəzərdə tutur. Məqsəd həmin uşaqların ailə mühitində yaşamaları və inkişafına şərait yaratmaqdır.
Kəmalə Ağazadə: "Uşaq müəssisələrində böyüyən uşaqların kütləvi tərbiyələndirilməsindənsə, bu uşaqların xüsusi təlim keçmiş himayədar ailələrdə böyüməsi və tərbiyə alması daha məqsədəuyğundur"
Himayədar ailə ilə bağlı fikir bildirən Azərbaycan Uşaqlar Birliyinin sədri Kəmalə Ağazadə qeyd etdi ki, Azərbaycanda himayədar ailə institutunun yaradılması kifayət qədər vacib addımdır. Valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqların ailə mühitində yaşaması son dərəcə mühüm istiqamətlərdəndir: “Bu model təkcə Türkiyədə deyil, inkişaf etmiş ölkələrin hər birində var. Azərbaycanda məhz Türkiyə modelinin tətbiqi təqdirəlayiqdir. Həm millət olaraq birliyimiz, həm də qanunvericiliyimizdəki bənzərliklər fonunda bu modelin Azərbaycanda tətbiqinin uğurlu olacağını düşünürəm. Türkiyədə sosial iş institutu kifayət qədər formalaşıb və onların peşəkar kadrlarının təcrübələrindən yararlanmaq ölkəmiz üçün faydalı bir işdir. Qoruyucu ailələrin sayəsində hər il Türkiyədə nə qədər uşağın uşaq müəssisəsinə düşməsinin qarşısı alınır. Türkiyənin “Qoruyucu ailə sistemi”nin Azərbaycanda da tətbiq olunması uşaqların düzgün formalaşması, layiqli vətəndaş kimi böyüməsi baxımından çox önəmli bir layihədir. Uşaq müəssisələrində böyüyən uşaqların kütləvi tərbiyələndirilməsindənsə, bu uşaqların xüsusi təlim keçmiş himayədar ailələrdə böyüməsi və tərbiyə alması daha məqsədəuyğundur. Azərbaycanda himayədar ailələrin yaradılması bir qədər çətin olsa da, mümkündür. Bizim xalqımızın mentalitetində var ki, hansısa uşağa baxırlarsa, onu özününküləşdirsinlər. Belə düşünürlər ki, uşağa baxıb onun böyüməsinə dəstək olacaqlarsa, ona valideynlik hüququ onlara məxsus olmalıdır. Bəzən ehtiyat edirlər ki, qayğı və dəstək göstərdikləri uşaq böyüyəndə öz ata-anasının yanına qayıdar. Ona görə də himayədar ailə ilə bağlı insanlara məlumat vermək, himayədar ailə modelini yaratmaqda əsas məqsədin ailə qayğısından məhrum olmaq risqi ilə üzləşən uşaqların uşaq evlərinə düşmə təhlükəsini önləmək məqsədinə xidmət etdiyi izah olunmalıdır”.
Fatimə Hacıbəyli: "Valideyn himayəsindən məhrum olan uşaqları övladlığa götürmək məsuliyyətli, eyni zamanda xeyirxah əməldir"
"Vəfa" Sosial İctimai Birliyinin sədri Fatimə Hacıbəyli "Bakı-Xəbər'ə açıqlamasında qeyd etdi ki, valideyn himayəsindən məhrum olan uşaqları övladlığa götürmək məsuliyyətli, eyni zamanda xeyirxah əməldir. Onun sözlərinə görə, əgər dövlət stimullaşdırıcı addımlar atıb daha çox uşağı övladlıq götürməyə sövq etsə, özünün yükü də azalmış olar: "Bu gün valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqların saxlanması, böyüdülməsi dövlətin üzərinə düşən ən əsas məsuliyyətlərdən biridir. Biz vətəndaş cəmiyyəti olaraq çalışmalıyıq ki, dövlətin yükünü azaldaq. Əgər dövlət müəyyən stimullaşdırıcı addımlar atsa və həmin valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqları övladlığa götürmək istəyən ailələrə kömək məqsədilə hansısa proseduru yüngülləşdirsə, sosial müavinət verilsə, ya hansısa formada sosial siyasətinə bu məsələləri əlavə eləsə, sözün həqiqi mənasında, uşaq evlərindəki balacaların da sayı, dövlətin də qayğısı xeyli azalar. Bundan sonra dövlətin imkanı olar ki, əqli, fiziki qüsurlu uşaqlara daha çox diqqət ayırsın. Çünki insanlar adətən sağlam uşaqları övladlığa götürürlər. Ailələr bilsələr ki, dövlət onlara prosesdə dəstək olacaq, daha ürəkli olarlar. Stimullaşdırıcı tədbirlərin hazırlanmasında beynəlxalq təcrübədən də istifadə oluna bilər. Xarici vətəndaşlar ona görə daha çox uşaq himayəyə götürürlər ki, dövlət onlara şərait yaradır, hüquqlar verir. Bizdə isə belə güzəşt, stimullaşdırma proqramları yoxdur. Bəzən xəstə uşaqlara valideynlər özləri belə baxmır. Nə də qohum-əqrəba sahib çıxır. Gətirib internat evlərinə atırlar, bəzən də ölümə tərk edirlər. Dövlət stimullaşdırıcı addımlar atsa, insanları uşaqları daha çox himayəyə götürməyə həvəsləndirmək olar. Nəticədə internat evlərindəki uşaqlar da azalar. Bu baxımdan Azərbaycanda himayədar ailə institutunun formalaşması olduqca vacibdir. Güman edirəm ki, yaxın gələcəkdə bu mexanizmin təkmilləşdirilməsi kimsəsiz uşaqların daha sağlam mühitdə inkişafına şərait yaradacaq".
Günel CƏLİLOVA
