Adəti üzrə gecikməyi sevmirəm. Bu dəfə də xəstəyə evdə baxmaq üçün Novxanıya danışdığım vaxtdan 30 dəqiqə əvvəl çatmışdım. Səhər saatları, üstəlik də bazar günü olduğundan başımı maşınımı yuduzdurmaqla qatmağa qərar verdim.
Xəstənin dəqiq ünvanını bilmədiyimdən ona zəng etməyə çalışıram, amma alınmır. Zəng getmir, el dili ilə desək set yoxdur. Ətrafda olanlar da eyni şeydən şikayətlənir. Bu vaxt yaxınlıqdakı çayxanada işləyən gənc ofisiantın səsi eşidilir: Müharibə başladı, prezident xalqa müraciət edir.
Ali baş komandan, xalqa erməni işğalçılarının törətdiyi təxribatdan və qoşunlarımızın cəbhəboyu başlatdığı əks əməliyyatlardan danışır.
Həmin günü yuxu kimi gəlir. Bazar günü hamı işdədi. İnternet yoxdur, gözümüz televiziyada, qulağımız telefonda. Hamı cəbhədə olan yaxınlarından xəbər almağa çalışır.
Ardınca şad xəbərlər gəlir, ard-arda torpaqlarımız işğaldan azad olunur.
Bu isə şəhidlərimizin qazilərimizin hesabına və ali baş komandanın qətiyyəti hesabına baş tutur.
Bu sözləri müsahibim müharibə və postmüharibə dövründə könüllü olaraq əsgərlərimizə və hərbçilərimizə yardım edən fədakar həkim travmatoloq cərrah Sənan Aşirov xatirələrini baki-xeber.com-la bölüşdü.
- Vətən müharibəsində iştirak etmisiniz. Müharibəyə könüllü getdiniz, yoxsa çağırıldınız?
Bizim çalışdığımız xəstəxanada xüsusi yer ayrılmışdı, yaralı əsgərlər üçün. Ona görə biz xəstəxanada onları gözləyirdik. Amma həkim dostlarla qərara aldıq ki, ona qədər cəbhəyə yaxın rayonlara gedək və yardım edək. Yolda olarkən daima hospitallarla əlaqə saxlayırdıq. Yevlaxda xəstəxanada köməyə ehtiyac olduğunu eşidib ora yollandıq. İki gün orada 10-dan çox əməliyyat edib, yaralılarımıza yardım etdik.
- Müharibə zamanı hospitalda xidmət apararkən yadınızda qalan ən dəhşətli hadisə...
Müharibədir də, dəhşətli səhnələr çox idi. Birincisi, müharibə yaxşı şey deyil və heç kimə müharibə arzulamaram. Bəlkə də hər bir həkimin həyatında görmədiyi xəstələr gəlirdi gün ərzində. Oraya elə-belə yaralılar gəlmirdi. Kiminin əli yox, kiminin ayağı və ya bədəninin bir hissəsi yoxdur. Bəzən şəhidlərimizin nəşi tanınmaz halda gəlirdi, tankın içərisində yanmış halda. Yəni, təkcə ağır vəziyyətlər deyildi. Eyni anda bir xəstənin üzərində 4 ayrı ixtisasdan olan həkim işləyirdi. Yəni beyin cərrahı bir tərəfdə, döş qəfəsində olan gülləni bir həkim çıxartmağa çalışır, başqa bir həkim damar patalogiyası ilə məşğul olur. Xəstəxana mərmi atəşinə tutulur, lakin biz öz işimizi görürdük. Göydən yağan mərmi yağmasına baxmayaraq, hərbçilərimizi ayağa qaldırmağa çalışırdıq. Ağdam rayonunun Quzanlı qəsəbəsində xəstəxana və Ağcabədi xəstəxanasının ətrafına mərmi atılırdı. Həmçinin, Gəncəyə atılan mərmilər Abbas Səhhət adına xəstəxanın yanına düşürdü.
