Koronavirus pandemiyası bitməmiş dünya bu dəfə “meymun çiçəyi” xəstəliyinin sürətlə yayılması xəbərləri ilə çalxalanır. İsrail və İsveçrə “meymun çiçəyi”nə yoluxma hallarının qeydə alındığını təsdiqləyəndən sonra xəstəliyin baş verdiyini bildirən ölkələrin ümumi sayı 14-ə çatıb.
“Meymun çiçəyi”nin hazırkı epidemiyası zamanı Avropa, ABŞ, Kanada və Avstraliyada 80-dən çox yoluxma hadisəsi təsdiqlənib. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) əlaqəli ölkələrin adlarını çəkmədən daha 50 şübhəli hadisənin araşdırıldığını bildirib. İndilikdə isə Böyük Britaniya, İsveç, İtaliya, Fransa, Avstraliya, Kanada, Almaniya, Niderland, Yunanıstan, İsveçrə və İspaniya da daxil olmaqla, bəzi ölkələrdə yoluxma halları müəyyən edilib. Avropada epidemiya ilk dəfə Böyük Britaniyada müəyyən edilib. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı bildirir ki, qarşıdan gələn yay mövsümündə “meymun çiçəyi” xəstəliyinin yayılma təhlükəsi artır. ÜST-ün məlumatına görə, bununla bağlı xüsusi peyvənd yoxdur, lakin adi çiçək peyvəndi də “meymun çiçəyi” xəstəliyinə qarşı 85 % effektivdir. Eyni zamanda, ÜST-nin Avropa ofisi yay aylarında keçirilən festivalların və digər kütləvi tədbirlərin “meymun çiçəyi” virusunun yayılmasını artıracağından ehtiyat edir. Avropada ilk təsdiqlənmiş yoluxma halı mayın 7-də qeydə alınıb və iki həftə sonra artıq yoluxma halı 100-ə yaxınlaşıb. Ola bilsin ki, virusun sürətlə yayılmasına həm də Avropa İttifaqı (Aİ) ölkələrində koronavirus məhdudiyyətlərinin tamamilə aradan qaldırılması səbəb olub. Cənubi Koreyaya səfərini başa vurarkən epidemiyanın baş verməsi ilə bağlı sualı cavablandıran ABŞ prezidenti Co Bayden bildirib ki, ABŞ-da bu infeksiyaya qarşı görüləcək tədbirlər və tətbiq edlə biləcək vaksinlər üzərində hazırda gərgin iş gedir. İndilikdə “meymun çiçəyi” üçün xüsusi peyvənd olmasa da, bir neçə ölkə çiçək xəstəliyinə qarşı peyvənd ehtiyatı topladıqlarını bildirib. Bu gözlənilməz epidemiyanın niyə məhz indi baş verdiyi hələlik aydın deyil. Ehtimallardan biri virusun müəyyən şəkildə dəyişə bilməsi ilə bağlıdır, lakin hazırda bunu təsdiqləyə bilən dəlil çox azdır. İndiki vəziyyətdə bəzi ölkələr sərt qabaqlayıcı tədbirlər görür. Məsələn, Belçika hakimiyyəti "meymun çiçəyi" xəstəliyinə yoluxanlar üçün 21 günlük karantin tətbiq etmək qərarına gəlib. Qərar ölkədə xəstəliyə 3 yoluxma aşkar edildikdən sonra risq qiymətləndirmə qrupunun iclasında qəbul edilib. Onu da qeyd edək ki, bu infeksiyanın mənbəyi əsasən mərkəzi və qərbi Afrika ölkələrinin ucqar hissələrində, tropik yağış meşələrinin yaxınlığında yerləşir.