Təsəvvür edin axşam saat 6-da əməliyyata başlayırdıq səhər saat 7-də bitirirdik.
- Həmin ərəfədə sizdə psixoloji vəziyyət necə idi?
Nə həkimlərin, nə də yaralıların əhval-ruhiyyəsində heç bir problem yox idi. Müharibənin ilk günündən bizdə elə bir əhval-ruhiyyə var idi ki, sanki biz yalnız qələbə qazanmağa gəlmişik. Heç kəsdə nə ruh düşkünlüyü, nə də qorxu yox idi. Bir çox yaralı əsgərlərimiz var idi ki, arxadakı hospitallara getmək istəmirdi. Onlar sanki döyüş yoldaşlarını qoyub, arxaya getməyi özlərinə ayıb sayırdılar. Yüngül yaralılar deyirdilər ki, ”yaramızı sarıyın, getməyək tibb məntəqəsinə və yaxud hospital”. Gün olurdu yüzlərlə yaralı gəlirdi. Müharibədir, hər şey olur! Bəzən elə də olurdu ki, müalicə etdiyimiz əsgərin yenidən cəbhəyə qayıtdıqdan 3 gün sonra şəhid olduğunu eşidirdik. Bu özü bir ayrı ağrıverici idi. Yaralıları xilas etdikcə də həkimlərimizin əhvalı yüksəlirdi.
Yaralı hərbçilərin psixoloji durumu fərqli idi. Təsəvvür edin, əsgərlərimizin kimisinin əli, kimisinin ayağı kəsilsə də, ağır travmalar yaşasalar da çox yüksək əhval-ruhiyyədə idilər. Heç bir vaxt onların arasında ağlayan, qorxan əsgər görmədim. Əməliyyatdan ayılan bir hərbçi silahını istəyirdi ki, döyüşə getsin. Komandirlər əsgərlərə öz övladı kimi yanaşırdı. Bir komandir var idi. Onu sarğı edən zaman ağladı. Səbəbini soruşanda dedi ki, bəs onun 4-5 əsgəri şəhid olub. Bir hərbçi var idi, onun dabanından güllə çıxardıq və o üç gün sonra döyüş bölgəsinə yollandı.
- Çətin deyildi?
Bizdə daha çox minamyot zədələri olurdu. Minamyot zədələri çox ağırdır. Çünki düşdüyü yeri çox dağıdır. Güllə yarası çox az idi. Daha çox aşağı ətraf və qolların yaralanması var idi. qadağan olunmuş güllələrdən yaralananlar gətirilirdi.həmin güllə orqanizə girəndə parçalanır. Bu səbəbdən də həmin güllələrdən istifadə etmək qadağan olunub. Ancaq ermənilər qadağan olunmuş güllədən istifadə edirdilər. Həmin ərəfədə hərbçilərimiz arasında çox ciddi göz travması olurdu. Bununda səbəbi erməni qadağan olunmuş fosforlu silahlardan istifadə etməsidir. Mərmi yaralar adi yaralardan fərqli olur. Təəssüf ki, amputasiya olan xəstələrdə olub. Minaya düşüb, ayaq bir neçə hissəyə bölünüb. Belə olan halda ayaq bərpa olunmur. Xəstənin həyatını qurtarmaq üçün məcburiyyətdən amputasiya edilir.Qeyd etdiyim kimi ən çox ayaq travmaları olurdu.
Sevindirici haldır ki, müharibə Azərbaycanın zəfəri ilə yekunlaşdı. Müharibənin müsbət tərəflərindən biri də odur ki, bir çox həkimlər özlərini təsdiqləmiş oldu. Həkimlər arasında birlik yaşandı.
Müharibə müddətində fərqli yerlərdə toplama 150 yaxın əməliyyat etdik. Hazırda da qazilərimiz müraciət edir, əməliyyatlarını edirik, müalicələri davam edir. Müharibə bitsədə bundan sonra bir neçə il bu proses davam edəcək.
Günel CƏLİLOVA