Virusun iki əsas növü var - Qərbi Afrika və Mərkəzi Afrika. Mərkəzi Afrika ştammı daha təhlükəli hesab edilir. Virus ilk dəfə meymunda aşkar edilib və 1970-ci ildən bəri 10 Afrika ölkəsində epidemiyalar qeydə alınıb. Afrikadan kənarda xəstəliyin ilk yayılması halı 2003-cü ildə ABŞ-da qeydə alınıb. O vaxt virus xırda məməlilərdən yoluxan çöl itləri ilə yaxın təmas vasitəsilə yayılıb. İlkin simptomlara qızdırma, baş ağrısı, şişkinlik, bel ağrısı, əzələ ağrısı və ümumi halsızlıq daxildir. Qızdırma keçdikdən sonra səpgilər əmələ gələ bilər. Onlar adətən üzdən başlayır və sonra bədənin digər hissələrinə, daha çox ovuclara və ayaqların altına yayılır. Kəskin qaşıntıya səbəb olan səpgilər müxtəlif mərhələlərdən keçir və qabıq qoyandan sonra azala bilər. Onlar həmçinin dəridə izlər buraxa bilər. Adətən 14-21 gün davam edən xəstəlik öz-özünə səngiyir. “Meymun çiçəyi” virusu ona yoluxan şəxslə yaxın təmasda olanlara ötürülür. Virus bədənə dəri sıyrıqları, tənəffüs yolları, göz, burun və ya ağız vasitəsilə yol tapa bilər. O, həmçinin meymun, siçovul və dələ kimi yoluxmuş heyvanlar, yataq dəsti və paltar kimi əşyalar vasitəsilə də yayıla bilər. Əksər hallarda yoluxma mülayim formada olur, bəzən su çiçəyi xəstəliyinə bənzəyir və bir neçə həftə ərzində öz-özünə yox olur. Lakin “Meymun çiçəyi” bəzən daha kəskin keçə bilər və onun Qərbi Afrikada ölümlərə səbəb olduğu qeyd edilir. “Meymun çiçəyi”nin müalicəsi yoxdur, lakin infeksiyanın qarşısının alınması ilə onun yayılmasına nəzarət etmək olar. Bəs bu virus Azərbaycanda yayıla bilər? Məsələ ilə bağlı TƏBİB-in İnfeksion nəzarətin təşkili şöbəsinin müdiri Nəzrin Mustafayeva qeyd edir ki, “meymun çiçəyi” virus mənşəli xəstəlikdir: “Daha çox hallarda heyvandan insana, daha az hallarda isə insandan insana yoluxma halları müşahidə olunub. Əsas simptomları yüksək hərarət, əzələ ağrıları, boğaz ağrıları, bəzi hallarda öskürək, dəri səpkiləri, qaşıntılardır. Yoluxma tənəffüs yollarından xaric olan damcılar vasitəsilə, dəri səpkilərinin möhtəviyyatı ilə, sıx təmas yolu ilə baş verir. Çiçək virusuna nisbətən “meymun çiçəyi” virusunun törətdiyi xəstəliyin gedişatı daha yüngüldür, həmçinin yoluxduruculuq qabiliyyəti də daha zəifdir. Bu virusa qarşı vaksinasiya mövcuddur. Çiçək xəstəliyinə qarşı olan vaksinlər də öz effektini göstərir. Spesifik müalicəsi yoxdur, adətən 2-4 həftə ərzində öz-özünə sağalan bir xəstəlik hesab edilir”. N.Mustafayeva bildirib ki, yoluxduruculuq qabiliyyətinin çox aşağı olması səbəbindən pandemiya halını alması da çox zəif ehtimaldır: “Lokal olaraq bəzi yerlərdə epidemiya kimi müşahidə oluna bilər. Əvvəlki dövrlərdə də bu virusa yoluxma halları olub. Amma son dövrlərdə çiçək virusuna qarşı aparılan profilikatik vasitələr hər iki xəstəliyin azalmasına səbəb olmuşdur. Su çiçəyi və “meymun çiçəyini”nin klinik əlamətləri arasında oxşar və fərqli əlamətlər var. 90 faiz simptomlar bir-birinə bənzəyir. Fərqi ondan ibarətdir ki, “meymun çiçəyi” xəstəliyində limfa düyünlərinin böyüməsi, şişkinliyi hallarına daha çox rast gəlinir. Lakin “Meymun çiçəyi” xəstəliyi su çiçəyinə nisbətən daha yüngül əlamətlərlə müşahidə olunur”.
Samirə SƏFƏROVA
